Sơn lại mặt tiền và tường ngoài nhà ống khác sơn trong nhà ở ba điểm: phải chọn đợt thời tiết khô ráo vài ngày liên tiếp, phần lớn diện tích nằm trên cao nên an toàn là yếu tố quyết định, và phải dùng sơn, bột bả, lót dành cho ngoại thất vì bề mặt chịu nắng gắt, mưa hắt và rêu mốc quanh năm.
Với nhà ống hai ba tầng trở lên, cách hợp lý nhất cho đa số gia đình là tự lo phần dễ ở tầng trệt, ban công thấp, còn mặt tiền trên cao thì thuê thợ có giàn giáo và dây an toàn. Bài này giúp bạn lên kế hoạch cho cả hai phần: chọn thời điểm, chuẩn bị bề mặt, quy trình sơn và những điểm cần thống nhất với thợ.
Tường ngoài đang thấm, nứt sâu, mảng vữa bong rơi là chuyện sửa chữa phải làm trước khi bàn tới sơn. Sơn ngoại thất bảo vệ bề mặt, không bịt được vết nứt kết cấu.
Chọn mùa sơn theo ba miền
Điều kiện lý tưởng là vài ngày liền không mưa, độ ẩm không quá cao, nắng không quá gắt. Bảng dưới là gợi ý theo đặc điểm khí hậu chung, mỗi năm mỗi khác, nên vẫn phải theo dõi dự báo:
| Vùng | Thời điểm thường thuận lợi | Thời điểm nên tránh |
|---|---|---|
| Miền Bắc | Mùa thu và đầu đông, trời hanh khô | Mùa nồm cuối đông đầu xuân; những đợt mưa dông mùa hè |
| Miền Trung | Các tháng ít mưa nửa đầu năm, tránh những ngày nắng gió nóng gay gắt | Mùa mưa bão cuối năm |
| Tây Nguyên | Mùa khô | Mùa mưa kéo dài |
| Miền Nam | Mùa khô, thường từ cuối năm tới khoảng giữa năm sau | Mùa mưa, khi mưa rào chiều gần như ngày nào cũng có |
Trong ngày, khung giờ tốt là khi sương đã tan và tường đã khô, cho tới đầu giờ chiều, để lớp sơn có vài giờ khô trước khi hơi ẩm buổi tối xuống. Tránh sơn mặt tường đang bị nắng chiếu thẳng gay gắt; hãy đi theo bóng râm, sơn mặt hướng đông buổi chiều, mặt hướng tây buổi sáng.
Mưa rơi lên lớp sơn chưa khô sẽ để lại vết loang và chảy. Xem dự báo cho cả ngày sơn và ngày sau đó; thời gian chống mưa của sơn ghi trên vỏ thùng.
An toàn trên cao: phần không được thoả hiệp
Biết giới hạn của thang. Thang chữ A hay thang nhôm rút chỉ phù hợp cho tầng trệt và phần thấp. Từ tầng hai trở lên, làm việc ngoài mặt tiền cần giàn giáo chắc chắn có lan can, hoặc thiết bị treo do thợ có huấn luyện vận hành. Đứng thang với ra ngoài lan can ban công là kiểu tai nạn hay gặp.
Dây an toàn đúng cách. Dây an toàn chỉ có tác dụng khi được móc vào điểm neo đủ chắc, không phải lan can mỏng hay ống nước. Đây là lý do việc trên cao nên để thợ có trang bị và kinh nghiệm neo dây.
Dây điện ngoài phố. Nhiều nhà ống sát đường dây điện, dây viễn thông. Không để giàn giáo, thang nhôm, cây nối dài kim loại chạm tới. Khu vực có dây điện gần mặt tiền cần hỏi đơn vị điện lực hoặc người có chuyên môn trước khi dựng giàn.
Thời tiết xấu là dừng. Gió mạnh, mưa, giông có sét: dừng mọi việc trên cao, kể cả khi chỉ còn một mảng nhỏ.
Che chắn cho người bên dưới. Rào khu vực chân giàn, treo lưới che để vật rơi không trúng người đi đường, xe của hàng xóm. Dụng cụ trên cao buộc dây, không để rời trên mép giàn.
Sức khoẻ người làm. Người chóng mặt khi lên cao, mệt, uống rượu bia, đang dùng thuốc gây buồn ngủ thì không làm việc trên cao.
Chuẩn bị bề mặt tường ngoài
Tường ngoài bẩn hơn tường trong nhiều lần: bụi đường, khói xe, rêu, vệt nước mưa, sơn cũ phấn hoá. Quy trình chuẩn bị:
- Kiểm khắp mặt tường: vết nứt, mảng vữa bộp gõ nghe rỗng, chỗ sơn bong, rêu, muối trắng. Đánh dấu để xử lý.
- Cạo sơn bong, gõ bỏ vữa bộp có nguy cơ rơi. Mảng vữa lớn bị bộp thì trát lại và chờ đủ khô trước khi sơn.
- Làm sạch rêu mốc bằng bàn chải và dung dịch tẩy rửa phù hợp cho tường ngoài, theo hướng dẫn sử dụng; đeo găng, kính, không để dung dịch chảy vào cây cối hay cống nhà hàng xóm.
- Rửa bụi và phấn hoá bằng nước; máy xịt rửa áp lực giúp nhanh nhưng không chĩa vào khe cửa, hộp điện, và không dùng áp lực quá mạnh trên vữa yếu.
- Chờ tường khô hoàn toàn, thường phải qua ít nhất một ngày nắng sau khi rửa.
- Trám vết nứt mảnh bằng vật liệu dành cho ngoại thất có độ đàn hồi; bả dặm bằng bột bả ngoại thất.
- Lót toàn bộ bằng sơn lót ngoại thất, đặc biệt chỗ vữa mới, chỗ bả và nơi từng phấn hoá.
Rêu quay lại nhanh ở mảng tường ít nắng, chân tường hắt nước mưa, dưới ống thoát nước tràn. Sửa những nguồn nước nhỏ như máng xối tràn, ống điều hoà nhỏ giọt lên tường, sẽ giúp lớp sơn mới sạch lâu hơn.
Sơn ngoại thất: những gì khác với sơn trong nhà
Sơn ngoại thất được pha chế để chịu tia cực tím, giữ màu dưới nắng, chống bám bẩn và rêu mốc, chịu được chu kỳ nóng lên rồi nguội đi mỗi ngày. Sơn trong nhà dùng cho mặt ngoài sẽ phấn hoá, bạc màu và bong nhanh hơn nhiều.
Màu đậm và màu tươi ngoài trời phai nhanh hơn màu nhạt, và hấp thụ nhiệt nhiều hơn khiến tường nóng. Mặt tiền hướng tây chịu nắng chiều gay gắt nên cân nhắc tông sáng. Chọn màu trên mẫu nhỏ trong nhà thường cho cảm giác khác hẳn ngoài trời; nên quét thử một mảng lớn bằng hai bàn tay lên tường thật, xem vào buổi sáng và buổi chiều trước khi chốt.
Nhà nằm trong khu phố có quy định chung về màu sắc mặt đứng, khu phố cổ, khu bảo tồn, hoặc chung cư có quy chế, có thể bị giới hạn về màu mặt ngoài. Trước khi đổi màu mặt tiền khác hẳn màu cũ, hỏi ban quản lý hoặc chính quyền nơi bạn ở để biết có quy định riêng không.
Về số lớp, mặt ngoài cũng theo nguyên tắc một lớp lót và hai lớp phủ, lớp nào cũng mỏng và đều. Một số mặt tiền có thêm lớp phủ bóng bảo vệ tuỳ hệ sơn; làm theo đúng hướng dẫn của hệ đó chứ không tự thêm lớp.
Khung cửa, phào chỉ và các chi tiết trên mặt tiền
Khung cửa nhôm, cửa kính. Dán băng keo giấy che khung nhôm và kính trước khi sơn tường quanh đó. Sơn nước dính lên kính lau ngay thì sạch; để khô cứng dưới nắng sẽ phải cạo. Không dùng dung môi mạnh trên khung nhôm sơn tĩnh điện vì dễ làm mờ lớp sơn của khung.
Phào chỉ, gờ nổi. Phào chỉ đắp nổi là nơi bụi và rêu tích tụ nhiều nhất trên mặt tiền. Cọ rửa kỹ khe gờ, sơn bằng cọ cỡ vừa trước rồi mới lăn mảng phẳng xung quanh. Nếu phào sơn màu khác tường, sơn tường trước, phào sau, dùng băng keo cho đường ranh.
Mái hắt, ô văng. Mặt trên mái hắt đọng nước, rêu dày; mặt dưới khó với. Đây là phần nên làm từ giàn giáo, không làm từ cửa sổ thò người ra ngoài.
Ống thoát nước, giá đỡ điều hoà. Ống nhựa sơn cùng màu tường giúp mặt tiền gọn mắt, nhưng cần làm nhám nhẹ và dùng sơn phù hợp cho nhựa. Giá sắt đỡ cục nóng điều hoà nếu gỉ thì xử lý gỉ như cửa sắt; không động vào ống đồng, dây điện của máy.
Song cửa sổ, lan can mặt tiền. Sơn sắt làm theo quy trình riêng cho sắt: cạo gỉ, lót chống gỉ, hai lớp phủ. Thứ tự hợp lý là sơn tường trước, sắt sau, để sơn tường văng lên sắt được lớp sơn sắt phủ đi.
Phần nên tự làm, phần nên thuê
Cách chia việc hợp lý cho nhà ống thường như sau:
- Tự làm được: tường rào thấp, tường sân trước, mặt tiền tầng trệt với tới được bằng thang thấp, lan can và tường trong ban công có tường chắn cao.
- Tự làm được nếu cẩn thận: cửa cuốn, cửa sắt mặt tiền ở tầng trệt, các chi tiết nhỏ như hộp kỹ thuật, ống thoát nước gần mặt đất.
- Nên thuê thợ có trang bị: toàn bộ mặt tiền từ tầng hai trở lên, tường hông lộ ra ngoài giáp nhà bên, phần mái hắt, sê nô, phần tường trên mái.
- Nên thuê người có chuyên môn kiểm trước: tường có vết nứt lớn, mảng vữa bộp rộng, mặt tiền gần dây điện, nhà có biển hiệu hay kết cấu treo trên mặt tiền.
Khi thuê, hỏi rõ thợ dựng giàn giáo thế nào, neo dây an toàn ở đâu, che chắn cho người đi đường ra sao, có rửa tường và lót không, mấy lớp phủ, sơn lại phần nào nếu mưa làm hỏng. Giá công phụ thuộc chiều cao nhà, diện tích, việc có phải dựng giàn, mức hư hỏng của bề mặt và số lớp sơn, nên so các báo giá theo đúng từng hạng mục.
Hàng xóm, đường phố và dọn dẹp
Mặt tiền nhà ống nằm sát nhà bên và sát vỉa hè. Báo trước với hai nhà hàng xóm về thời gian dựng giàn, thời gian sơn, nhờ họ thu dọn đồ ngoài ban công, lùi xe xa chân tường. Bụi sơn khi phun có thể bay sang kính và xe nhà bên; nếu phun, cần che chắn kỹ hoặc chọn lăn tay ở những mảng sát nhà người khác.
Việc dựng giàn giáo chiếm một phần vỉa hè có thể phải tuân theo quy định quản lý lòng đường, vỉa hè của địa phương. Hỏi tổ dân phố hoặc phường trước khi dựng giàn trên phần vỉa hè chung để tránh bị nhắc nhở giữa chừng.
Xong việc, gom vỏ thùng, giẻ thấm sơn, vụn sơn cạo theo hướng dẫn thu gom của địa phương; không rửa dụng cụ dính sơn xuống cống thoát nước mưa trước cửa. Rửa con lăn, cọ sơn nước trong xô, để nước lắng rồi mới xử lý phần nước trong, phần cặn sơn để khô và bỏ như rác rắn.
Câu hỏi thường gặp
Tường ngoài bao lâu thì nên sơn lại một lần?
Không có con số cố định; tuỳ hướng nắng, mức mưa hắt, chất lượng hệ sơn và độ ô nhiễm khu vực. Dấu hiệu nên sơn lại là tường phấn hoá khi chà tay, màu bạc rõ, rêu bám nhiều, có chỗ bong tróc. Mặt hướng tây thường xuống cấp trước các mặt khác.
Có thể sơn tường ngoài khi trời vừa tạnh mưa không?
Không nên. Tường ngoài ngấm nước cần ít nhất một ngày nắng ráo để khô, chỗ khuất nắng có khi lâu hơn. Sơn lên tường còn ẩm dễ phồng, bong và mọc rêu dưới màng sơn. Thử bằng tấm nilon dán qua đêm nếu chưa chắc.
Phun sơn hay lăn sơn tốt hơn cho mặt tiền?
Phun nhanh và đều trên mặt lớn, nhưng tốn sơn hơn, bụi sơn bay xa và cần che chắn kỹ. Lăn chậm hơn, sơn ép vào bề mặt tốt, ít ảnh hưởng hàng xóm. Nhà ống trong ngõ hẹp thường hợp lăn tay, hoặc phun kết hợp lăn lại.
Đổi màu mặt tiền có cần xin phép không?
Sơn lại thường được xem là sửa chữa thông thường, nhưng một số khu vực có quy định riêng về màu sắc mặt đứng như khu phố cổ, khu bảo tồn, tuyến phố có quy chế kiến trúc, hay chung cư. Hỏi chính quyền nơi ở hoặc ban quản lý trước khi đổi sang màu khác hẳn.
Rêu trên tường ngoài có cần cạo sạch hết trước khi sơn không?
Có. Sơn lên rêu là sơn lên một lớp sống và ẩm, màng sơn sẽ bong và rêu mọc lại dưới đó. Chải và làm sạch rêu, để tường khô, rồi lót và sơn bằng hệ ngoại thất có khả năng chống rêu mốc theo mô tả của nhà sản xuất.
Mặt tiền có biển hiệu thì sơn lại thế nào?
Biển hiệu, mái che, giá treo điều hoà gắn trên mặt tiền cần được tháo hoặc che chắn trước. Biển có đèn, có điện thì phải ngắt điện và để người có chuyên môn tháo lắp. Thay biển mới sau khi sơn có thể có thủ tục riêng, hãy hỏi cơ quan quản lý địa phương.