Lượng sơn cần mua được tính theo công thức: diện tích cần sơn × số lớp ÷ độ phủ của sơn, rồi cộng thêm phần hao hụt. Diện tích lấy bằng chu vi phòng nhân chiều cao, trừ đi cửa đi và cửa sổ; độ phủ đọc trên vỏ thùng, tính bằng mét vuông cho mỗi lít trên một lớp; hao hụt dao động theo độ nhám của tường và tay nghề.
Tính đúng giúp bạn mua một lần là đủ. Thiếu sơn giữa chừng không chỉ mất công đi mua, mà thùng mua sau có thể lệch màu nhẹ so với thùng đầu. Thừa nhiều thì phải tìm chỗ cất hoặc xử lý sơn tồn, vốn không được đổ xuống cống.
Bài này hướng dẫn đo từng loại bề mặt thường gặp khi sơn lại nhà: tường, trần, cửa gỗ, cửa sắt và lan can, kèm một ví dụ giả định đi hết các bước.
Đo diện tích tường cho đúng
Bạn chỉ cần thước dây, giấy bút và mười lăm phút cho mỗi phòng.
- Đo chiều dài từng bức tường ở sát chân tường, cộng lại thành chu vi. Phòng không vuông vức thì đo từng đoạn, không ước bằng mắt.
- Đo chiều cao từ sàn tới trần. Nếu chỉ sơn đến chân len hoặc đến mép ốp gỗ thì đo đúng phần sẽ sơn.
- Nhân chu vi với chiều cao để có diện tích tường thô.
- Đo từng ô cửa đi, cửa sổ, mảng ốp gạch, tủ âm tường không sơn. Nhân rộng với cao rồi trừ khỏi diện tích thô.
- Ghi riêng các mảng đặc biệt: hộp kỹ thuật, dầm lộ, hốc tường. Phần này nhỏ nhưng tốn sơn vì nhiều cạnh góc.
Mẹo kiểm nhanh: diện tích tường một phòng thường gấp khoảng ba lần diện tích sàn đối với phòng có trần cao bình thường. Kết quả đo của bạn lệch quá xa con số này thì đo lại, có thể đã quên một bức tường hoặc trừ cửa hai lần.
Độ phủ ghi trên vỏ thùng và độ phủ thực tế
Mỗi thùng sơn ghi một con số độ phủ lý thuyết, thường dưới dạng mét vuông trên lít cho một lớp, có khi kèm điều kiện "trên bề mặt phẳng, nhẵn, đã sơn lót". Đó là con số đo trong điều kiện thuận lợi. Tường thật hiếm khi đạt đúng như vậy, vì bề mặt nhám hút nhiều sơn hơn, con lăn lông dài giữ lại sơn, và một phần nằm lại trên khay, cọ, giấy che.
Độ phủ cũng khác nhau giữa các loại sơn. Sơn lót thường loãng hơn và phủ được diện tích lớn hơn trên mỗi lít so với sơn phủ màu; sơn ngoại thất, sơn có độ dày màng cao thì phủ ít hơn. Vì vậy bạn tính riêng cho từng loại, không cộng chung tất cả các thùng.
Lớp đầu tiên trên tường mới bả hoặc tường thô luôn tốn hơn lớp thứ hai. Bề mặt chưa bịt kín hút sơn như miếng bọt biển; đến lớp thứ hai, phần lớn lỗ rỗng đã được lấp. Đây là lý do nhiều người thấy thùng sơn "hết nhanh lạ thường" ở lớp đầu rồi dư ở lớp sau.
Khi vỏ thùng ghi độ phủ theo khoảng, chẳng hạn từ một con số đến một con số khác, hãy dùng số thấp cho tường cũ, tường nhám, tường ngoài trời; dùng số cao cho tường trong nhà phẳng mịn đã lót.
Hệ số hao hụt theo bề mặt
Hao hụt là phần sơn mua về nhưng không nằm trên tường. Bảng dưới đưa mức cộng thêm thường dùng để ước lượng, không phải số đo chuẩn:
| Bề mặt | Mức cộng thêm nên tính | Vì sao |
|---|---|---|
| Tường trong nhà phẳng, đã lót | Khoảng một phần mười | Hao chủ yếu ở khay, cọ và lần rửa dụng cụ |
| Tường cũ nhám, nhiều vết bả | Khoảng một phần tám đến một phần năm | Chỗ bả và chỗ nhám hút sơn không đều |
| Tường ngoài trời, tường sần | Khoảng một phần năm trở lên | Bề mặt sần, gió làm khô nhanh, phải lăn nặng tay |
| Cửa sắt, lan can song nhỏ | Cao, khó ước | Song sắt nhiều cạnh, sơn bám mép và rơi ra ngoài |
| Phun bằng máy | Cao hơn lăn tay rõ rệt | Một phần sơn bay thành bụi ra ngoài bề mặt |
Với lan can và song sắt, cách ước lượng thực tế là quy ra mặt phẳng: đo diện tích khung bao ngoài của cả tấm lan can rồi nhân thêm một hệ số theo độ dày đặc của song. Song thưa có thể tính gần bằng diện tích khung; song dày, hoa văn nhiều thì nhân lên. Đây chỉ là ước lượng, nên mua sơn sắt theo hộp nhỏ, thiếu mua thêm dễ hơn thừa cả thùng lớn.
Ví dụ giả định: tính sơn cho một phòng ngủ
Phòng dài bốn mét, rộng bốn mét, cao ba mét. Có một cửa đi rộng chín mươi phân cao hai mét mốt, một cửa sổ rộng một mét hai cao một mét tư. Giả định sơn phủ ghi độ phủ mười mét vuông trên lít một lớp, sơn lót mười hai mét vuông trên lít.
| Bước | Phép tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Chu vi | 4 + 4 + 4 + 4 | 16 m |
| Diện tích tường thô | 16 × 3 | 48 m² |
| Trừ cửa đi và cửa sổ | 0,9 × 2,1 + 1,2 × 1,4 | khoảng 3,6 m² |
| Diện tích tường cần sơn | 48 − 3,6 | khoảng 44,4 m² |
| Sơn phủ hai lớp | 44,4 × 2 ÷ 10 | khoảng 8,9 lít |
| Cộng hao hụt một phần mười | 8,9 × 1,1 | khoảng 9,8 lít |
| Sơn lót một lớp | 44,4 ÷ 12 × 1,1 | khoảng 4,1 lít |
| Trần nếu sơn | 4 × 4 = 16 m², hai lớp ÷ 10 × 1,1 | khoảng 3,5 lít |
Từ con số này, bạn chọn tổ hợp thùng: thùng lớn cho phần tường chính, lon nhỏ để bù. Gần mười lít sơn phủ thì một thùng cỡ lớn cộng một lon nhỏ thường vừa; mua đúng hai thùng lớn sẽ dư khá nhiều. Số lít trong mỗi cỡ thùng khác nhau tuỳ nơi sản xuất, nên đọc kỹ dung tích ghi trên vỏ.
Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính. Độ phủ thật bạn phải lấy từ chính thùng sơn định mua.
Tính sơn cho cửa gỗ, cửa sắt và trần
Cửa gỗ phẳng. Lấy rộng nhân cao rồi nhân hai vì sơn cả hai mặt, cộng thêm phần cạnh cửa và khung bao. Cửa có ô pano nổi, gờ chỉ thì cộng thêm một phần vì các gờ làm tăng diện tích thật và giữ sơn ở góc.
Cửa sắt kín bằng tôn. Tính như cửa gỗ phẳng, hai mặt. Nếu tôn có gân dập, diện tích thật lớn hơn diện tích khung bao, nên cộng thêm. Đừng quên sơn lót chống gỉ tính riêng, thường một lớp.
Cổng, lan can song sắt. Như phần bảng ở trên: quy ra diện tích khung bao rồi nhân theo độ dày song. Với loại song đặc, tròn hoặc hộp nhỏ, sơn thường được mua theo lon nhỏ vì tổng lượng không lớn nhưng hao cao.
Trần. Diện tích trần phẳng bằng diện tích sàn. Trần giật cấp, trần có hộp đèn thì cộng thêm diện tích các mặt đứng của cấp. Sơn trần thường là loại riêng, màu trắng, độ bóng thấp; tính độc lập với sơn tường.
Mảng nhỏ lẻ. Ống thoát nước sơn cùng màu tường, hộp kỹ thuật, mặt dưới cầu thang: cộng tất cả thành một dòng "mảng phụ" để không bị quên khi chốt số thùng.
Năm lỗi tính sơn hay gặp
Những lỗi dưới đây làm bảng tính lệch nhiều nhất, và đều dễ tránh nếu biết trước:
- Lấy diện tích sàn thay cho diện tích tường. Nhiều người nghe "căn hộ bảy mươi mét vuông" rồi tính sơn cho bảy mươi mét vuông. Diện tích tường và trần cần sơn thực tế lớn hơn diện tích sàn gấp mấy lần, nên tính theo diện tích sàn gần như chắc chắn thiếu sơn.
- Quên nhân số lớp. Công thức có số lớp nhưng khi bấm máy tính lại bỏ qua. Hai lớp phủ nghĩa là gấp đôi lượng sơn của một lớp, cộng thêm lớp lót tính riêng.
- Dùng độ phủ lý thuyết cho tường nhám. Con số trên vỏ thùng là trường hợp đẹp. Tường cũ nhiều vết bả, tường sần ngoài trời cần lấy số thấp trong khoảng ghi trên vỏ, thậm chí thấp hơn.
- Trừ quá tay các ô cửa. Cửa sổ nhỏ, ô thoáng, lỗ điều hoà thì diện tích không đáng kể, không cần trừ. Khung cửa, ô vòm quanh cửa vẫn phải sơn, trừ trọn cả ô là thiếu.
- Tính chung các màu. Phòng sơn hai màu, mảng nhấn một màu khác: mỗi màu là một bảng tính riêng. Gộp chung rồi chia theo cảm giác là lý do phổ biến khiến màu nhấn thiếu mà màu chính thừa.
Khi đã có số lít cho từng loại, viết thành một danh sách mua: loại sơn, màu, số lít, cỡ thùng định chọn. Mang danh sách này đến cửa hàng giúp bạn không bị thuyết phục mua thêm những thứ không có trong kế hoạch, và cũng dễ đối chiếu nếu cửa hàng pha màu theo máy, vì mỗi lần pha màu là một mẻ riêng, nên pha một lần đủ cho cả bức tường.
Thừa sơn thì cất và xử lý thế nào
Gần như lần sơn nào cũng thừa một ít, và phần thừa này có ích: để dặm lại vết trầy, vết va chạm vài tháng sau, màu sẽ khớp hơn hẳn so với mua thùng mới. Bạn đậy kín nắp, lau sạch rãnh miệng thùng để nắp khít, ghi bằng bút lông lên nắp tên phòng và ngày sơn, cất nơi khô mát, tránh nắng và tránh tầm tay trẻ nhỏ.
Sơn còn ít trong thùng lớn nên chuyển sang lọ nhỏ có nắp kín, vì khoảng không khí lớn trong thùng làm sơn đóng màng nhanh. Khi lấy ra dùng lại, gạt bỏ lớp màng trên mặt và khuấy kỹ.
Sơn đã hỏng, vón cục, bốc mùi lạ thì không dùng nữa. Sơn nước còn lỏng có thể để khô hẳn trong thùng hở nắp ở nơi thoáng, xa trẻ em, rồi bỏ như rác rắn theo hướng dẫn phân loại của địa phương. Sơn gốc dầu, dung môi pha sơn và giẻ thấm dung môi là chất dễ cháy: không đổ xuống cống, không đốt, hỏi nơi thu gom rác nguy hại hoặc đơn vị vệ sinh môi trường ở khu bạn ở.
Giẻ lau thấm sơn dầu, dầu lau gỗ mà vo cục để trong góc có thể tự nóng lên. Trải phẳng cho khô ngoài trời hoặc ngâm nước trong hộp kín trước khi bỏ đi.
Câu hỏi thường gặp
Sơn một lớp có đủ không, hay bắt buộc phải hai lớp?
Phần lớn trường hợp nên hai lớp sơn phủ. Một lớp thường mỏng, dễ lộ màu cũ và chỗ bả, độ bền màng sơn cũng kém hơn. Một lớp chỉ tạm chấp nhận khi sơn lại gần đúng màu cũ trên tường còn tốt, và bạn chấp nhận màu không thật đều.
Đổi màu từ đậm sang nhạt có tốn thêm sơn không?
Có. Màu nhạt che màu đậm kém, nên thường cần một lớp lót trắng toàn bộ trước rồi mới hai lớp phủ. Nếu không lót, bạn có thể phải lăn tới ba lớp phủ, tốn sơn và thời gian hơn. Khi tính, cộng thêm một lớp lót vào bảng.
Có nên mua dư một thùng để chắc ăn không?
Không cần dư cả thùng lớn. Dư khoảng một lon nhỏ là hợp lý để dặm sau này. Nếu lo thiếu, hãy mua thùng lớn cho lớp đầu, đo lượng đã dùng thực tế rồi mới mua phần còn lại cho lớp thứ hai, và nhớ đổ chung các thùng để màu đồng đều.
Pha nước vào sơn có giúp tiết kiệm không?
Chỉ pha theo đúng tỉ lệ nhà sản xuất cho phép, thường để dễ lăn ở lớp đầu. Pha loãng quá mức làm màng sơn mỏng, che phủ kém, phải lăn thêm lớp, rốt cuộc tốn sơn hơn, và sơn dễ chảy thành giọt trên tường.
Làm sao biết đã dùng bao nhiêu sơn để rút kinh nghiệm?
Ghi lại số thùng mở ra và phần còn lại sau mỗi lớp, chia cho diện tích đã sơn. Con số mét vuông trên lít thực tế này là dữ liệu quý cho lần sơn sau ở chính ngôi nhà đó, chính xác hơn mọi bảng tra.
Tường ngoài và tường trong có tính chung một thùng được không?
Không nên. Sơn ngoại thất và sơn nội thất khác công thức, độ phủ và mục đích. Bạn tính riêng hai phần với độ phủ của từng loại, và không dùng sơn nội thất cho mặt ngoài vì sẽ phai và phấn hoá nhanh dưới nắng mưa.