Nhà có trẻ nhỏ, người mang thai, người già hay thú cưng vẫn làm mới được, nhưng thứ tự ưu tiên phải đổi: chọn vật liệu ít hơi độc trước, tách người nhạy cảm ra khỏi khu đang làm, thông gió thật mạnh trong lúc làm và nhiều ngày sau đó, và cất mọi hoá chất, dụng cụ ra khỏi tầm với. Câu hỏi "bao lâu thì vào ở lại được" không có một con số cho mọi nhà; nó tuỳ loại sơn, độ thoáng và mức nhạy của từng người.
Trẻ nhỏ thở nhanh hơn người lớn, hay bò sát sàn nơi bụi và hơi nặng đọng lại, hay cho tay vào miệng. Thú cưng liếm lông, liếm chân sau khi đi qua chỗ bẩn. Người mang thai và người có bệnh hô hấp phản ứng mạnh hơn với hơi dung môi. Bài này đi qua những việc cụ thể để giảm rủi ro cho các thành viên đó mà không phải hoãn việc làm mới vô thời hạn.
Chọn vật liệu: giảm nguồn hơi ngay từ đầu
Cách hiệu quả nhất không phải là đeo khẩu trang tốt hơn, mà là chọn vật liệu ít phát thải hơn. Khi đi mua, hỏi và đọc bao bì:
- Ưu tiên sơn gốc nước cho tường, trần, và cả đồ gỗ, cửa nếu có loại phù hợp. Sơn gốc nước vẫn có mùi, nhưng thường nhẹ và tan nhanh hơn sơn gốc dung môi nhiều.
- Tìm thông tin về hợp chất hữu cơ bay hơi (thường viết tắt VOC) trên bao bì. Một số sản phẩm ghi là ít hoặc rất ít VOC; hỏi người bán để so giữa các dòng.
- Tránh hoặc dời lại những việc dùng dung môi mạnh, chất tẩy sơn, keo dán gốc dung môi, sơn xịt trong nhà khi đang có trẻ sơ sinh hay người mang thai ở cùng.
- Mua vừa đủ, không trữ nhiều thùng sơn, can dung môi trong nhà; mỗi hộp mở dở là một nguồn hơi nhỏ.
- Chọn keo, keo ron, silicon loại dùng trong nhà, ít mùi; đọc kỹ cảnh báo và thời gian cần thông gió ghi trên bao bì.
"Ít mùi" không có nghĩa là "không có gì". Có những chất bay hơi không có mùi rõ, và mũi người quen mùi rất nhanh sau vài phút. Vì vậy dù chọn vật liệu nhẹ nhất, việc thông gió và tách khu vẫn cần làm đầy đủ.
Sắp xếp người và thú cưng trước ngày làm
Lên kế hoạch cho người trong nhà cũng quan trọng như lên kế hoạch mua sơn. Một trình tự gợi ý:
- Chọn thời điểm: những ngày khô ráo, có nắng gió để mở cửa được; tránh ngày nồm ẩm, mưa dầm khi sơn lâu khô và hơi đọng lại trong nhà.
- Với trẻ sơ sinh, người mang thai, người có bệnh hô hấp: cân nhắc cho ở nhà ông bà, người thân trong những ngày sơn và vài ngày sau. Đây là cách giảm phơi nhiễm chắc chắn nhất.
- Nếu không đi đâu được, làm từng phòng một. Người nhạy cảm ở phòng xa nhất, đóng cửa, mở cửa sổ phòng đó, không đi qua khu đang làm.
- Thú cưng gửi người quen hoặc nhốt ở phòng thoáng, xa khu sơn; dọn bát ăn, bát nước, đệm nằm ra khỏi phòng sắp sơn để không bám bụi và hơi.
- Lồng chim, bể cá đưa ra khỏi nhà hoặc tới phòng xa nhất. Chim đặc biệt nhạy với hơi trong không khí.
- Thông báo cho cả nhà khu nào đang làm, cửa nào không được mở, chai lọ nào không được chạm.
Nếu nhà thuê thợ sơn, thoả thuận trước với thợ về giờ làm, cửa nào để mở, chỗ nào để thùng sơn và dung môi, và việc dọn dẹp cuối ngày. Thợ quen làm ở công trình trống có thể không nghĩ tới chuyện trong nhà còn trẻ nhỏ.
Thông gió: tạo gió lùa thật, không chỉ hé cửa
Hơi sơn và hơi dung môi cần được đẩy ra ngoài, không chỉ khuếch tán sang phòng khác. Cách làm là tạo một luồng gió đi xuyên: mở cửa sổ hoặc cửa ở hai phía của phòng, đặt một chiếc quạt ở cửa sổ hướng thổi ra ngoài để hút hơi ra, còn phía bên kia để không khí sạch đi vào. Quạt thổi vào giữa phòng chỉ làm hơi xoay vòng.
Ở nhà ống chỉ có cửa trước và cửa sau, mở cả hai và các cửa phòng trên đường đi để tạo luồng gió dọc nhà. Ở căn hộ chung cư, mở cửa sổ phòng đang làm và cửa ban công, bật quạt hút nhà tắm, nhà bếp nếu có. Đóng cửa phòng ngủ của người nhạy cảm để hơi không tràn vào.
Tắt điều hoà ở phòng đang sơn và các phòng thông với nó. Điều hoà gia dụng chủ yếu tuần hoàn không khí trong phòng, không đưa không khí ngoài vào, và dàn lạnh có thể bám bụi, mùi. Sau khi xong việc, vệ sinh lưới lọc điều hoà trước khi bật lại.
Thông gió phải tiếp tục sau khi đã lăn xong lớp cuối. Sơn vẫn tiếp tục phát hơi trong quá trình khô và cứng, mạnh nhất trong những ngày đầu. Giữ cửa mở, quạt hút chạy ban ngày nhiều ngày liền nếu điều kiện cho phép, đặc biệt trước khi cho trẻ nhỏ ngủ lại trong phòng.
Bao lâu thì cho trẻ, người mang thai, thú cưng vào lại
Không có con số chung. Thời gian phụ thuộc loại sơn, số lớp, độ thoáng của phòng và thời tiết. Đọc hướng dẫn trên bao bì về thời gian khô và thời gian cần thông gió; nhiều nhà sản xuất có khuyến nghị riêng. Con số trên bao bì là tối thiểu, không phải mục tiêu.
Dựa vào ba dấu hiệu. Sơn đã khô cứng, chạm không dính; mùi gần như không còn khi bước vào phòng từ ngoài (không phải từ phòng bên cạnh vào, vì mũi đã quen); và người nhạy cảm vào ngồi một lúc không thấy cay mắt, đau đầu, khó thở.
Với trẻ sơ sinh, cho thêm thời gian. Khi đã đạt ba dấu hiệu trên, vẫn nên để phòng thông gió thêm trước khi cho bé ngủ lại qua đêm. Ban đầu cho bé chơi trong phòng ban ngày với cửa mở, rồi mới chuyển sang ngủ.
Thú cưng. Chờ sơn khô hẳn để không dính lông, dính chân. Lau sàn sạch bụi sơn trước khi cho vào. Theo dõi vài ngày đầu; chảy nước mắt, hắt hơi, bỏ ăn, mệt lả thì đưa ra khỏi phòng và hỏi bác sĩ thú y.
Người mang thai, người có bệnh nền. Nếu có thắc mắc cụ thể về mức an toàn, hỏi bác sĩ đang theo dõi. Không có lý do gì để vội vào ở trong phòng còn nồng mùi khi có thể ở phòng khác thêm vài ngày.
Cất hoá chất, dụng cụ và dọn dẹp trong nhà có trẻ
Phần nhiều tai nạn với trẻ nhỏ khi sửa nhà không xảy ra lúc đang sơn mà lúc nghỉ giữa chừng: khay sơn để dưới sàn, chai dung môi trên bàn, dao rọc giấy trên ghế. Những việc nên làm:
- Không bao giờ chiết dung môi, chất tẩy, nước pha sơn sang chai nước suối, chai nước ngọt hay cốc uống. Trẻ và cả người lớn đều có thể uống nhầm.
- Cuối mỗi buổi, đóng chặt nắp mọi thùng sơn, chai lọ; cất lên chỗ cao hoặc tủ có khoá; mang khay sơn, cọ, con lăn đi rửa ngay hoặc bọc kín.
- Dao rọc giấy rút lưỡi, cất vào hộp; máy khoan tháo pin, cất riêng. Đinh, vít, ốc nhỏ để trong hộp có nắp vì trẻ có thể nuốt.
- Dọn bụi chà nhám, mảnh sơn cạo bằng máy hút bụi có túi lọc tốt rồi lau ẩm, thay vì quét chổi làm bụi bay lên. Làm sạch cả bậu cửa sổ, chân tường nơi trẻ hay sờ tay.
- Giặt rèm, vỏ gối, thú bông ở gần khu vực làm trước khi cho trẻ dùng lại.
- Ghi lại tên sản phẩm đã dùng, giữ lại bao bì cho đến khi xong việc; nếu có sự cố, nhân viên y tế cần biết thành phần.
Nếu trẻ nuốt phải sơn, dung môi, chất tẩy hoặc có biểu hiện bất thường sau khi tiếp xúc, không tự gây nôn; đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu, mang theo bao bì sản phẩm.
Chuẩn bị phòng cho em bé sắp chào đời: làm sớm, làm ít
Nhiều gia đình muốn sơn lại phòng, đóng tủ mới, lát sàn mới để đón em bé, và thường để sát ngày mới làm. Thứ tự hợp lý hơn là làm những việc nhiều bụi, nhiều mùi càng sớm càng tốt, để phòng có thời gian thông gió dài trước khi bé về. Sơn tường, dán sàn, lắp tủ gỗ công nghiệp mới đều phát hơi trong một thời gian sau khi hoàn thành; đồ gỗ công nghiệp mới cũng nên được mở bọc, để ở phòng thoáng trước.
Người mang thai nên giao phần việc sơn, chà, dùng keo cho người khác và ở chỗ khác trong lúc làm. Phần việc an toàn hơn để tự tay chuẩn bị là chọn màu, sắp xếp đồ, giặt chăn màn, lắp những đồ không cần keo hay hoá chất.
Cuối cùng, đừng làm mọi thứ một lúc. Một phòng sạch, khô, thoáng, ít đồ mới phát mùi là đủ cho những tháng đầu của bé; các hạng mục làm đẹp khác có thể đợi tới khi cả nhà đã quen nhịp sống mới.
Nhà thuê, nhà chung vách: thêm phần với hàng xóm
Ở nhà phố liền kề, căn hộ chung cư, hơi sơn và tiếng máy chà đi qua khe cửa, cửa sổ, đường thông gió sang nhà bên cạnh. Có thể nhà hàng xóm cũng đang có trẻ sơ sinh hay người ốm. Báo trước vài ngày lịch làm và loại việc, chọn giờ làm việc có tiếng ồn hợp lý, và hỏi xem họ có cần mình lưu ý gì không. Một lời báo trước thường tránh được những va chạm lớn sau này.
Ở chung cư, ban quản lý thường có quy định về giờ thi công, lối đi chở vật liệu, nơi bỏ rác xây dựng. Hỏi trước để làm đúng. Không mang thùng sơn, dung môi đổ vào hệ thống thu gom rác chung của toà nhà.
Ở nhà thuê, ngoài chuyện xin phép chủ nhà sơn sửa, hãy thống nhất cả loại sơn và màu. Chủ nhà có thể có yêu cầu riêng về vật liệu để khi người thuê sau vào không phải làm lại. Với người thuê có con nhỏ, hỏi luôn chủ nhà xem căn nhà đã được sơn lại gần đây chưa và bằng loại sơn gì, để biết mình đang dọn vào một không gian như thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Mang thai có nên tự sơn nhà không?
Nhiều hướng dẫn khuyên người mang thai tránh tự làm những việc có dung môi mạnh, chất tẩy sơn, cạo chà lớp sơn cũ không rõ loại. Với sơn gốc nước ở phòng thoáng, rủi ro thấp hơn, nhưng an toàn nhất vẫn là để người khác làm và ở chỗ khác trong lúc sơn. Có thắc mắc cụ thể, hỏi bác sĩ theo dõi thai.
Mùi sơn mới có hại cho trẻ sơ sinh không?
Mùi sơn đến từ các chất bay hơi; trẻ sơ sinh thở nhanh và nhạy hơn người lớn nên nên hạn chế phơi nhiễm. Chọn sơn gốc nước ít phát thải, thông gió mạnh nhiều ngày, và chỉ cho bé ngủ lại khi sơn đã khô cứng và gần như hết mùi.
Đặt chậu than hoạt tính, vỏ dứa có khử được mùi sơn không?
Những cách này có thể làm giảm cảm nhận mùi một phần, nhưng không thay được thông gió. Hơi sơn cần được đẩy ra ngoài bằng luồng gió đi xuyên. Đừng dựa vào các mẹo khử mùi để rút ngắn thời gian cho trẻ nhỏ vào ở lại.
Có nên bật máy lọc không khí khi sơn không?
Máy lọc có màng than hoạt tính có thể hỗ trợ giảm mùi, nhưng công suất của máy gia dụng nhỏ so với lượng hơi phát ra khi sơn cả phòng. Hãy coi đó là biện pháp phụ sau khi đã mở cửa tạo gió lùa, và nên chạy máy ở phòng người nhạy cảm đang ở, không phải phòng đang sơn.
Mèo, chó liếm phải sơn ướt thì làm sao?
Lau sạch sơn trên lông, chân bằng khăn ẩm và xà phòng nhẹ, không dùng dung môi lên da thú cưng. Ngăn không cho chúng tiếp tục liếm. Nếu thú cưng nôn, chảy nước dãi nhiều, mệt lả hay có biểu hiện lạ, đưa đến bác sĩ thú y và mang theo bao bì sản phẩm.
Sơn nhà xong có nên đóng kín cửa cho nhanh khô không?
Không nên. Đóng kín làm hơi đọng lại và độ ẩm trong phòng tăng, khiến sơn khô chậm hơn. Mở cửa tạo gió lùa trong điều kiện thời tiết khô ráo giúp sơn khô nhanh và mùi tan nhanh. Chỉ đóng cửa khi mưa hắt vào hoặc gió mang nhiều bụi.