Mặt tiền cửa hàng cũ thường không hỏng nặng mà xuống cấp từng chút: bạt mái hiên bạc màu và rách mép, kính mờ vì bụi đường, cửa cuốn kêu và gỉ chân, bậc thềm sứt, khung nhôm ố đen. Làm mới mặt tiền là xử lý lần lượt bốn phần đó, theo thứ tự vệ sinh, sửa, thay, chứ không nhất thiết phải ốp lại hay thay cả mặt dựng.
Phần lớn việc vệ sinh và sửa nhỏ chủ cửa hàng tự làm được trong một hai buổi sáng sớm. Những việc trên cao, thay bạt có khung lớn, sửa mô tơ cửa cuốn hay đụng tới kết cấu thì nên thuê thợ. Bài này đi qua từng phần, vật liệu nào bền với nắng mưa và bụi phố, và những giới hạn về vỉa hè cần tôn trọng.
Mặt tiền xuống cấp ở đâu và vì sao nhanh hơn trong nhà
Mặt tiền phải chịu cùng lúc nắng trực tiếp, mưa tạt, khói bụi xe cộ và sự va chạm hằng ngày của khách, hàng hoá, xe đẩy. Ở các phố đông xe, lớp bụi muội bám lên kính và khung cửa có dầu, nên lau bằng nước thường chỉ làm nó loang ra. Bạt mái hiên phơi nắng nhiều năm bị tia cực tím làm giòn, bạc màu, đường may mục trước tiên. Cửa cuốn ít được bôi trơn nên ray khô, nan cửa cọ vào nhau, chân cửa sát nền bị nước mưa đọng làm gỉ.
Cách nhìn đúng là chia mặt tiền thành bốn lớp: lớp trên cùng là biển và mái hiên, lớp giữa là cửa kính, khung nhôm, cửa cuốn, lớp dưới là bậc thềm, nền trước cửa, chân tường, và lớp "phần mềm" gồm đèn, chậu cây, đồ để trước cửa. Mỗi lớp có cách làm mới riêng; làm tốt một lớp mà bỏ lớp khác thì mặt tiền vẫn trông cũ. Phần biển hiệu đáng một bài riêng vì liên quan thủ tục, ở đây chỉ bàn ba lớp còn lại.
Trước khi quyết định thay gì, chụp ảnh mặt tiền từ phía bên kia đường vào ban ngày và buổi tối. Ảnh giúp bạn thấy điều mắt quen bỏ qua: một mảng bạt võng, một khung kính tối hơn các khung khác, một đống thùng hàng chắn nửa lối vào.
Vệ sinh sâu trước khi quyết định thay
Rất nhiều mặt tiền "cũ" thật ra chỉ bẩn. Một buổi vệ sinh kỹ trước khi mở cửa giúp bạn biết cái nào còn dùng tốt, cái nào phải thay. Làm vào sáng sớm, lúc vỉa hè vắng.
- Dọn hết đồ để trước cửa, quét nền, che ổ điện ngoài trời và hộp đèn bằng túi nilon, ngắt cầu dao khu vực biển và đèn ngoài trời.
- Quét bụi khô trên khung nhôm, ray cửa cuốn, gờ tường bằng chổi lông mềm trước khi dùng nước; bụi khô gặp nước sẽ thành bùn bám chặt hơn.
- Rửa kính bằng nước pha chất tẩy nhẹ, gạt bằng gạt kính cao su từ trên xuống. Kính có vệt muội dầu thì lau qua một lượt cồn hoặc chất tẩy dầu loãng, đeo găng.
- Lau khung nhôm, tay nắm, viền cửa bằng khăn ẩm và chất tẩy trung tính; tránh bột cọ có hạt và miếng chà sắt vì làm xước lớp sơn tĩnh điện.
- Xịt nước nhẹ lên bạt mái hiên, chà bằng bàn chải mềm với xà phòng loãng, để khô hẳn trước khi cuộn lại để tránh mốc.
- Cọ bậc thềm và chân tường, xử lý vết rêu, vết kẹo cao su, vết dầu xe. Nền đá hoặc gạch có thể dùng máy xịt áp lực vừa phải, tránh xịt thẳng vào mạch vữa đã yếu.
- Chờ khô, chụp lại ảnh mặt tiền ở góc cũ, so với ảnh trước và lập danh sách những thứ vẫn còn trông cũ.
Sau bước này, danh sách cần thay thường ngắn đi đáng kể. Phần còn lại mới là chỗ đáng bỏ tiền.
Mái hiên và bạt: thay vải, sửa khung hay thay cả bộ
Mái hiên di động (loại tay quay hoặc kéo tay) có hai phần: khung kim loại và tấm bạt. Khung thường bền hơn bạt nhiều lần. Nếu khung còn thẳng, các khớp gấp còn chạy êm, chỉ bạt bạc màu hoặc rách thì thay bạt là đủ; thợ làm mái hiên thường tháo bạt cũ, lấy kích thước, may tấm mới rồi luồn lại vào ống cuốn. Nếu tay đỡ cong, khớp lỏng, ống cuốn gỉ, thì sửa khung trước khi lắp bạt mới, không thì bạt mới cũng võng.
Khi chọn bạt mới, những điều đáng hỏi thợ là: vải có xử lý chống tia cực tím không, có chống thấm hay chỉ chống nước nhẹ, đường may có dùng chỉ chịu nắng không, mép dưới có viền gia cố không. Màu tối giữ màu lâu nhưng hấp nhiệt xuống phía dưới; màu sáng mát hơn nhưng lộ vết bẩn. Không có lựa chọn hoàn hảo, chỉ có lựa chọn hợp với hướng nắng và kiểu hàng hoá của cửa hàng.
Một lưu ý về giới hạn: mái hiên vươn ra trên vỉa hè phải tuân theo quy định quản lý đô thị của địa phương về độ vươn, chiều cao tối thiểu so với mặt vỉa hè và việc không gây cản trở người đi bộ. Quy định khác nhau giữa các tỉnh, thành và giữa các tuyến phố, nên hỏi bộ phận quản lý đô thị ở phường, xã nơi cửa hàng đặt trước khi làm mái mới lớn hơn mái cũ.
Cửa kính, khung nhôm và cửa cuốn
Kính mờ, xước nhẹ. Kính bị mờ vì cặn nước mưa có thể làm sạch bằng dung dịch tẩy cặn dành cho kính. Vết xước sâu thì không đánh bóng được tại chỗ một cách đáng tin; nếu khung kính đó ở tầm mắt khách, thay tấm kính thường hợp lý hơn.
Kính dán phim cũ bong rộp. Phim dán cũ bong mép hoặc nổi bọt trông rất xuống cấp. Bóc phim bằng cách làm ấm nhẹ rồi kéo chậm, cạo keo còn sót bằng dao lam chuyên dụng giữ nghiêng, rồi mới quyết định dán lại hay để kính trong.
Ron cao su và gioăng cửa. Gioăng quanh khung kính bị nứt, co lại là nguyên nhân gây lọt nước và tiếng ồn. Thay gioăng là việc nhỏ, rẻ công, làm khung cửa trông mới hẳn.
Bản lề sàn, tay nắm, khoá. Cửa kính tự đóng bị xệ, đóng sầm hoặc không về vị trí thường do bản lề sàn cần chỉnh hoặc đã yếu. Việc chỉnh nên để thợ cửa kính làm vì tấm kính nặng, rơi ra rất nguy hiểm.
Cửa cuốn kêu, nặng, gỉ chân. Vệ sinh ray, bôi trơn theo hướng dẫn của loại cửa đang dùng, cạo gỉ và sơn chống gỉ phần nan dưới cùng là việc tự làm được. Cửa chạy mô tơ có tiếng lạ, kẹt giữa chừng hay bộ điều khiển chập chờn thì gọi thợ cửa cuốn, không tự tháo hộp mô tơ.
Khung nhôm ố đen. Vết ố trên nhôm sơn tĩnh điện thường lau được bằng chất tẩy trung tính. Lớp sơn đã phấn hoá, bạc màu thì có thể sơn lại bằng sơn chuyên cho kim loại màu sau khi chà nhám và lót đúng loại; việc này cần làm kỹ, nếu không sẽ bong sau một mùa nắng.
Khoảng trước cửa: bậc thềm, nền, chậu cây và giới hạn của vỉa hè
Bậc thềm sứt mẻ, gạch lát trước cửa vỡ, mép bậc bị trơn là những chi tiết khách bước qua mỗi ngày mà chủ cửa hàng hay quên. Vá lại góc bậc bằng vữa sửa chữa, thay vài viên gạch vỡ, dán băng chống trơn ở mép bậc là việc nhỏ nhưng giảm hẳn nguy cơ khách trượt ngã lúc trời mưa. Nếu cửa hàng phục vụ nhiều người lớn tuổi hoặc người đẩy xe, cân nhắc thêm một dốc nhỏ di động thay vì xây cố định.
Chậu cây trước cửa làm mặt tiền mềm hơn, nhưng chỉ khi được chăm. Hai chậu cây khoẻ, đặt gọn sát tường, tốt hơn nhiều chậu héo xếp lấn ra lối đi. Chọn chậu đủ nặng để không đổ khi gió mạnh, có đĩa hứng để nước không chảy loang ra nền.
Vỉa hè là không gian công cộng. Việc để hàng, kê bàn ghế, xây bậc hay đặt bục lấn ra vỉa hè chịu sự quản lý của địa phương; một số nơi cho phép sử dụng tạm thời có điều kiện, nhiều nơi không. Khi làm mới, đừng mở rộng bậc thềm hay mái che ra ngoài phần đất của mình. Một mặt tiền gọn trong ranh giới của nó vừa an toàn vừa tránh rắc rối với hàng xóm và chính quyền.
Vật liệu ốp và hoàn thiện mặt tiền: bền với gì, yếu ở đâu
Nếu sau khi vệ sinh và sửa mà phần tường mặt tiền vẫn cần làm mới bề mặt, bảng dưới so sánh các lựa chọn thường gặp theo khí hậu nắng mưa và bụi phố ở Việt Nam. Bảng chỉ nêu đặc tính chung, không xếp hạng loại nào tốt nhất.
| Lựa chọn | Điểm mạnh | Điểm yếu | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Sơn ngoại thất trên tường cũ | Nhanh, đổi màu dễ, dặm lại được | Bám bụi, phải sơn lại theo chu kỳ | Mặt tiền phẳng, ít va chạm |
| Gạch ốp mỏng | Dễ lau, chịu va chạm | Nặng, cần thợ, khó tháo khi trả mặt bằng | Chân tường hay bị bắn bẩn |
| Tấm ốp kim loại | Gọn, hiện đại, bền nắng | Móp khi va đập, nóng khi nắng gắt | Mặt dựng phía trên tầm tay |
| Tấm ốp nhựa ngoài trời | Nhẹ, lắp nhanh | Có loại phai màu, biến dạng khi nóng | Phần ít nắng trực tiếp |
| Ốp gỗ hoặc giả gỗ | Ấm, thân thiện | Gỗ thật cần bảo dưỡng; loại giả kém chất lượng bạc nhanh | Quán cà phê, cửa hàng có mái che sâu |
Nếu mặt bằng đang thuê, ưu tiên lựa chọn tháo được hoặc dễ hoàn trạng. Mọi thứ ốp lên mặt tiền phải được bắt chắc; tấm ốp rơi từ trên cao xuống vỉa hè là rủi ro cho người đi đường.
An toàn khi làm mặt tiền trên cao
Mặt tiền nhà phố thường có phần biển, mái hiên, máng đèn nằm ở độ cao mà một cú trượt chân là chấn thương nặng. Vài nguyên tắc không nên bỏ qua:
- Thang phải đứng trên nền phẳng, chân thang có cao su chống trượt, có người giữ chân thang; không kê thang lên bậc thềm hay thùng hàng.
- Không đứng ở hai bậc trên cùng của thang chữ A; với việc cần với xa hoặc làm lâu trên cao, thuê thợ có giàn giáo và dây an toàn.
- Quây khu vực bên dưới bằng dây hoặc vật chắn để người đi đường không đi vào vùng có thể rơi đồ.
- Ngắt cầu dao trước khi đụng tới biển đèn, đèn hắt, dây điện ngoài trời; không chạm vào dây điện của đường phố chạy gần mặt tiền.
- Không làm khi trời gió mạnh hoặc sắp mưa; bạt mái hiên lúc tháo lắp có thể bị gió giật kéo người theo.
- Đeo găng khi tháo kính, khung nhôm, nan cửa cuốn; mép kim loại cũ rất sắc.
Cửa hàng ở nhà phố có tầng trên cho thuê hoặc ở cùng hàng xóm sát vách thì báo trước giờ làm, đặc biệt khi phải dùng máy xịt áp lực hoặc dựng thang chiếm vỉa hè.
Câu hỏi thường gặp
Thay bạt mái hiên mất bao lâu?
Nếu khung còn tốt, thợ thường đo một buổi, may bạt vài ngày và lắp trong vài giờ. Thời gian phụ thuộc kích thước, loại vải và lịch của thợ. Nên hẹn lắp vào sáng sớm hoặc ngày cửa hàng nghỉ để không chiếm lối vào lúc đông khách.
Có nên dán phim lên cửa kính mặt tiền không?
Phim giảm nóng và chói cho cửa hàng hướng tây, nhưng phim quá tối làm người đi đường không nhìn thấy bên trong, giảm khả năng ghé vào. Với cửa hàng cần khách nhìn thấy hàng hoá, chọn phim sáng hoặc chỉ dán phần trên của kính.
Cửa cuốn cũ nên sửa hay thay?
Nếu nan cửa còn thẳng, chỉ kêu và nặng do ray bẩn hoặc lò xo yếu, sửa và bảo dưỡng là đủ. Nếu nhiều nan móp, gỉ thủng, hoặc mô tơ hỏng lặp lại, hỏi thợ so sánh chi phí sửa với thay; quyết định còn tuỳ bạn sẽ dùng mặt bằng bao lâu nữa.
Mặt tiền nhà thuê có được tự ý làm mới không?
Nên hỏi chủ nhà trước mọi việc đụng tới kết cấu, mặt dựng, mái hiên cố định hay khoan vào tường. Theo nguyên lý chung, bên thuê thường phải hoàn trạng khi trả nhà trừ khi hai bên thoả thuận khác, nên ghi rõ hạng mục được làm và trách nhiệm khi trả mặt bằng vào văn bản.
Vệ sinh mặt tiền bao lâu một lần là hợp lý?
Kính và tay nắm nên lau hằng ngày hoặc vài ngày một lần tuỳ độ bụi của phố. Khung nhôm, ray cửa cuốn, bạt mái hiên có thể làm kỹ theo tháng. Đợt vệ sinh sâu như trong bài nên làm vài lần một năm, nhất là sau mùa mưa và trước dịp đông khách.
Mặt tiền hướng tây nắng gắt có cách nào làm mới cho mát hơn không?
Mái hiên sâu hơn trong phạm vi quy định cho phép, bạt màu sáng, phim cách nhiệt sáng cho kính và chậu cây lá rộng đặt sát tường đều giúp giảm nắng chiếu thẳng. Tránh ốp vật liệu kim loại tối màu ở tầm tay vì sẽ nóng rát khi nắng chiều.