Sơn trần nhà đúng cách gồm ba điểm chính: dùng con lăn gắn cây nối dài để đứng dưới sàn mà lăn, sơn trần trước rồi mới sơn tường, và lớp cuối lăn theo hướng song song với ánh sáng từ cửa sổ chính để vệt lăn khó lộ. Kết hợp với sơn trần chuyên dụng độ bóng thấp, trần tự sơn có thể đều màu không kém thợ.
Trần khó hơn tường vì hai lẽ: trọng lực kéo sơn rơi xuống, và người làm phải ngửa cổ, giơ tay lâu nên mỏi rất nhanh. Phần lớn lỗi trên trần sinh ra ở nửa sau buổi làm, khi tay đã mỏi và bắt đầu vội.
Bài này tập trung vào kỹ thuật sơn lại trần đang lành. Trần có vết ố nước đang lan, võng xuống, nứt mảng hay thạch cao mủn là chuyện sửa chữa phải làm trước; vết ố đã khô và đã chữa nguồn rò thì xử lý được ngay trong quy trình sơn.
Chuẩn bị dụng cụ riêng cho trần
Ngoài bộ dụng cụ sơn tường, sơn trần cần thêm vài món giúp làm nhanh và đỡ mệt:
- Cây nối dài cho con lăn, loại rút được, độ dài sao cho bạn đứng thẳng dưới sàn mà con lăn chạm trần với cánh tay hơi gập. Cây nối giúp bạn dùng sức cả thân người thay vì chỉ cổ tay.
- Con lăn lông vừa, đủ giữ sơn mà không quá dài dễ văng. Lông quá ngắn trên trần hơi sần sẽ để sót lỗ nhỏ.
- Thang chữ A hoặc bục đứng vững cho phần cắt góc và quanh đèn. Kiểm khoá chân thang, đặt trên sàn phẳng, không kê bằng ghế nhựa hay thùng sơn.
- Kính bảo hộ và mũ vải. Sơn văng vào mắt khi ngửa mặt là tai nạn hay gặp nhất khi sơn trần; mũ giữ tóc khỏi dính sơn.
- Bạt phủ sàn kín cả phòng. Sơn trần rơi rải rác chứ không chỉ quanh chân tường như khi sơn tường.
- Đèn rời để soi nghiêng dọc mặt trần, phát hiện chỗ sót và vệt lăn khi sơn còn ướt.
Sơn trần nên chọn loại dành cho trần: thường màu trắng, độ bóng rất thấp để che khuyết điểm và hạn chế loá đèn, nhiều loại có độ đặc phù hợp để ít văng. Dùng sơn tường bóng cho trần sẽ lộ mọi chỗ gồ ghề dưới ánh đèn ốp trần.
An toàn điện và đèn trên trần
Trên trần luôn có điện: đèn, quạt trần, ổ cắm điều hoà, dây ngầm. Trước khi sơn quanh các thiết bị này:
- Ngắt cầu dao của phòng, không chỉ tắt công tắc. Kiểm lại bằng cách bật thử công tắc đèn sau khi ngắt.
- Thiết bị tháo được bằng tay như chụp đèn, lồng quạt thì tháo ra cất riêng. Phần gắn với dây điện thì không tự tháo nếu bạn không có chuyên môn; dùng túi nilon và băng keo giấy bọc kín.
- Quạt trần không dùng làm chỗ bám tay khi đứng trên thang, dù đã tắt.
- Không để nước lau trần, sơn rơi vào hộp đèn âm trần; bọc kín miệng đèn trước.
- Chỉ bật lại cầu dao khi sơn quanh thiết bị đã khô và đã gỡ hết nilon.
Nếu cần hạ đèn, tháo quạt trần, đổi vị trí đèn trong lúc làm mới, nên để thợ điện có chuyên môn làm phần đó trước hoặc sau đợt sơn. Việc sơn và việc điện nên tách bạch, không làm lẫn trong cùng một lần đứng trên thang.
Xử lý vết ố, vết nứt nhỏ trước khi sơn trần
Vết ố nâu vàng trên trần thường là dấu tích của một lần rò nước từ tầng trên, mái hay ống điều hoà. Điều kiện đầu tiên là nguồn rò đã được sửa và trần đã khô hẳn; nếu chưa chắc, ấn nhẹ vào chỗ ố xem có mềm, có ẩm không, và theo dõi qua một đợt mưa. Sơn lên trần còn ẩm sẽ phồng và ố lại.
Vết ố đã khô không nên sơn thẳng bằng sơn nước, vì chất ố tan lên qua lớp sơn mới. Dùng lớp lót chặn ố quét tại chỗ, loe rộng ra ngoài vết ố một khoảng, chờ khô rồi mới sơn phủ toàn trần.
Vết nứt mảnh ở mối nối tấm thạch cao, vết nứt chân chim ở trần bê tông trát thì trám và bả dặm như tường, nhưng mỏng hơn và chờ khô kỹ hơn vì bả trên trần dễ rơi khi còn nặng nước. Trần thạch cao võng, mối nối nứt dài, tấm mủn do nước là việc thay sửa thạch cao, không phải việc sơn.
Trần bếp thường có lớp dầu mỡ mỏng. Lau bằng nước pha ít nước rửa chén, lau lại bằng nước sạch, chờ khô. Sơn lên lớp dầu là lý do trần bếp hay bong thành vảy sau một thời gian.
Thứ tự công việc trong một phòng
Làm đúng thứ tự giúp bạn không phải sửa phần đã xong vì sơn của phần sau rơi vào:
| Thứ tự | Việc | Vì sao |
|---|---|---|
| 1 | Che sàn, đồ đạc, ngắt điện, bọc đèn | Trần làm trước nên mọi thứ bên dưới đều có nguy cơ dính sơn |
| 2 | Lau, xử lý ố, bả dặm trần | Bụi và vụn bả rơi xuống tường; tường làm sau nên không sao |
| 3 | Cắt góc trần dọc mép tường và quanh đèn | Mép trần cần cọ, làm từng đoạn ngay trước khi lăn |
| 4 | Lăn trần hai lớp | Sơn trần văng nhẹ xuống tường là chuyện bình thường |
| 5 | Sơn tường | Mọi vết văng từ trần sẽ được lớp sơn tường phủ đi |
| 6 | Sơn cửa, khung, len chân tường | Phần nhỏ, cần tỉ mỉ, làm sau cùng khi không còn ai lăn phía trên |
Nếu chỉ sơn lại trần mà không sơn tường, bạn phải dán băng keo dọc mép trên của tường và che phủ tường bằng nilon, vì không có lớp sơn tường nào sau đó che vết văng.
Kỹ thuật lăn trần cho đều
Chọn hướng lăn cuối theo ánh sáng. Xác định cửa sổ chính hoặc nguồn sáng mạnh nhất của phòng. Lớp hoàn thiện lăn theo hướng song song với tia sáng đi vào, tức là hướng từ cửa sổ vào sâu trong phòng. Vệt lăn nếu có sẽ nằm theo chiều ánh sáng nên gần như không đổ bóng.
Chia trần thành dải. Dải rộng khoảng một mét, chạy hết chiều phòng. Lăn xong dải này sang dải kế, chồng vào phần còn ướt. Với trần, việc giữ mép ướt quan trọng không kém tường vì ánh đèn ốp trần chiếu rất nghiêng.
Ít sơn trên con lăn. Con lăn đầy sơn trên trần là công thức cho mưa sơn rơi xuống mặt bạn. Gạt kỹ trên khay, lăn nhẹ, đẩy con lăn đi chậm hơn khi lăn tường.
Đứng lệch, không đứng ngay dưới con lăn. Đứng hơi lùi sang bên để sơn văng không rơi thẳng vào mặt, đồng thời nhìn được mặt trần theo góc nghiêng, dễ thấy chỗ sót.
Kiểm bằng đèn nghiêng. Sau mỗi vài dải, đặt đèn rời gần sát mặt trần ở góc phòng, chiếu dọc. Chỗ sót sẽ hiện ra dưới dạng mảng hơi tối hoặc hơi bóng. Sửa ngay khi còn ướt.
Lớp hai chờ đủ khô. Trần thường khô chậm hơn tường vì không khí nóng ẩm tụ ở phía trên phòng. Chờ đúng hướng dẫn, mở cửa thông gió trước khi lăn lớp hai.
Lỗi riêng của trần và cách sửa
Trần có vài lỗi đặc thù mà tường ít gặp. Nhận ra sớm giúp bạn sửa khi sơn còn ướt:
| Lỗi | Vì sao xảy ra | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Vết ố cũ hiện lại sau một hai ngày | Sơn nước hoà tan chất ố, kéo lên bề mặt | Chờ khô, quét lót chặn ố tại chỗ, sơn phủ lại cả mảng trần quanh đó |
| Lộ đường mối nối tấm thạch cao | Mối nối chưa bả phẳng, hoặc chỗ bả chưa lót nên hút sơn khác | Bả mỏng, chà nhám, lót mối nối, lăn lại theo dải |
| Dải sẫm sát mép trần | Phần cắt góc bằng cọ khô trước khi lăn tới | Lăn sát mép bằng con lăn nhỏ ở lớp hai, giữ dải cọ còn ướt |
| Lốm đốm lỗ nhỏ chưa phủ sơn | Con lăn lông quá ngắn trên trần sần, hoặc lăn quá nhanh | Đổi lông vừa, lăn chậm, thêm một lớp |
| Giọt sơn khô trên sàn, trên khung cửa | Con lăn quá đầy, bạt phủ hở | Sơn nước lau ngay bằng khăn ẩm; đã khô thì cạo nhẹ bằng lưỡi dao phẳng |
| Bóng đèn chiếu thấy vệt chéo | Lớp cuối không lăn theo một hướng | Lăn thêm lớp hoàn thiện theo hướng ánh sáng, liền một lượt |
Vì ánh đèn ốp trần và đèn hắt chiếu rất nghiêng, lỗi trên trần thường lộ vào buổi tối nhiều hơn ban ngày. Trước khi gỡ bạt và kê đồ lại, bật thử toàn bộ đèn trong phòng vào buổi tối để kiểm một lượt cuối. Dặm sửa lúc đồ đạc còn được phủ kín luôn dễ hơn nhiều so với khi giường tủ đã về chỗ.
Tư thế làm việc và chia sức
Ngửa cổ lâu là thứ khiến nhiều người bỏ dở trần giữa chừng. Cây nối dài giúp bạn nhìn chéo thay vì ngửa thẳng; đứng cách vùng đang lăn một khoảng, hai chân mở rộng, dùng hai tay đẩy cây như đẩy chổi. Đổi tay chính sau mỗi vài dải. Nghỉ ngắn ở cuối mỗi dải, không nghỉ giữa dải.
Phần cắt góc bằng cọ trên thang là phần mỏi nhất. Chia trần thành từng đoạn: cắt góc một đoạn, xuống thang lăn đoạn đó, rồi mới di chuyển thang. Cách này vừa đỡ mỏi vừa giữ được dải cọ còn ướt khi lăn qua.
Không với người ra ngoài thang để làm cho xong đoạn. Thang di chuyển mất một phút; ngã thang có thể mất nhiều tháng. Người có tiền sử chóng mặt, đau cổ, huyết áp cao nên để phần trần cho người khác hoặc thợ.
Trần thông tầng, trần cầu thang, trần phòng có chiều cao lớn cần giàn giáo hoặc thang chuyên dụng. Đây là phần nên thuê thợ có trang bị an toàn, bạn chỉ tự làm các phòng có trần bình thường.
Sau buổi sơn trần, cổ và vai thường mỏi nhiều hơn bạn nghĩ. Chừa thời gian nghỉ trước khi bắt đầu tường, đừng dồn trần và tường vào cùng một ngày nếu đó là lần đầu bạn tự sơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên sơn trần màu trắng hay sơn màu?
Màu trắng độ bóng thấp là lựa chọn an toàn nhất: phản sáng tốt, che khuyết điểm, dễ dặm lại. Trần màu đậm làm phòng thấp và tối hơn, lộ mọi vết dặm. Nếu muốn có màu, chọn tông rất nhạt cùng hệ với tường và chấp nhận phải sơn kỹ hơn.
Sơn trần có cần sơn lót không?
Trần đang có sơn cũ còn tốt thì thường chỉ lót dặm chỗ bả và chỗ ố. Trần bả mới, trần thạch cao mới, trần có vết ố rộng thì nên lót. Vết ố nhất định phải dùng lót chặn ố tại chỗ, nếu không sẽ hiện lại.
Có cần tháo đèn ốp trần khi sơn không?
Chụp đèn tháo được bằng tay thì nên tháo để sơn sát. Phần đế đèn gắn với dây điện thì không tự tháo nếu không có chuyên môn; ngắt cầu dao, bọc kín bằng nilon và cắt góc cẩn thận xung quanh. Muốn thay đèn mới thì để thợ điện làm.
Trần thạch cao sơn lại có khác trần bê tông không?
Kỹ thuật lăn như nhau. Khác ở chỗ mối nối tấm và đầu vít hay lộ, cần bả dặm và lót đúng chỗ. Thạch cao gặp nước dễ mủn, nên khi lau trần chỉ dùng khăn ẩm vắt kiệt, tuyệt đối không xối nước.
Sơn văng vào mắt thì xử lý thế nào?
Rửa mắt ngay dưới vòi nước sạch chảy nhẹ trong nhiều phút, không dụi mắt. Sau đó đọc hướng dẫn an toàn trên vỏ thùng sơn và đi khám mắt nếu còn cộm, đỏ, đau hay nhìn mờ. Đeo kính bảo hộ suốt lúc sơn trần là cách phòng hiệu quả nhất.
Một người có tự sơn trần phòng khách lớn được không?
Được nếu trần cao bình thường và bạn có cây nối dài, nhưng nên chia thành hai buổi: buổi đầu chuẩn bị và lăn lớp một, buổi sau lăn lớp hai. Cố làm một mạch dễ mỏi tay ở nửa cuối, dẫn đến vệt và chỗ sót.