Sơn tường bong tróc hoặc phồng rộp là dấu hiệu màng sơn đã mất bám với lớp bên dưới. Nguyên nhân thường rơi vào một trong năm nhóm: hơi ẩm đẩy từ trong tường ra, bề mặt bẩn hoặc phấn hoá lúc sơn, sơn không tương thích với lớp cũ, sơn lên vữa còn ướt hoặc còn kiềm, và sơn quá dày hoặc thiếu lót.
Cách sửa luôn bắt đầu bằng việc đọc đúng dạng hỏng, vì mỗi dạng chỉ về một nguyên nhân khác. Cạo rồi sơn lại mà không xử lý nguyên nhân thì vài tháng sau vết bong quay về đúng chỗ cũ, có khi lan rộng hơn.
Bài này giúp bạn phân biệt lỗi do khâu sơn, có thể tự sửa, với lỗi do ẩm từ kết cấu, phải sửa nguồn ẩm trước. Phần chống thấm và sửa kết cấu không nằm trong phạm vi bài.
Đọc dạng hỏng để đoán nguyên nhân
Đứng gần tường, quan sát hình dạng vết hỏng, vị trí và lớp lộ ra bên dưới. Bảng dưới gom các dạng thường gặp:
| Dạng hỏng | Hay gặp ở đâu | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|---|
| Phồng rộp thành bọng, bấm vào có nước hoặc bột ẩm | Chân tường, tường giáp nhà tắm, tường giáp nhà bên | Hơi ẩm từ nền, từ ống nước hoặc từ tường chung đẩy ra |
| Bong thành mảng lớn, mặt sau mảng sơn dính bột trắng | Bất kỳ đâu | Sơn lên lớp phấn hoá hoặc bụi bả không lau |
| Bong tróc từng vảy, lộ lớp sơn cũ bóng bên dưới | Tường từng sơn dầu, khung cửa | Sơn nước phủ lên sơn dầu bóng không chà nhám, không lót |
| Nổi muối trắng, bột xốp đẩy sơn lên | Tường xây mới, chân tường, tường ngoài | Nước mang muối khoáng trong vữa ra bề mặt rồi kết tinh |
| Sơn nứt chân chim rồi tróc | Mảng sơn dày, góc tường | Sơn quá dày, lớp sau phủ khi lớp trước chưa khô |
| Phồng bọng nhỏ ngay sau khi sơn, không có nước | Tường phơi nắng, mảng đang nóng | Sơn trên bề mặt quá nóng, dung môi bốc hơi bị kẹt |
Nếu cùng lúc có phồng bọng chứa ẩm, vệt loang hình vòng cung và mùi ẩm mốc, gần như chắc chắn đó là chuyện ẩm. Còn mảng bong khô, mặt sau dính bột hoặc dính lớp bóng, thường là lỗi chuẩn bị bề mặt ở lần sơn trước.
Phân biệt lỗi do sơn và lỗi do ẩm
Thử bằng tấm nilon. Dán kín bốn mép một miếng nilon trong cỡ hai bàn tay lên chỗ nghi ẩm, để qua một đêm. Sáng ra mặt trong nilon đọng hơi nước hoặc mảng tường dưới nilon sẫm màu hơn xung quanh là có ẩm từ trong tường đi ra. Nilon khô, tường bình thường thì nhiều khả năng lỗi nằm ở lớp sơn.
Theo dõi theo thời tiết. Vết hỏng to ra sau mưa, sau những ngày nồm, hay sau khi hàng xóm tưới cây, rửa sân là liên quan đến nước. Vết bong không đổi theo mùa thường là bám dính kém từ đầu.
Nhìn vị trí. Ẩm từ nền thường tạo một dải đều ở độ cao gần chân tường. Rò ống nước tạo một vùng loang quanh điểm cố định. Ẩm do ngưng tụ hay gặp ở mặt tường lạnh, góc phòng ít gió, sau tủ áp sát tường.
Nhìn mặt sau mảng sơn bong. Mặt sau dính bột trắng là phấn hoá hoặc bụi. Mặt sau trơn bóng, lộ lớp sơn cũ bóng là không tương thích. Mặt sau có bột xốp kết tinh là muối.
Khi nào phải dừng. Có dấu hiệu ẩm rõ từ kết cấu, tường nứt kèm thấm, trần loang nước: việc sơn tạm dừng ở đây. Nguồn ẩm phải được người có chuyên môn kiểm và xử lý trước; sơn đè chỉ giấu dấu hiệu trong ít lâu.
Quy trình sơn lại tường bong do lỗi bề mặt
Khi đã loại trừ nguồn ẩm, các bước sửa như sau:
- Cạo toàn bộ phần bong, phồng, và phần quanh đó mà dao cạo còn lấy được. Đừng chỉ cạo đúng chỗ thấy bong; vùng ranh giới thường cũng đã mất bám, chỉ chưa lộ ra.
- Thử băng keo ở vành ngoài vùng cạo. Còn kéo được sơn thì cạo rộng thêm, đến khi băng keo không kéo được gì.
- Chà nhám vát mép giữa vùng cạo và vùng sơn còn tốt, để sau này không lộ bậc.
- Xử lý theo nguyên nhân: lau rửa kỹ nếu phấn hoá, chà nhám mất bóng nếu lớp dưới là sơn dầu, chải sạch muối khô nếu có muối.
- Để tường khô hoàn toàn, nhất là chỗ vừa rửa. Trời nồm thì chờ thêm, có thể dùng quạt và máy hút ẩm.
- Bả dặm chỗ lõm, chà nhám, lau bụi.
- Sơn lót đúng loại: lót bám dính cho chỗ từng là sơn dầu, lót chống kiềm cho chỗ trơ vữa, lót tường thường cho chỗ bả.
- Sơn phủ hai lớp mỏng, phủ cả mảng tường từ góc này đến góc kia để màu đều.
Chỗ nghi lớp sơn cũ ở nhà xây đã lâu có thể chứa chì, không chà nhám khô và không đốt khò. Dùng cách cạo ướt, đeo khẩu trang phù hợp, giữ trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai tránh xa, và gom vụn sơn cẩn thận.
Muối trắng trên tường: xử lý đúng thứ tự
Lớp bột trắng, xốp mọc trên tường, đẩy sơn phồng lên thường được gọi là hiện tượng nổi muối. Nước thấm vào tường hoà tan muối khoáng có sẵn trong gạch, vữa, xi măng; khi nước bay hơi ở bề mặt, muối kết tinh lại và phá màng sơn từ bên dưới.
Vì muối chỉ di chuyển khi có nước, cách xử lý đúng là làm sao cho nước ngừng đi qua tường. Tường xây mới thì cần thời gian khô đủ trước khi sơn; tường cũ đột nhiên nổi muối là dấu hiệu có nguồn nước mới, như rò ống, nứt mái, hay nền ẩm hơn trước.
Phần bề mặt thì chải sạch muối bằng bàn chải khô, không rửa nhiều nước vì sẽ hoà tan thêm muối từ bên trong. Theo dõi vài tuần: muối không mọc lại nữa mới bả và sơn. Lúc sơn lại, dùng lót chống kiềm trên mặt vữa trơ. Nếu muối cứ mọc lại sau khi chải, đó là chỗ phải tìm nguồn nước chứ không phải chỗ thử thêm loại sơn.
Phòng bong tróc ngay từ lần sơn tới
Hầu hết lỗi bong do khâu sơn đều phòng được bằng những thói quen nhỏ:
- Không sơn tường khi tường còn ẩm sau mưa, sau khi rửa, hoặc giữa những ngày nồm nặng.
- Không bỏ khâu lau sạch và thử băng keo; mười phút thử bằng băng keo tiết kiệm cả một lần sơn lại.
- Nhận diện lớp sơn cũ bằng miếng bông tẩm cồn trước khi chọn sơn mới.
- Lăn hai lớp mỏng, chờ đúng thời gian khô; không lăn một lớp thật dày cho nhanh.
- Không sơn mặt tường đang bị nắng chiếu gắt; sơn mặt đó khi đã sang bóng râm.
- Không kê tủ, giường sát tường ngoài hay tường giáp nhà tắm; để một khe hở cho không khí lưu thông giúp giảm ngưng tụ.
- Bật quạt thông gió khi tắm và nấu ăn để hơi nước không bám lên tường.
Ở miền Bắc, mùa nồm cuối đông đầu xuân là thời điểm bất lợi để sơn trong nhà vì tường đọng nước. Nếu buộc phải làm thì chọn những ngày hanh, đóng cửa lúc không khí ngoài trời ẩm và dùng máy hút ẩm.
Chọn sơn cho vùng từng bong: thứ quan trọng hơn tên loại sơn
Độ thoáng hơi. Tường gạch và vữa luôn trao đổi hơi ẩm với không khí. Một số lớp phủ rất kín, như sơn dầu dày hay nhiều lớp sơn bóng chồng lên nhau, giữ hơi ẩm lại phía sau màng sơn và làm tăng nguy cơ phồng. Ở tường hay có hơi ẩm nhẹ, ưu tiên hệ sơn nước dành cho tường, đọc phần mô tả về khả năng thoát hơi, thay vì phủ một lớp thật kín với hi vọng "chặn ẩm".
Đúng loại theo vị trí. Sơn nội thất cho trong nhà, sơn ngoại thất cho mặt chịu nắng mưa. Mảng tường nhà tắm, bếp nên dùng loại chịu ẩm và chịu lau chùi tốt hơn. Dùng nhầm sơn trong nhà cho mặt ngoài là nguyên nhân phổ biến của phấn hoá sớm và bong sau một hai mùa mưa.
Tương thích với lớp cũ. Câu hỏi đầu tiên luôn là lớp cũ là gì. Sơn nước lên sơn dầu cần chà nhám và lót bám dính; sơn dầu lên sơn nước thường ít vấn đề hơn nhưng vẫn phải sạch và chắc. Không biết lớp cũ thì làm phép thử cồn trước khi mua.
Một hệ đồng bộ. Lót và phủ nên là một hệ được nhà sản xuất khuyến nghị dùng chung. Ghép lót loại này với phủ loại khác không phải lúc nào cũng hỏng, nhưng khi bong bạn khó biết lỗi nằm ở đâu và không có hướng dẫn nào để đối chiếu.
Đắt hơn không có nghĩa bám hơn. Sơn phủ cao cấp bền màu và chịu chùi rửa tốt hơn, nhưng không cứu được bề mặt bẩn, ẩm hay phấn hoá. Phần lớn độ bám của một lần sơn được quyết định ở khâu chuẩn bị, không ở thùng sơn.
Khi nào sơn lại cả bức tường thay vì dặm
Dặm một vài chỗ bong trên tường còn tốt là hợp lý, với điều kiện bạn còn sơn cùng mẻ, hoặc tường có màu trắng dễ khớp. Ngay cả khi cùng mã màu, sơn dặm lên tường đã phơi sáng vài năm vẫn có thể hơi khác sắc, và khác độ bóng nếu dặm bằng cọ trong khi tường lăn bằng con lăn.
Khi số chỗ bong nhiều, rải rác khắp tường, hoặc bong do phấn hoá trên toàn bộ mặt, sơn lại cả bức tường là cách duy nhất cho kết quả đều. Lúc đó cách làm gần như sơn mới: lau rửa toàn bộ, lót toàn bộ, hai lớp phủ.
Một quy tắc giúp tránh lộ vết dặm: luôn dừng ở ranh giới tự nhiên như góc tường, mép trần, khung cửa. Dặm giữa mảng phẳng lớn dễ lộ nhất, sơn trọn mảng từ góc tới góc dễ đều màu nhất.
Ghi lại vị trí và thời điểm từng chỗ bong vào sổ hoặc chụp ảnh trước khi cạo. Lần sau nếu vết bong quay lại đúng những chỗ đó, bạn có bằng chứng rõ ràng để trao đổi với người kiểm tra nguồn ẩm, thay vì chỉ mô tả theo trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Sơn phồng rộp có tự xẹp xuống được không?
Bọng phồng do ẩm có thể xẹp khi tường khô bớt, nhưng màng sơn ở đó đã mất bám và sẽ phồng lại khi ẩm quay về. Không nên chọc thủng rồi sơn đè. Cách đúng là xử lý nguồn ẩm, cạo bỏ phần phồng, để khô rồi làm lại từ lót.
Sơn chống thấm có giải quyết được tường bong do ẩm không?
Một lớp sơn chống thấm trên mặt trong không ngăn được nước đang đi từ nền hoặc từ ống rò lên; nước vẫn tìm đường và đẩy màng sơn ra. Nguồn ẩm phải được xử lý tại gốc. Phần này cần người có chuyên môn kiểm, không thuộc việc sơn lại bề mặt.
Tường mới xây bao lâu thì sơn được để không bong?
Tường trát mới cần đủ thời gian khô và giảm kiềm; khoảng thời gian cụ thể phụ thuộc độ dày lớp trát, thời tiết và hướng dẫn của loại sơn. Thử bằng tấm nilon dán qua đêm và dùng lót chống kiềm giúp giảm rủi ro khi buộc phải sơn sớm.
Có cần cạo hết sơn cũ trên cả tường không?
Chỉ cạo phần mất bám. Lớp cũ còn chắc qua thử băng keo vẫn là nền tốt. Cạo sạch cả tường chỉ cần khi lớp cũ hỏng trên diện rộng, phấn hoá nặng không lau hết, hoặc đã sơn chồng quá nhiều lớp khiến màng sơn dày và giòn.
Vì sao chỉ một mảng tường bong còn chỗ khác vẫn tốt?
Điều đó thường chỉ về một nguyên nhân tại chỗ: một ống nước đi ngầm, một mảng tường giáp nhà tắm, mảng có nắng gắt chiếu trực tiếp, hay chỗ từng được vá bằng vữa mới. Hãy nhìn quanh vị trí đó trước khi kết luận lỗi do loại sơn.
Sơn lại xong bao lâu thì biết có bị bong lại không?
Lỗi do khâu sơn thường lộ sau vài tuần đến vài tháng, đặc biệt sau đợt mưa hoặc nồm đầu tiên. Lỗi do ẩm có thể lộ nhanh hơn. Theo dõi kỹ trong mùa ẩm đầu tiên sau khi sơn; vết bong mới đúng chỗ cũ là dấu hiệu nguyên nhân chưa được xử lý.