Bàn ghế trong quán chịu mức dùng gấp nhiều lần đồ trong nhà: kéo lê mỗi ngày, lau bằng nước tẩy, chịu nắng ở chỗ sát cửa, chịu dầu mỡ ở quán ăn. Làm mới bàn ghế quán hiệu quả nhất khi giữ phần khung còn chắc, thay hoặc làm mới phần bề mặt bị mòn, và làm theo lô để quán không thiếu chỗ ngồi.
Bài này dành cho bàn ghế quán ăn, quán cà phê với số lượng lớn: tiêu chí sửa hay thay, sơn lại khung sắt gỉ, thay mặt bàn giữ chân, bọc lại đệm ghế và ghế băng, cách làm đồng bộ một bộ bàn ghế mua nhiều đợt, cùng những kiểm tra an toàn. Cách chà và phủ lại đồ gỗ chi tiết thuộc chuyên mục đồ gỗ, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Sửa, làm mới hay thay: tiêu chí cho bàn ghế quán
Với đồ trong quán, câu hỏi không chỉ là "còn dùng được không" mà là "có an toàn, dễ vệ sinh và hợp với cách quán vận hành không". Bảng dưới gợi ý cách quyết định.
| Tình trạng | Nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Khung chắc, mặt bàn trầy, ố | Thay hoặc phủ lại mặt bàn, giữ chân | Chân bàn là phần bền nhất, mặt bàn là phần mòn nhanh nhất |
| Khung sắt gỉ bề mặt, chưa ăn sâu | Cạo gỉ, sơn lại | Gỉ bề mặt xử lý được; để lâu sẽ ăn thủng mối hàn |
| Mối hàn nứt, chân cong | Hàn lại bởi thợ hoặc thay | Ghế gãy khi có người ngồi là rủi ro chấn thương |
| Đệm ghế rách, xẹp, khung còn tốt | Bọc lại hoặc thay mút | Chi phí thấp hơn nhiều so với mua ghế mới |
| Ghế nhựa giòn, nứt, bạc màu nặng | Thay | Nhựa lão hoá không phục hồi được độ bền |
| Kiểu dáng không hợp công năng | Thay dần theo lô | Ghế quá thấp, bàn quá nhỏ ảnh hưởng trải nghiệm dù còn mới |
Đếm và phân loại toàn bộ bàn ghế trước khi quyết định, đánh dấu từng chiếc bằng một ký hiệu nhỏ ở mặt dưới. Nhiều quán phát hiện chỉ một phần nhỏ thật sự hỏng, phần còn lại chỉ cần làm mới bề mặt.
Sơn lại khung sắt gỉ
Bàn ghế khung sắt là loại phổ biến nhất ở quán ăn, quán vỉa hè. Sơn lại tự làm được nếu có chỗ thoáng và đủ thời gian; số lượng lớn hoặc muốn lớp sơn bền thì có thể đưa xưởng sơn tĩnh điện.
- Chọn chỗ làm thoáng gió, có mái che, xa bếp lửa và nguồn nhiệt; đeo khẩu trang lọc bụi, kính bảo hộ và găng tay.
- Rửa sạch dầu mỡ bám trên khung bằng nước tẩy dầu, để khô hẳn. Sơn không bám lên bề mặt còn dầu.
- Cạo gỉ bằng bàn chải sắt, giấy nhám hoặc máy chà, tới khi lộ kim loại sáng ở chỗ gỉ. Lớp sơn cũ còn bám chắc thì chà nhám nhẹ cho nhám mặt, không cần cạo hết.
- Lau sạch bụi, sơn một lớp lót chống gỉ phù hợp cho kim loại, chú ý mối hàn, chân ghế và mặt dưới, nơi gỉ thường bắt đầu.
- Chờ lớp lót khô theo hướng dẫn trên bao bì, sơn hai lớp phủ mỏng thay vì một lớp dày để tránh chảy sơn.
- Để khô đủ thời gian trước khi xếp chồng hoặc đưa vào dùng; ghế xếp chồng khi sơn chưa khô hẳn sẽ dính và tróc.
- Lắp lại chân cao su hoặc nút chân mới để chân ghế không cào sàn và không gỉ lại do đọng nước.
Nếu dùng sơn dung môi, thu gom giẻ lau dính sơn, phơi trải rộng ngoài trời cho bay hơi trước khi bỏ, không vo cục để trong góc. Sơn thừa đậy kín, để xa tầm với trẻ em.
Thay mặt bàn mà giữ lại chân
Đo và kiểm tra chân trước. Đo kích thước mặt bàn cũ, khoảng cách các lỗ bắt vít, kiểm tra chân bàn có cân không. Đặt một thanh thẳng lên khung để xem có vênh; chân vênh cần chỉnh trước khi lắp mặt mới.
Chọn vật liệu theo loại quán. Quán ăn nhiều dầu mỡ, lau nước tẩy thường xuyên cần mặt bàn không thấm, mép được dán kín. Quán cà phê có thể chọn mặt gỗ phủ lớp chịu nước tốt. Quán sát cửa có nắng chiều nên tránh mặt dễ bạc màu.
Mép bàn là chỗ hỏng đầu tiên. Mép bàn bị va, bị lau mạnh, bị nước đọng. Hỏi kỹ cách xử lý mép khi đặt làm: nẹp, dán cạnh, bo tròn. Mép bo tròn an toàn hơn cho trẻ nhỏ và đỡ sứt.
Đặt làm theo lô. Đặt một lô mặt bàn cùng vật liệu, cùng màu, cùng kích thước giúp bàn trong quán đồng đều. Mua dư một hai tấm để thay khi có chiếc hỏng, vì lô sau có thể lệch màu.
Giữ chiều cao tổng thể. Mặt bàn mới dày hơn hoặc mỏng hơn làm thay đổi chiều cao bàn so với ghế. Kiểm tra khoảng giữa mặt ghế và mặt bàn vẫn đủ thoải mái cho chân.
Bắt vít đúng cách. Vít quá dài xuyên lên mặt bàn, vít quá ngắn làm mặt bàn lỏng sau vài tuần kéo đẩy. Dùng vít đúng độ dày vật liệu, bắt qua đủ các lỗ trên khung, và kiểm tra lại độ chặt sau tuần đầu sử dụng vì vật liệu mới thường co ngót nhẹ.
Ghế nhựa, ghế inox và ghế gỗ trong quán
Ghế nhựa rẻ và nhẹ nhưng lão hoá dưới nắng: bạc màu, giòn, rồi nứt ở chân hoặc lưng. Vệ sinh kỹ có thể làm ghế nhựa trông sạch hơn, nhưng độ bền đã mất thì không lấy lại được. Ghế nhựa có vết nứt dù nhỏ nên loại bỏ, vì nó thường gãy đột ngột khi khách ngả lưng. Đây là trường hợp thay luôn rẻ hơn rủi ro.
Ghế inox bền, ít gỉ hơn sắt sơn, nhưng lâu ngày bị xỉn, ố vân tay, ố nước và có thể có vết gỉ chấm ở mối hàn nếu chất lượng inox không tốt. Làm mới bằng cách lau chất tẩy dành cho inox theo chiều vân, xử lý vết gỉ chấm sớm, thay chân cao su. Mối hàn nứt thì nhờ thợ hàn inox xử lý.
Ghế gỗ trong quán thường lỏng mộng sau thời gian dài kéo lê. Siết lại ốc, bơm keo vào mộng lỏng và kẹp chặt chờ keo khô là việc nên làm định kỳ. Phần làm mới bề mặt gỗ như chà nhám, phủ dầu hay sơn PU làm tương tự đồ gỗ trong nhà, nhưng nên chọn lớp phủ chịu được lau chùi thường xuyên bằng nước tẩy.
Bọc lại đệm ghế và ghế băng theo lô
Đệm ghế trong quán bẩn và rách nhanh hơn trong nhà vì dầu mỡ, đồ uống đổ và số lượt ngồi. Khi bọc lại, ưu tiên chất liệu dễ lau như da tổng hợp hoặc vải phủ lớp chống thấm, màu không quá sáng, đường may ít và chắc. Vải mềm mịn trông ấm nhưng hút mùi và vết bẩn, chỉ hợp quán có khách ngồi sạch sẽ và có lịch giặt định kỳ.
Để quán không thiếu chỗ, bọc theo lô: mỗi đợt mang đi một phần số ghế, giữ phần còn lại dùng. Thống nhất với thợ một mẫu đầu tiên, ngồi thử, kiểm tra độ căng và mép, rồi mới làm cả lô. Ghế băng gắn tường lớn thường phải bọc tại chỗ; hẹn thợ làm ngoài giờ bán và che chắn khu xung quanh.
Nếu mút đã xẹp, bọc vải mới lên mút cũ chỉ đẹp được vài tuần. Hỏi thợ thay mút cùng lúc, chọn độ cứng hợp với thời gian khách thường ngồi: quán ăn nhanh có thể dùng đệm mỏng chắc, quán cà phê ngồi lâu cần đệm dày êm hơn. Đệm tháo rời được bằng khoá kéo hoặc vít giúp thay vỏ và vệ sinh sau này dễ hơn nhiều.
Đồng bộ một bộ bàn ghế mua nhiều đợt
Quán mở lâu năm thường có bàn ghế mua nhiều đợt, mỗi đợt một kiểu. Không cần thay hết để quán trông đồng bộ. Cách đơn giản nhất là thống nhất màu: sơn tất cả khung sắt cùng một màu, phủ mặt bàn cùng một tông, bọc đệm cùng một loại vải. Những chiếc ghế khác dáng nhưng cùng màu đặt cạnh nhau trông có chủ ý hơn.
Một cách khác là chia vùng: mỗi khu trong quán dùng một kiểu bàn ghế riêng, ví dụ khu sát cửa dùng ghế cao và bàn dài, khu trong dùng ghế có tựa, khu nhóm dùng ghế băng. Sự khác biệt lúc đó trở thành cách phân vùng thay vì trông chắp vá.
Ví dụ giả định: một quán bún có ba loại ghế từ ba lần mua khác nhau. Chủ quán sơn lại toàn bộ khung ghế sắt cùng một màu xanh đậm, thay mặt các bàn bằng một loại mặt chống thấm sáng màu, loại bỏ những chiếc ghế nhựa đã nứt, và xếp ghế có tựa vào khu bàn sâu bên trong. Với số tiền nhỏ hơn nhiều so với mua mới, khách quen nhận xét quán như vừa đổi bàn ghế.
Kiểm tra an toàn sau khi làm mới
Bàn ghế quán được nhiều người dùng mỗi ngày, gồm cả trẻ em và người lớn tuổi. Trước khi đưa trở lại phục vụ, kiểm từng chiếc:
- Ngồi thử, ngả lưng, lắc nhẹ: ghế không kêu, không lung lay, không nghiêng.
- Đặt bàn trên sàn phẳng, ấn vào một góc: bàn không cập kênh, không bập bênh khi tì tay.
- Sờ quanh mép bàn, mặt dưới ghế, chỗ mối hàn: không có ba via sắc, đinh ghim lòi ra, vụn sơn bong.
- Kiểm tra chân cao su đủ cả bốn chân, không chân nào trơ kim loại cào sàn.
- Ghế xếp chồng được kiểm tra cơ chế khoá, không kẹp tay.
- Loại ra và đánh dấu ngay những chiếc chưa đạt, không để lẫn vào khu khách ngồi.
Đặt lịch kiểm nhanh bàn ghế mỗi tháng: siết ốc, thay chân cao su mòn, dặm sơn chỗ bong. Làm đều thì đợt làm mới tiếp theo đến chậm hơn nhiều.
Ghế đã loại ra không nên để chồng ở góc quán hay trước cửa. Thanh lý, mang đi tái chế hoặc đổ bỏ đúng nơi quy định; một đống ghế hỏng nhìn thấy từ chỗ khách ngồi làm mất ngay hiệu quả của đợt làm mới.
Câu hỏi thường gặp
Sơn tĩnh điện bàn ghế quán có đáng hơn tự sơn không?
Sơn tĩnh điện cho lớp phủ đều và bền hơn sơn quét hay xịt thông thường, hợp với số lượng lớn và khung sắt ở quán dùng nhiều. Đổi lại phải tháo rời, chở đến xưởng và chờ vài ngày. Tự sơn hợp hơn khi chỉ cần làm mới vài chiếc hoặc dặm chỗ gỉ.
Bàn ghế ngoài trời của quán nên làm mới thế nào?
Đồ ngoài trời chịu nắng mưa nên cần sơn chống gỉ kỹ ở mối hàn và chân, mặt bàn chịu nắng không bạc màu, đệm tháo cất được khi trời mưa. Nhớ rằng việc kê bàn ghế ra vỉa hè chịu sự quản lý của địa phương, hãy kiểm tra trước khi đầu tư bộ đồ ngoài trời.
Có nên mua bàn ghế cũ thanh lý để thay cho quán?
Có thể, nếu kiểm tra kỹ khung, mối hàn, độ chắc và số lượng đủ đồng bộ. Đồ thanh lý thường cần làm mới bề mặt trước khi dùng, nên tính cả công sơn, bọc vào giá. Tránh mua ghế nhựa cũ vì khó biết độ lão hoá.
Làm sao để mặt bàn quán ăn không bị ố vòng ly và dầu mỡ?
Chọn mặt bàn không thấm và lau ngay khi khách rời bàn bằng chất tẩy phù hợp với vật liệu. Lớp phủ trên mặt gỗ phải chịu nước và chất tẩy; mặt đã mất lớp phủ thì cần phủ lại trước khi vết ố ngấm sâu.
Ghế quán bị cào xước sàn, xử lý thế nào?
Thay chân cao su hoặc gắn nút chân bằng nỉ, nhựa mềm tuỳ loại sàn. Kiểm tra định kỳ vì chân cao su mòn rất nhanh khi ghế bị kéo lê mỗi ngày. Chân ghế trơ kim loại không chỉ làm xước sàn mà còn gây tiếng ồn khó chịu.
Bao lâu nên làm mới bàn ghế quán một lần?
Không có mốc cố định, phụ thuộc vào mức dùng và vật liệu. Thay vì chờ một đợt lớn, kiểm tra hằng tháng và xử lý ngay chiếc hỏng sẽ giữ cả bộ ổn định lâu hơn. Đợt làm mới lớn thường cần khi bề mặt xuống cấp đồng loạt hoặc quán đổi phong cách.