Trần thạch cao chìm là nhiều tấm ghép lại, mối nối giữa các tấm được bả kín và dán băng giấy hoặc băng lưới để nhìn liền một mặt. Vết nứt chạy thẳng theo mối nối, hoặc theo góc giữa trần và tường, là kiểu hư hỏng thường gặp nhất. Phần lớn là chuyện bề mặt và vá được, nhưng nếu chỉ trét bột lên trên, vết nứt sẽ trở lại sau một mùa nóng lạnh.
Để vá bền, bạn cần biết vì sao mối nối đó nứt: vít lỏng, khung rung, thiếu băng keo, hay vật liệu co giãn khác nhau. Bài này giúp bạn đọc vết nứt, sửa đúng nguyên nhân, vá đúng kỹ thuật, và nhận ra khi nào vết nứt là dấu hiệu khung trần có vấn đề cần thợ xem.
Đọc vết nứt để đoán nguyên nhân
Hình dạng và vị trí vết nứt nói khá nhiều về nguyên nhân. Bảng dưới là những kiểu hay gặp ở trần chìm nhà phố và chung cư.
| Kiểu vết nứt | Nguyên nhân hay gặp | Mức độ |
|---|---|---|
| Đường thẳng mảnh theo mối nối ngắn | Mối nối không dán băng hoặc bả dày một lớp | Bề mặt, tự vá được |
| Đường thẳng dài chạy suốt theo một hàng tấm | Khung xương rung, vít thưa hoặc lỏng | Cần siết khung trước khi vá |
| Nứt ở góc giữa trần và tường | Trần và tường co giãn khác nhau | Bề mặt, cần vật liệu đàn hồi |
| Nứt tỏa ra từ lỗ đèn, quạt trần | Rung của quạt, lỗ khoét sát mối nối | Kiểm giá treo quạt, gia cố |
| Nứt kèm võng xuống, mối nối hở lệch | Ty treo lỏng, khung gỉ, có vật nặng đè trên trần | Dừng lại, gọi thợ |
| Nứt kèm vết ố nước | Nước thấm làm mối nối và tấm yếu | Chữa nguồn nước trước |
Trần bê tông nứt, bong lớp vữa, lộ thép là vấn đề kết cấu khác hẳn, không thuộc bài này. Bài chỉ bàn trần thạch cao treo bên dưới sàn hoặc mái.
Vì sao vá kiểu trét bột lên trên thường nứt lại
Cách vá nhanh mà nhiều người làm là lấy bột trét tường miết vào vết nứt rồi sơn đè. Vài tuần sau, đúng đường cũ lại hiện ra một vệt mảnh như sợi tóc. Lý do là bột trét chỉ lấp khe, nó không nối hai mép tấm lại với nhau. Mép tấm vẫn chuyển động tương đối với nhau do rung, do co giãn nhiệt, và lớp bột cứng không có gì giữ sẽ gãy theo.
Thứ nối hai mép tấm là băng keo mối nối, băng giấy hoặc băng lưới, nằm giữa các lớp bột bả chuyên dụng cho mối nối thạch cao. Băng chịu lực kéo, lớp bột bám vào băng và vào hai mép tấm, tạo thành một dải liền. Mối nối ban đầu nếu thợ làm thiếu băng, hoặc chỉ bả một lớp dày cho nhanh, thì rất dễ nứt. Vá lại đúng cách nghĩa là làm lại phần thợ đã bỏ qua.
Nguyên nhân thứ hai là khung. Nếu vít bắt tấm vào khung quá thưa, vít không ăn vào khung, hoặc thanh khung bị lỏng, mỗi lần có rung động như đóng cửa mạnh, người đi tầng trên, quạt trần chạy, hai tấm cạnh nhau sẽ dịch đi một chút. Băng tốt đến đâu cũng không chống lại được chuyển động liên tục. Vì vậy với vết nứt dài chạy suốt một hàng tấm, siết lại khung và vít là bước bắt buộc trước khi bả.
Vá một vết nứt mối nối từng bước
Chuẩn bị: thang chữ A, kính bảo hộ, khẩu trang lọc bụi, dao cạo, bay bả nhỏ và bay rộng, băng giấy hoặc băng lưới, bột bả mối nối, vít thạch cao và máy bắt vít, giấy nhám mịn, sơn lót, sơn phủ.
- Ngắt cầu dao nếu vết nứt nằm gần đèn âm trần hoặc quạt trần, tháo viền đèn nếu cần.
- Che sàn và đồ đạc, đóng cửa phòng để hạn chế bụi.
- Cạo mở vết nứt thành rãnh nông hình chữ V dọc theo mối nối, cạo bỏ lớp bột và băng cũ đã bong, đến khi hai bên là bề mặt chắc.
- Kiểm và siết vít hai bên mối nối. Ấn tay lên tấm, chỗ nào nhún là vít lỏng hoặc thiếu. Bắt thêm vít vào khung cách vít cũ một khoảng, mũ vít chìm nhẹ, không xé giấy mặt.
- Bả lớp lót mỏng vào rãnh, đặt băng giấy ngay lên khi bột còn ướt, dùng bay miết cho băng nằm phẳng và đẩy bọt khí ra. Băng lưới tự dính thì dán trước rồi bả.
- Bả lớp phủ mỏng đè lên băng, chờ khô hẳn.
- Bả lớp thứ ba rộng hơn bằng bay rộng, vuốt mỏng dần ra hai bên để mối vá chìm vào mặt trần, không thành gờ.
- Chà nhám nhẹ khi khô, sơn lót toàn bộ chỗ vá rồi sơn phủ cả mặt trần cho đồng màu.
Đừng vội bả lớp sau khi lớp trước chưa khô; bột bả co lại khi khô, bả chồng lúc ướt sẽ nứt chân chim. Ngày nồm thời gian khô kéo dài hơn nhiều so với hướng dẫn trên bao.
Nứt ở góc trần và tường: dùng vật liệu đàn hồi
Đây là chỗ vật liệu khác nhau gặp nhau. Trần thạch cao treo trên khung, tường là gạch trát vữa. Hai thứ co giãn và rung khác nhau, nên một đường bả cứng nối chúng thường nứt dọc theo góc.
Cách đơn giản: trám keo đàn hồi. Cạo sạch lớp bột bong ở góc, trám một đường keo trám đàn hồi loại sơn phủ được, miết phẳng bằng ngón tay ướt hoặc dụng cụ miết, chờ khô rồi sơn. Keo co giãn theo chuyển động nên ít nứt lại.
Cách gọn mắt: phào hoặc khe chống nứt. Một đường phào mảnh gắn vào trần hoặc tường che góc nối. Một số thợ làm khe chống nứt có chủ ý ở mép trần, tạo một rãnh nhỏ đều thay vì một góc liền dễ nứt.
Không bả băng giấy cứng ở góc nếu góc đã nứt nhiều lần. Băng giấy góc tốt cho góc giữa hai tấm thạch cao, nhưng giữa trần và tường gạch có chuyển động, vật liệu đàn hồi hợp hơn.
Nứt góc kèm tường cũng nứt. Nếu vết nứt chạy tiếp từ góc xuống tường, rộng và dài, đó có thể không còn là chuyện trần. Ghi lại hình ảnh, nhờ người có chuyên môn xem trước khi vá.
Khi nào vết nứt là dấu hiệu khung trần có vấn đề
Một số dấu hiệu cho thấy bạn không nên tự vá mà phải để thợ trần kiểm tra khung, ty treo và các mối liên kết. Trần thạch cao rơi xuống có thể gây thương tích.
- Mặt trần võng xuống thấy được bằng mắt, nhất là ở giữa phòng.
- Hai mép tấm ở mối nối lệch nhau theo chiều cao, một bên thấp hơn bên kia.
- Vết nứt mới xuất hiện nhanh và dài thêm trong vài tuần.
- Có tiếng kêu lách tách trên trần khi trời nóng hoặc khi có người đi tầng trên.
- Trên trần từng có người để đồ, đặt máy móc, bồn nước nhỏ, hay thợ điều hoà từng đi lại trên khung.
- Quạt trần rung lắc nhiều, vết nứt tỏa quanh chỗ treo quạt. Quạt trần phải treo vào kết cấu chắc phía trên, không treo vào tấm thạch cao; nếu nghi ngờ, ngừng dùng quạt và gọi thợ.
- Khung xương lộ ra chỗ hỏng thấy gỉ sét, thường do ẩm kéo dài.
Khi gặp các dấu hiệu này, dọn đồ đạc và hạn chế người ngồi lâu ngay bên dưới khu vực đó cho đến khi thợ kiểm tra xong.
Làm việc trên cao cho an toàn khi vá trần
Thang chữ A mở hết chân, đặt trên nền phẳng. Không đứng trên bậc trên cùng, không với người ra xa khỏi thang; vá đến đâu dời thang đến đó. Nền lát gạch trơn thì lót tấm cao su dưới chân thang.
Có người giữ thang và đưa đồ. Vá trần cần cả hai tay cầm bay và khay bột, nên một người dưới đất đưa dụng cụ giúp bạn không phải leo lên xuống liên tục, là lúc dễ trượt chân nhất.
Bảo vệ mắt. Bột bả và mảnh vụn rơi thẳng xuống mặt khi làm việc ngửa đầu. Kính bảo hộ kín hai bên là bắt buộc; mũ vải che tóc giúp đỡ bám bụi.
Nghỉ cổ và vai. Ngửa đầu liên tục gây mỏi nhanh, tay run làm lớp bả không đều. Làm từng đoạn ngắn, xuống nghỉ, rồi làm tiếp sẽ ra mối vá phẳng hơn.
Ánh sáng nghiêng để kiểm. Soi đèn pin nghiêng sát mặt trần sau mỗi lớp bả; gờ và vết lõm hiện rõ dưới ánh sáng chéo mà dưới đèn trần thì không thấy.
Người già, người có bệnh tim mạch, chóng mặt. Không nên tự leo thang làm trần. Một vết nứt trần không đáng để đánh đổi một cú ngã; thuê thợ cho phần trên cao và tự làm phần sơn tường bên dưới nếu muốn.
Giảm nứt cho trần sau khi vá
Sau khi vá đúng kỹ thuật, một số thói quen nhỏ giúp mối nối giữ được lâu. Hạn chế đóng sập cửa ở những phòng có trần lớn, vì luồng khí và rung đẩy cả mặt trần. Không treo vật nặng như giá phơi, đèn chùm nặng, xích đu trẻ em vào tấm thạch cao; những thứ đó cần móc vào khung hoặc vào sàn bê tông phía trên, do thợ làm. Tránh để điều hoà thổi luồng gió lạnh thẳng vào một mảng trần đang chịu nắng mái phía trên, vì chênh lệch nhiệt độ cục bộ làm mối nối giãn co nhiều hơn.
Nhà mái tôn, tầng áp mái chịu nóng ban ngày và nguội ban đêm, trần ở đây co giãn mạnh nhất. Một lớp cách nhiệt trên trần, làm cùng lúc khi thợ sửa mái, giúp giảm cả nóng lẫn nứt. Nhà mới làm trần trong vài tháng đầu cũng hay xuất hiện vết nứt mảnh khi vật liệu ổn định; nên chờ qua một chu kỳ mùa rồi mới sơn hoàn thiện lại cả trần một lần, thay vì vá liên tục từng vết.
Cuối cùng, ghi lại ngày vá và chụp ảnh vết nứt trước khi sửa. Nếu một năm sau đúng chỗ đó nứt lại, bạn có cơ sở để biết đây là chuyển động của khung chứ không phải lỗi bả, và trao đổi với thợ dễ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bột trét tường có dùng để bả mối nối thạch cao được không?
Không nên. Bột trét tường làm để phủ mặt tường, độ bám và độ dẻo khác với bột bả mối nối chuyên cho thạch cao. Dùng bột trét cho mối nối, đặc biệt không có băng, là nguyên nhân phổ biến của vết nứt quay lại.
Băng giấy hay băng lưới tốt hơn?
Băng giấy chịu kéo tốt, hợp mối nối phẳng và góc trong, nhưng phải đặt vào lớp bột ướt. Băng lưới tự dính dễ dùng cho người mới, nhưng cần bột bả phù hợp và lớp phủ đủ để không lộ vân lưới. Cả hai đều tốt hơn nhiều so với không có băng.
Có cần tháo tấm thạch cao để vá vết nứt không?
Hầu như không. Vết nứt mối nối vá được từ mặt dưới. Chỉ khi tấm bị mục do nước, gãy, hoặc khung phía trên hỏng thì mới phải tháo hoặc thay tấm.
Trần thạch cao mới làm được vài tháng đã nứt có phải lỗi thợ không?
Có thể do thợ làm thiếu băng, vít thưa, bả vội, nhưng cũng có thể do vật liệu ổn định ban đầu hoặc nhà có chuyển động. Xem lại thoả thuận bảo hành, chụp ảnh vết nứt, báo thợ sớm để họ kiểm khung và vá theo bảo hành.
Vết nứt mảnh như sợi tóc có cần vá ngay không?
Không gấp nếu nó không dài thêm và không kèm võng hay ố nước. Bạn có thể theo dõi vài tuần, đánh dấu đầu vết bằng bút chì để xem có lan không, rồi vá cùng lúc khi sơn lại trần.
Có thể sơn đàn hồi chống nứt lên trần thay vì vá không?
Sơn có độ đàn hồi giúp che vết nứt chân chim rất mảnh, nhưng không giữ được mối nối đang chuyển động. Vết nứt rõ theo mối nối vẫn cần vá bằng băng và bột bả, sau đó mới sơn.