Sơn lại tường trong nhà cũ là việc người không chuyên tự làm được, miễn là tường còn khô, chắc và bạn chịu làm đủ phần chuẩn bị. Trình tự gọn nhất gồm sáu bước: kiểm tường, dọn và che chắn, làm sạch, dặm vá chỗ hỏng, sơn lót những chỗ cần, rồi lăn hai lớp sơn phủ. Một phòng ngủ cỡ vừa có thể xong trong hai ngày cuối tuần, trong đó ngày đầu gần như chỉ để chuẩn bị.
Phần lớn bức tường tự sơn trông "không giống thợ làm" không phải vì tay lăn kém, mà vì bỏ qua khâu làm sạch, sơn lên chỗ bong, hoặc lăn lớp thứ hai khi lớp đầu chưa khô. Bài này đi theo đúng thứ tự công việc, kèm cách kiểm từng khâu để bạn biết lúc nào được bước sang khâu sau.
Phạm vi bài là tường trong nhà còn lành. Tường đang ẩm loang từ chân lên, nứt chéo, hay thấm qua trần là chuyện kết cấu, cần sửa nguồn ẩm trước; sơn đè lên chỉ che được vài tháng.
Kiểm tường trước khi quyết định tự sơn
Kiểm độ ẩm. Áp lòng bàn tay lên tường vào sáng sớm và chiều tối. Tường lạnh, rịn ẩm, có vệt loang hình vòng cung từ chân tường lên thường là ẩm từ nền hoặc từ ống nước. Gặp dấu hiệu này thì dừng ở bước kiểm, tìm nguyên nhân trước. Sơn nước phủ lên tường ẩm sẽ phồng và bong lại, công sức gần như mất trắng.
Kiểm độ bám của lớp sơn cũ. Dán một mẩu băng keo giấy lên tường, miết chặt rồi giật mạnh. Băng keo kéo theo mảng sơn là lớp cũ đã mất bám; chỗ đó phải cạo đến khi gặp lớp còn chắc. Làm thử ở vài vị trí: gần cửa sổ, sau tủ, góc nhà tắm, vì mỗi chỗ già đi một kiểu.
Kiểm phấn hoá. Lấy ngón tay hoặc vải sẫm màu chà nhẹ lên tường. Thấy bột trắng hoặc bột màu dính theo là màng sơn cũ đã phấn hoá. Sơn mới phủ lên lớp bột này bám rất kém, nên phải lau rửa thật kỹ và thường cần sơn lót.
Đoán loại sơn cũ. Thấm một miếng bông vào cồn, chà mạnh lên một góc khuất. Màu dây ra bông thường là sơn nước; không dây màu, bề mặt cứng và bóng thường là sơn dầu. Sơn nước lăn thẳng lên sơn dầu bóng dễ bong thành mảng, nên chỗ nào là sơn dầu thì phải chà nhám cho mất bóng và dùng lớp lót bám dính trước.
Ước lượng phần việc vượt sức. Tường cao trên khoảng một tầng rưỡi, cầu thang thông tầng, mảng tường ngoài ban công tầng cao: đây là chỗ cần giàn giáo hoặc thang chuyên dụng. Người mới nên để phần này cho thợ có trang bị, tự làm phần thấp và dễ với.
Dọn phòng và che chắn đúng cách
Che chắn kỹ tốn khoảng một buổi sáng nhưng tiết kiệm cả buổi chiều lau sơn dính. Thứ tự hợp lý:
- Dọn đồ nhỏ, tranh, rèm ra khỏi phòng. Đồ lớn như giường, tủ thì đẩy vào giữa phòng, cách tường ít nhất một sải tay để có lối đi lại với thang.
- Phủ đồ bằng tấm nilon, dùng băng keo cố định mép dưới để gió quạt không thổi tung. Sàn trải bạt dày hoặc giấy bìa cứng; nilon mỏng trên sàn gạch rất trơn khi dính sơn.
- Ngắt cầu dao của phòng trước khi đụng tới ổ cắm, công tắc. Việc an toàn và nhanh nhất cho người không chuyên là dán băng keo giấy phủ kín mặt ổ cắm, công tắc; chỉ tháo mặt nạ khi bạn đã quen và đã ngắt điện, tuyệt đối không động vào dây bên trong.
- Dán băng keo giấy dọc mép trần, khung cửa, len chân tường và nẹp. Miết chặt mép băng bằng móng tay hoặc thẻ nhựa, mép hở là chỗ sơn chui vào thành đường răng cưa.
- Mở cửa sổ, chuẩn bị quạt thổi gió ra ngoài chứ không thổi thẳng vào tường đang sơn. Trẻ nhỏ và vật nuôi nên ở phòng khác cho đến khi mùi sơn bay bớt.
Một lưu ý nhỏ nhưng hay gây phiền: dùng băng keo giấy loại dành cho sơn, không dùng băng keo trong. Băng keo trong để qua đêm dễ dính chặt, khi bóc kéo theo cả lớp sơn cũ và để lại vệt keo khó tẩy.
Làm sạch và dặm vá: khâu quyết định độ bền
Tường trong nhà nhìn sạch nhưng thường phủ một lớp bụi mịn, khói bếp, dầu tay quanh công tắc, vết băng dính cũ. Sơn bám lên lớp bẩn này chứ không bám vào tường. Bạn dùng chổi lông quét bụi từ trên xuống, sau đó lau bằng khăn ẩm vắt kiệt. Chỗ có dầu mỡ như tường gần bếp, đầu giường thì lau bằng nước có pha ít nước rửa chén, rồi lau lại bằng nước sạch để không còn xà phòng.
Những chỗ băng keo đã kéo bong ở bước kiểm phải được cạo bằng dao cạo đến khi mép sơn còn lại bám chắc. Mép chuyển giữa chỗ cạo và chỗ còn sơn cần chà nhám vát cho thoải, nếu không sau khi sơn vẫn thấy rõ một đường gờ.
Lỗ đinh, lỗ vít treo tranh, vết nứt chân chim mảnh như sợi tóc thì trám bằng bột bả hoặc keo trám tường, gạt phẳng, chờ khô rồi chà nhám mịn. Vết nứt rộng, nứt chéo từ góc cửa, nứt chạy dài theo dầm là dấu hiệu khác, không thuộc phạm vi dặm vá thẩm mỹ.
Sau khi chà nhám, lau bụi thêm một lượt. Đây là bước người tự làm hay bỏ vì nghĩ "bụi ít thôi", nhưng bụi bả mịn trộn vào lớp sơn đầu sẽ làm bề mặt sần như giấy nhám.
Sơn lót những chỗ nào và hai lớp phủ
Không phải bức tường cũ nào cũng cần lót toàn bộ. Bảng dưới giúp bạn quyết định theo tình trạng thực tế:
| Tình trạng tường | Cần lót không | Lý do |
|---|---|---|
| Tường cũ còn chắc, sạch, sơn lại gần màu cũ | Thường chỉ lót dặm chỗ bả vá | Chỗ bả hút sơn khác hẳn chỗ còn sơn, không lót sẽ hiện thành mảng mờ |
| Tường phấn hoá nặng dù đã lau | Nên lót toàn bộ | Lớp lót gắn kết phần bột còn sót, giúp lớp phủ bám chắc |
| Đổi từ màu đậm sang màu nhạt | Nên lót toàn bộ | Lót trắng che màu cũ, tiết kiệm số lớp phủ |
| Có vết ố nước cũ, vết khói, vết bút | Lót chặn vết ố tại chỗ | Vết ố tan ngược qua sơn nước, lăn bao nhiêu lớp vẫn hiện lại |
| Lớp cũ là sơn dầu bóng | Chà nhám và lót bám dính | Sơn nước không bám trên mặt bóng không thấm |
Với lớp phủ, nguyên tắc là hai lớp mỏng tốt hơn một lớp dày. Lớp đầu lăn đều, không cố che kín ngay; lớp thứ hai mới tạo màu đồng nhất. Thời gian chờ giữa hai lớp ghi trên vỏ thùng, thường tính bằng giờ và kéo dài hơn khi trời nồm ẩm. Sờ thấy khô mặt chưa đủ, hãy chờ đúng thời gian hướng dẫn.
Kỹ thuật lăn để tường không loang
Ba điều tạo khác biệt lớn nhất giữa tường tự sơn đẹp và tường loang lổ:
- Cắt góc trước, lăn sau. Dùng cọ nhỏ quét một dải rộng chừng một bàn tay dọc mép trần, góc tường, quanh ổ cắm. Sau đó lăn ngay khi dải cọ còn ướt để hai phần hoà vào nhau.
- Lăn theo từng ô. Chia tường thành các ô cao từ trần xuống sàn, rộng chừng một mét. Lăn chữ W hoặc chữ M để rải sơn, rồi lăn dọc từ trên xuống cho đều, xong ô này mới sang ô kế bên.
- Giữ mép ướt. Luôn lăn từ phần chưa sơn chồng sang phần vừa sơn còn ướt. Để một ô khô rồi mới lăn chồng lên mép sẽ tạo vệt sọc khi nhìn nghiêng dưới ánh đèn.
- Không tham sơn trên con lăn. Lăn qua lại trên khay cho sơn ngấm đều lông, gạt bớt ở phần gân khay. Con lăn quá đầy là nguyên nhân chính của giọt chảy.
- Làm xong một bức tường trong một lượt. Dừng giữa chừng để ăn trưa thì dừng ở góc tường, không dừng giữa mảng phẳng.
Trước khi bắt đầu, nếu bạn mua nhiều thùng cùng màu, hãy đổ chung vào một xô lớn và khuấy đều. Màu giữa các mẻ sản xuất có thể lệch nhẹ, đủ để thấy khác biệt giữa hai mảng tường liền nhau.
Lịch chia việc cho một phòng trong hai ngày
Ví dụ giả định cho một phòng ngủ khoảng mười lăm mét vuông, tường cũ còn tốt, một người làm có người phụ:
| Thời điểm | Việc | Kiểm trước khi chuyển bước |
|---|---|---|
| Sáng ngày 1 | Dọn đồ, che phủ, dán băng keo, ngắt điện khu vực ổ cắm | Mọi mép băng keo đã miết chặt, sàn phủ kín |
| Trưa ngày 1 | Lau bụi, rửa vết dầu, cạo chỗ bong | Tường khô hoàn toàn sau khi lau |
| Chiều ngày 1 | Trám lỗ đinh, vết nứt mảnh; chờ khô; chà nhám; lót dặm | Chỗ bả phẳng khi vuốt tay, không còn bụi |
| Sáng ngày 2 | Cắt góc và lăn lớp phủ thứ nhất | Không có giọt chảy; chờ đủ thời gian khô |
| Chiều ngày 2 | Lăn lớp thứ hai, bóc băng keo khi sơn còn hơi dẻo | Soi đèn nghiêng tìm chỗ sót; dọn dụng cụ |
Bóc băng keo khi lớp cuối còn hơi dẻo, kéo chéo một góc ra ngoài mảng sơn, sẽ được đường mép sắc. Chờ khô cứng hẳn mới bóc thì màng sơn liền với băng keo dễ rách theo.
Đồ đạc nên kê lại sát tường sau ít nhất một ngày; sơn khô mặt vẫn còn mềm, dựa tủ vào sớm sẽ để lại vết dính.
Khi nào nên dừng tự làm và gọi thợ
Tự sơn hợp lý khi phần việc là tường thấp, bề mặt còn lành và bạn có thời gian. Có vài tình huống thuê thợ lại tiết kiệm hơn: diện tích lớn cần xong nhanh để kịp dọn vào ở, tường cao phải bắc giàn, nhiều tường bong cần cạo cả mảng, hoặc lớp sơn cũ rất có thể chứa chì ở nhà xây từ lâu, khi chà nhám sẽ phát tán bụi độc.
Nếu thuê, bạn vẫn dùng chính trình tự trong bài làm danh mục để trao đổi: thợ có kiểm độ bám không, có lau rửa không, chỗ nào lót, lăn mấy lớp, chờ bao lâu giữa hai lớp. Thợ trả lời rõ ràng từng khâu thường là thợ làm kỹ. Còn giá công phụ thuộc diện tích, độ cao, mức hư hỏng của tường cũ và số lớp, nên hãy so báo giá theo đúng hạng mục chứ đừng chỉ so con số cuối.
Ở nhà thuê, hỏi ý chủ nhà trước khi đổi màu, nhất là màu đậm. Nhiều hợp đồng yêu cầu trả nhà đúng hiện trạng ban đầu; đổi màu không báo có thể buộc bạn sơn lại khi chuyển đi.
Câu hỏi thường gặp
Có thể sơn lại tường mà không cần cạo lớp sơn cũ không?
Được, nếu lớp cũ còn bám chắc, sạch và không phấn hoá nặng. Bạn chỉ cạo những chỗ bong, chỗ phồng, chỗ băng keo kéo lên được sơn. Lớp cũ còn tốt thực chất là một lớp nền ổn, việc cạo sạch cả bức tường chỉ cần khi lớp sơn cũ hỏng trên diện rộng.
Sơn xong bao lâu thì ở được trong phòng?
Tuỳ loại sơn và độ thông thoáng. Sơn nước gốc nước thường hết mùi nồng sau một đến vài ngày nếu mở cửa thông gió liên tục. Người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên ở phòng khác lâu hơn, đến khi gần như không còn ngửi thấy mùi sơn.
Nên dùng con lăn loại nào cho tường trong nhà?
Tường phẳng, mịn hợp con lăn lông ngắn, cho mặt sơn mịn. Tường hơi sần, tường cũ không phẳng hợp lông trung bình vì lông dài hơn đưa sơn vào các chỗ lõm. Con lăn mới nên giặt qua nước và vỗ cho rụng lông thừa trước khi dùng để lông không dính lên tường.
Sơn lớp thứ hai lúc lớp đầu còn ướt có sao không?
Có. Lăn chồng lên lớp còn ướt sẽ kéo lớp dưới theo con lăn, tạo vệt và chỗ mỏng chỗ dày, màng sơn khô cũng yếu hơn. Hãy chờ đủ thời gian ghi trên vỏ thùng, và chờ lâu hơn khi trời nồm hoặc phòng kín gió.
Tường có vết mốc đen nhỏ thì có sơn đè lên được không?
Không nên sơn thẳng lên. Bạn cần làm sạch vết mốc, để khô hẳn, rồi tìm nguyên nhân ẩm như ngưng tụ, rò nước, thiếu thông gió. Mốc quay lại nhanh sau khi sơn là dấu hiệu nguồn ẩm chưa được xử lý, cần kiểm kỹ hơn trước khi sơn lại.
Một người làm có tự sơn được cả căn hộ không?
Được, nhưng nên chia theo từng phòng, mỗi phòng một đợt hai ngày, để nơi sinh hoạt không bị đảo lộn cùng lúc. Làm cả căn trong một lần dễ khiến bạn vội ở khâu chuẩn bị, và đó là khâu quyết định tường bền hay không.