Bả matit là trát một lớp bột mịn, rất mỏng lên tường để lấp lỗ, vết nứt mảnh và làm phẳng trước khi sơn. Khi sơn lại nhà cũ, phần lớn tường chỉ cần bả dặm ở những chỗ hỏng; bả toàn bộ chỉ cần khi lớp bả cũ bở, tường gồ ghề rõ dưới ánh đèn, hoặc bạn đã cạo bỏ sơn trên phần lớn diện tích.
Quy trình chung gồm: cạo phần bả bở, làm ẩm nhẹ nếu tường quá khô, trộn bột theo hướng dẫn, gạt hai lớp mỏng, chờ khô, chà nhám, soi đèn kiểm, lau bụi và lót. Bả dày một lớp cho nhanh là lỗi phổ biến nhất, khiến bả nứt, bong và sơn phía trên đi theo.
Bài này dành cho tường trong nhà còn lành về kết cấu. Vết nứt lớn, nứt xuyên, nứt có dấu hiệu lan rộng không thuộc phạm vi bả thẩm mỹ.
Bả dặm hay bả toàn bộ: nhìn tường để quyết định
Đi một vòng quanh phòng với đèn pin chiếu sát mặt tường, gần như song song với tường. Ánh sáng nghiêng làm lộ mọi chỗ lồi lõm mà nhìn thẳng không thấy.
| Bạn thấy gì | Nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vài lỗ đinh, lỗ vít, vết va chạm nhỏ | Bả dặm | Trám đầy, gạt phẳng, chà nhám vát mép |
| Vết nứt mảnh như sợi tóc, dạng mạng nhện ở mảng tường | Bả dặm, có thể kèm băng lưới | Thường do vữa co ngót, không đáng lo nếu không lan |
| Nhiều mảng sơn đã cạo trơ, mép gờ khắp nơi | Bả toàn bộ hoặc theo cả mảng tường | Dặm quá nhiều chỗ sẽ thành mặt tường chắp vá |
| Lớp bả cũ bở, cào móng tay là rơi bột | Cạo bỏ phần bở rồi bả lại | Bả mới lên lớp bở cũ sẽ bong cả mảng |
| Tường lượn sóng dưới đèn nghiêng | Bả toàn bộ hai lớp | Cần kỹ năng gạt; người mới nên thử mảng khuất trước |
| Nứt rộng, nứt chéo từ góc cửa, nứt theo dầm, nứt lặp lại | Không bả che | Đây là dấu hiệu cần người có chuyên môn kiểm tra kết cấu |
Hàng cuối cùng là ranh giới quan trọng. Bột bả chỉ giải quyết bề mặt; nó không giữ được vết nứt đang chuyển động. Bả lên chỗ đó, vài tuần sau đường nứt sẽ hiện lại đúng chỗ cũ.
Chuẩn bị bề mặt trước khi bả
Bả đẹp phụ thuộc vào nền nhiều hơn tay gạt. Làm đủ các bước sau rồi mới trộn bột:
- Cạo hết sơn bong, bả bở bằng dao cạo hoặc bay. Cạo đến khi lưỡi dao không còn lấy thêm được gì.
- Mở rộng nhẹ vết nứt mảnh thành rãnh chữ V nông bằng mũi dao, để bột có chỗ bám chứ không chỉ phủ trên mép.
- Quét sạch bụi, lau bằng khăn ẩm. Chỗ có dầu mỡ phải rửa sạch vì bột không bám được trên dầu.
- Tường quá khô, hút nước mạnh, trời hanh nắng: làm ẩm nhẹ bằng bình xịt hoặc khăn ẩm, không để đọng nước. Bột bả gốc xi măng gặp nền khô sẽ mất nước quá nhanh, dễ nứt chân chim.
- Che sàn, dán băng keo quanh ổ cắm và khung cửa như khi sơn. Bột bả rơi xuống gạch khô cứng rất khó cạo.
- Chuẩn bị dụng cụ: bay bả lớn và nhỏ, khay trộn sạch, máy khuấy hoặc que khuấy, giấy nhám mịn có bàn chà, đèn pin, khẩu trang chống bụi và kính.
Ngắt cầu dao khu vực trước khi bả quanh ổ cắm, công tắc. Bay kim loại và bột ướt cạnh tiếp điện là tổ hợp không an toàn.
Trộn bột và gạt bả: hai lớp mỏng
Bột bả đóng bao thường trộn với nước sạch theo tỉ lệ ghi trên bao. Đổ nước vào trước, rắc bột từ từ, khuấy đến khi mịn, để yên vài phút cho bột ngấm rồi khuấy lại. Mỗi mẻ chỉ trộn lượng dùng hết trong khoảng thời gian ghi trên bao; bột đã bắt đầu đông thì bỏ, không thêm nước để "cứu" vì bả sẽ yếu.
Lớp thứ nhất gạt mỏng, chủ yếu để lấp đầy lỗ, rãnh và phủ đều. Cầm bay nghiêng góc nhỏ so với tường, gạt dứt khoát theo một hướng, sau đó gạt lại theo hướng vuông góc để lấy bớt phần thừa. Với lỗ sâu, đừng cố lấp đầy trong một lần; trám làm hai ba lượt, mỗi lượt chờ se mặt.
Chờ lớp đầu khô theo hướng dẫn rồi gạt lớp thứ hai mỏng hơn, mục đích làm phẳng. Lớp thứ hai luôn mịn hơn lớp đầu vì nền đã đều. Tổng hai lớp vẫn rất mỏng; bả dày một lớp dễ nứt khi khô và dễ bong dưới tác động nhiệt độ.
Ở chỗ bả dặm, kéo lớp bả loe rộng ra ngoài vết hỏng một khoảng, mép mỏng dần như lông chim. Mép bả dày, cắt ngang sẽ tạo bậc dù đã chà nhám.
Chà nhám và soi đèn: cách biết đã đủ phẳng
Chờ khô hẳn mới chà. Bả còn ẩm khi chà sẽ vón thành viên và xước sâu. Bả khô có màu đều, sáng hơn lúc ướt; chỗ còn sẫm là còn ẩm.
Dùng giấy nhám mịn và bàn chà phẳng. Giấy nhám quấn tay không có bàn chà sẽ chà theo hình ngón tay, tạo lõm. Bàn chà phẳng chỉ ăn vào chỗ lồi. Chà nhẹ theo vòng tròn hoặc chéo, không ép mạnh.
Soi đèn sau mỗi lượt chà. Chiếu đèn pin sát mặt tường. Chỗ lõm hiện bóng tối, chỗ lồi hiện vệt sáng. Đánh dấu bằng bút chì mờ, bả bù chỗ lõm, chà tiếp chỗ lồi.
Vuốt tay kiểm tra. Nhắm mắt vuốt lòng bàn tay qua chỗ bả và chỗ tường cũ. Tay không cảm nhận được ranh giới là đạt. Mắt hay bị đánh lừa bởi màu, tay thì không.
Lau bụi kỹ. Bụi bả rất mịn và nhẹ. Quét, rồi lau khăn ẩm vắt kiệt, chờ khô. Bụi sót là nguyên nhân hàng đầu khiến lớp lót bong thành vảy.
Bảo vệ hô hấp. Bụi bả gốc xi măng gây kích ứng phổi và mắt. Đeo khẩu trang chống bụi mịn, kính, đóng cửa phòng khác để bụi không bay khắp nhà; trẻ nhỏ không ở gần khi chà.
Bả góc tường, khung cửa và những chỗ khó
Góc trong. Góc giữa hai bức tường là chỗ người mới hay làm hỏng vì bay gạt bên này lại kéo hỏng bên kia. Bả một mặt trước, chờ se mặt rồi mới bả mặt còn lại. Với góc dài, có thể dùng bay góc chuyên dụng để đường góc thẳng.
Góc ngoài, cạnh cột. Cạnh lồi hay bị va chạm, sứt mẻ. Trám chỗ sứt thành nhiều lượt, mỗi lượt mỏng, dùng thước thẳng hoặc thanh gỗ phẳng áp một bên làm cữ để cạnh không bị lượn. Cạnh hay va đập có thể đặt nẹp góc trước khi bả.
Quanh khung cửa, len chân tường. Khe giữa khung gỗ và tường thường hở do co ngót. Bột bả cứng sẽ nứt lại khi khung giãn nở theo mùa; chỗ này hợp hơn với keo trám đàn hồi loại sơn được, sau đó mới sơn.
Mặt trần sát tường. Đường giao giữa trần và tường hay có vết nứt mảnh chạy dài do hai bộ phận chuyển động khác nhau. Bả cứng chỗ này hay nứt lại; dùng keo trám đàn hồi hoặc băng lưới, và chấp nhận đây là chỗ dễ tái phát.
Sau gương, sau tủ treo. Khi tháo đồ treo lâu năm, tường phía sau thường có lỗ tắc kê to. Rút tắc kê ra thay vì bả phủ lên, vì tắc kê nhựa nhô ra sẽ hiện thành nốt sau khi sơn.
Lỗi bả hay gặp và cách sửa
Những lỗi dưới đây thường chỉ lộ ra sau khi sơn, lúc sửa đã tốn gấp đôi:
- Bả bị nứt chân chim khi khô. Thường do lớp quá dày hoặc nền quá khô hút nước nhanh. Cạo phần nứt, làm ẩm nền, bả lại mỏng hơn.
- Bả bong thành mảng. Bả lên bụi, lên dầu, lên lớp sơn bóng hoặc lớp bả cũ bở. Cạo đến nền chắc, làm sạch, bả lại.
- Sau khi sơn vẫn thấy hình chỗ bả. Thường do quên lót chỗ bả, hoặc mép bả cắt ngang không vát. Chà vát mép, lót, rồi sơn lại cả mảng tường từ góc này đến góc kia.
- Bề mặt có lỗ kim li ti. Bọt khí trong bột do khuấy quá nhanh hoặc gạt quá mỏng trên nền xốp. Gạt thêm một lớp mỏng ép chặt bay để lấp.
- Vết nứt quay lại đúng chỗ cũ. Nứt đang chuyển động chứ không phải nứt co ngót. Đây không phải lỗi bả mà là dấu hiệu cần kiểm tra nguyên nhân.
- Vệt xước sâu do chà. Giấy nhám quá thô hoặc chà khi bả chưa khô. Bả bù mỏng rồi chà lại bằng giấy mịn.
Bột bả ngoài trời và trong nhà là hai loại khác nhau; bột trong nhà dùng cho mặt ngoài sẽ phấn hoá và bong khi gặp mưa nắng. Mua đúng loại theo vị trí, đọc phần hướng dẫn trên bao.
Tự bả hay thuê thợ
Bả dặm lỗ đinh, vết va chạm, vài vết nứt mảnh là việc người mới học được trong một buổi, vì sai thì cạo đi làm lại không tốn nhiều. Bả toàn bộ một bức tường cho phẳng như gương lại khác: đây là kỹ năng tay nghề, thợ lành nghề gạt vài lượt đã phẳng, người mới có khi gạt cả ngày vẫn lượn sóng dưới đèn.
Một cách chia việc hợp lý: bạn tự làm phần cạo, chuẩn bị nền, bả dặm và chà nhám những chỗ nhỏ; thuê thợ bả toàn bộ những mảng lớn, nhất là tường phòng khách nơi có đèn chiếu nghiêng. Khi thuê, nói rõ số lớp bả, có chà nhám và soi đèn nghiệm thu không, ai dọn bụi. Giá công thường phụ thuộc vào diện tích, mức gồ ghề và việc có phải cạo lớp cũ hay không.
Khi nghiệm thu, bạn cũng dùng đúng cách soi đèn nghiêng và vuốt tay như trên. Nghiệm thu trước khi lót là thời điểm duy nhất sửa rẻ; sau khi sơn hai lớp, mọi chỗ lồi lõm đều lộ ra và sửa là sơn lại cả mảng.
Nếu tự làm, hãy tập trước trên một mảng khuất như tường sau tủ hoặc trong kho. Vài lượt gạt ở đó cho bạn cảm giác về độ đặc của bột, góc cầm bay và lực tay, trước khi bước ra bức tường chính giữa phòng khách.
Câu hỏi thường gặp
Có cần bả lại toàn bộ khi sơn lại nhà cũ không?
Không nhất thiết. Nếu lớp bả và sơn cũ còn chắc, tường phẳng dưới đèn nghiêng, bạn chỉ bả dặm chỗ hỏng rồi lót dặm. Bả toàn bộ tốn công, thêm bụi và thời gian, chỉ đáng làm khi bề mặt đã hỏng trên diện rộng hoặc gồ ghề rõ.
Bả xong bao lâu thì sơn được?
Tuỳ loại bột và thời tiết. Bạn chờ theo hướng dẫn trên bao, và luôn chờ đến khi bả khô đều màu, chà nhám được mà không vón. Trời nồm ẩm có thể phải chờ lâu hơn nhiều so với ngày khô ráo; sơn lên bả còn ẩm dễ phồng.
Có thể dùng keo trám tường đóng tuýp thay bột bả không?
Với lỗ đinh và vết nứt nhỏ, keo trám tường gốc nước dùng tiện và ít bụi. Với diện tích lớn hay làm phẳng cả mảng thì bột bả phù hợp hơn. Một số keo trám dẻo không sơn đè được hoặc sơn lên bị nứt, nên đọc kỹ ghi chú trên tuýp.
Băng lưới dùng khi nào?
Băng lưới sợi dán dọc vết nứt mảnh hay tái phát, mối nối giữa hai vật liệu như tường gạch và cột, rồi bả phủ lên. Nó giúp giữ lớp bả không nứt theo khi vật liệu giãn nở khác nhau. Băng lưới không xử lý được vết nứt kết cấu.
Bả lên tường đang có sơn cũ được không?
Được nếu lớp sơn cũ bám chắc và đã được chà nhám mất bóng. Trên sơn bóng hoặc sơn dầu, bột bả khó bám; cần chà nhám kỹ và có khi dùng lớp lót bám dính trước khi bả. Thử một mảng nhỏ trước, để khô rồi kiểm bằng băng keo.
Bụi chà bả có độc không?
Bụi bả mịn gây kích ứng mắt, mũi, phổi, nhất là khi chà nhiều trong phòng kín. Đeo khẩu trang chống bụi mịn và kính, mở cửa thông gió, che kín đồ đạc. Lau bằng khăn ẩm thay vì quét khô để bụi không bay lại vào không khí.