Người mới tự làm mới nhà hay mắc một trong hai lỗi: mua cả va li dụng cụ "trọn bộ" rồi chỉ dùng ba món, hoặc chẳng mua gì, đến lúc cần thì dùng dao làm tua vít, dùng gót giày làm búa. Cách hợp lý nằm ở giữa: có sẵn một bộ cầm tay nhỏ nhưng tốt, thêm một máy khoan pin, còn những máy to, đắt, ít dùng thì thuê hoặc mượn theo từng dự án.
Bài này đi qua từng nhóm dụng cụ theo thứ tự nên sắm, giải thích vì sao món này đáng bỏ tiền còn món kia thì không, và những điều cần kiểm tra khi thuê máy. Phần cuối nói chuyện cất giữ, vì dụng cụ ở khí hậu nồm ẩm Việt Nam hỏng do gỉ và pin chết nhiều hơn là do dùng.
Mua theo việc sắp làm, không theo danh sách người khác
Danh sách dụng cụ trên mạng thường viết cho người có gara, có xưởng. Nhà phố, căn hộ ở Việt Nam chật, ít chỗ cất, nên mỗi món phải trả lời được câu hỏi: trong một hai năm tới mình sẽ dùng nó vào việc gì, mấy lần. Món nào không trả lời được thì chưa cần mua.
Cách làm thực tế là viết ra ba việc làm mới bạn định làm sớm nhất, ví dụ giả định: sơn lại phòng ngủ, thay tay nắm tủ bếp, treo kệ sách. Từ ba việc đó suy ra dụng cụ: con lăn và cọ cho việc sơn, tua vít và thước cho tay nắm, máy khoan và thước thuỷ cho kệ. Lần sau làm việc mới, bộ đồ nghề tự lớn dần theo nhu cầu thật.
Nguyên tắc thứ hai là mua ít mà tốt hơn mua nhiều mà kém ở những món tiếp xúc trực tiếp với vật liệu: đầu tua vít, lưỡi dao, mũi khoan, thước. Tua vít thép mềm làm toét đầu vít chỉ sau vài lần siết, và một con vít toét đầu có thể tốn cả buổi chiều để gỡ ra. Ngược lại, với những thứ chỉ để chứa hay đỡ như khay sơn, xô, hộp đựng, đồ rẻ dùng vẫn ổn.
Nguyên tắc thứ ba: trước khi mua máy điện, hỏi xem họ hàng, hàng xóm có không. Một cái máy chà nằm trong tủ nhà ai đó cả năm không chạy là chuyện rất thường; mượn, trả kèm một hộp giấy nhám mới là cách lịch sự và tiết kiệm.
Bộ dụng cụ cầm tay nên có sẵn trong nhà
Đây là nhóm dùng gần như trong mọi việc làm mới, từ sơn tường đến thay bản lề. Gom vào một hộp, để một chỗ cố định để ai trong nhà cũng biết lấy.
- Thước cuộn thép loại dài vừa phải, có khoá giữ thước; kèm bút chì thợ mộc hoặc bút chì thường và một cục tẩy.
- Tua vít: một cán đổi đầu với các đầu dẹt, bake nhiều cỡ, cộng hai tua vít liền cỡ hay dùng. Đầu bake cỡ vừa là đầu bạn sẽ dùng nhiều nhất.
- Dao rọc giấy loại lưỡi bẻ được, thân chắc, có khoá trượt; mua thêm lưỡi thay, vì lưỡi cùn mới là lưỡi gây đứt tay.
- Búa cỡ vừa, một đầu nhổ đinh; kìm mỏ nhọn và kìm điện cán cách điện (dùng để cầm nắm, không phải để tự sửa điện).
- Mỏ lết cỡ trung cho ốc vòi nước, chân bàn; bộ lục giác cho đồ nội thất lắp ráp.
- Thước thuỷ (ni vô) dài khoảng một gang tay rưỡi trở lên để treo kệ, tranh cho thẳng.
- Dao bả, bay trét bản nhỏ và bản to để cạo sơn bong, trét bột, bả dặm tường.
- Cưa tay nhỏ hoặc cưa sắt mini để cắt nẹp, ống nhựa, thanh gỗ mỏng.
- Băng keo giấy, băng keo vải, một cuộn dây rút và vài chiếc kẹp chữ C để giữ chi tiết khi dán keo.
Bộ này không cần mua một lần. Tua vít, thước, dao, búa là bốn món nên có trước; phần còn lại thêm dần khi gặp việc. Khi mua, cầm thử trên tay: cán vừa tay, không trơn, không có bavia sắc ở mép là đủ tiêu chí cho người mới.
Máy điện: món nào đáng có, món nào để sau
Máy khoan pin vặn vít là máy đầu tiên nên mua. Nó vừa khoan lỗ trên gỗ, sắt mỏng, tường gạch nhẹ, vừa bắt và tháo vít, làm thay rất nhiều việc vặn tay. Với đa số nhà, đây là chiếc máy được dùng nhiều nhất. Cách chọn chi tiết có ở bài riêng về chọn máy khoan cho gia đình.
Máy chà nhám rung chỉ đáng mua khi bạn làm đồ gỗ thường xuyên. Chà một chiếc ghế thì tay và khối chà là đủ. Chà cả bộ tủ, cửa, mặt bàn lớn thì máy tiết kiệm nhiều giờ và chà đều hơn. Nếu chỉ có một dự án, thuê hoặc mượn hợp lý hơn.
Súng bắn keo nến rẻ, nhỏ, dùng được nhiều việc vặt. Dán tạm, cố định dây, làm đồ thủ công, gắn nỉ chân ghế. Nó không thay được các loại keo chịu lực, nhưng là món tiện có trong hộp.
Máy cắt cầm tay, máy mài góc nên để sau. Đây là loại máy có đĩa quay tốc độ cao, có thể giật mạnh khi kẹt đĩa và gây chấn thương nặng. Người mới chưa cần; khi thật sự phải cắt gạch, sắt, hãy thuê thợ hoặc học dùng có người hướng dẫn trực tiếp.
Máy hút bụi cầm tay hoặc máy hút bụi khô ướt giúp nhiều hơn bạn nghĩ. Bụi chà nhám, mạt khoan, vụn vữa mà quét bằng chổi sẽ bay khắp nhà. Một máy hút có túi lọc tốt làm việc dọn dẹp nhanh và sạch hơn, nhất là trong căn hộ kín.
Thuê hay mua: chia theo tần suất dùng
Câu hỏi đúng không phải "máy này giá bao nhiêu" mà là "một năm mình dùng nó mấy lần, cất ở đâu". Bảng dưới là cách chia thường gặp, bạn điều chỉnh theo nhà mình.
| Dụng cụ | Thường dùng | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|---|
| Máy khoan pin vặn vít | Hằng tháng | Mua | Dùng nhiều việc nhỏ, gọn, cất dễ |
| Máy khoan bê tông (khoan búa) | Vài lần một năm | Thuê hoặc mượn | Nặng, chỉ cần khi khoan bê tông dày |
| Máy chà nhám rung | Theo dự án đồ gỗ | Mua nếu làm đồ gỗ thường xuyên | Không đắt nhưng chiếm chỗ |
| Máy chà tường, trần cán dài | Hiếm | Thuê | Cồng kềnh, chỉ dùng khi bả lại cả nhà |
| Máy phun sơn | Hiếm | Thuê hoặc thuê thợ | Cần chỗ thoáng, che chắn kỹ, có tay nghề |
| Giàn giáo, thang cao | Hiếm | Thuê | Cần lắp đúng cách, không có chỗ cất |
| Máy cắt gạch | Hiếm | Thuê thợ | Bụi nhiều, nguy hiểm với người mới |
Giá thuê đổi theo loại máy, số ngày, khu vực và việc có kèm phụ kiện hay không. Với dự án kéo dài, tính tổng tiền thuê so với mua; nhiều khi thuê một tuần đã gần bằng mua máy loại phổ thông, lúc đó mua và giữ lại có lợi hơn.
Khi thuê máy: kiểm tra những gì trước khi mang về
Thuê máy ở cửa hàng vật tư hay tiệm cho thuê dụng cụ là cách tiện cho việc làm một lần. Vài phút kiểm tra lúc nhận máy tránh được tranh cãi lúc trả.
- Cắm điện chạy thử tại chỗ. Nghe tiếng máy: đều, không rít, không có mùi khét. Máy pin thì hỏi kèm mấy pin và có sạc không.
- Xem dây điện và phích cắm: không trầy lộ lõi, không quấn băng keo vá, phích không lỏng. Dây vá là dấu hiệu nên đổi máy khác.
- Kiểm tra phụ kiện đi kèm: mũi khoan, đĩa chà, chìa khoá đầu kẹp, tay cầm phụ. Hỏi rõ món nào tính vào giá thuê, món nào phải mua thêm.
- Nhờ người cho thuê chỉ cách lắp phụ kiện, chỉnh chế độ, khoá an toàn. Đừng ngại hỏi; họ biết máy của họ rõ hơn bất kỳ video nào.
- Chụp ảnh tình trạng máy lúc nhận, gồm cả vết trầy có sẵn. Thoả thuận trước chuyện hao mòn bình thường và hư hỏng phải đền.
- Hỏi giờ trả, cách tính khi trả muộn, cọc tiền hay giấy tờ. Giữ lại phiếu hoặc tin nhắn xác nhận.
Khi trả, làm sạch bụi bám trên máy và phụ kiện. Đây không chỉ là lịch sự: máy bám đầy bột trét thường bị trừ cọc vì phải vệ sinh.
Vật tư tiêu hao nên có sẵn để khỏi chạy ra tiệm giữa chừng
Dự án nhỏ hay bị dừng giữa chừng không phải vì thiếu máy mà vì hết một thứ vặt: hết giấy nhám, thiếu con vít đúng cỡ, không còn băng keo. Một ngăn vật tư tiêu hao giúp việc liền mạch hơn:
- Giấy nhám vài độ hạt, từ thô để phá lớp cũ đến mịn để chà giữa các lớp sơn; cất phẳng trong túi kín cho khỏi ẩm.
- Vít gỗ, tắc kê nhựa vài cỡ thông dụng đựng trong hộp chia ngăn; cỡ nào dùng hết thì mua bù ngay.
- Bột trét gỗ, bột bả dặm tường loại hộp nhỏ để vá lỗ đinh, vết mẻ.
- Keo sữa cho gỗ, một tuýp silicon trung tính và vài thanh keo nến cho súng bắn keo.
- Khăn lau, giẻ cotton cũ, túi rác dày, bạt nilon che sàn và đồ đạc.
- Găng tay nitrile dùng một lần, khẩu trang lọc bụi dự phòng, vài đôi nút tai.
Vật tư tiêu hao rẻ nhưng thiếu thì tốn thời gian nhất. Mỗi lần xong việc, liếc qua ngăn này và ghi lại thứ sắp hết vào danh sách mua lần tới; thói quen nhỏ này giúp dự án sau bắt đầu ngay được.
Cất giữ dụng cụ trong nhà nồm ẩm
Ở miền Bắc, vài tuần nồm là đủ để lưỡi cưa, mũi khoan, kìm nổi gỉ. Ở miền Nam, độ ẩm cao quanh năm cũng gây chuyện tương tự. Vài thói quen giúp đồ nghề bền:
- Lau khô, lau sạch bụi sau mỗi lần dùng; thoa một lớp dầu máy mỏng lên phần kim loại trần như lưỡi cưa, mũi khoan, má kìm.
- Cất trong hộp kín có vài gói hút ẩm, hoặc treo trên bảng đục lỗ ở chỗ khô thoáng, tránh gầm cầu thang ẩm và sát tường hay thấm.
- Pin máy khoan loại lithium không nên để cạn hẳn hay để sạc đầy rồi bỏ nhiều tháng; cất khi pin còn khoảng một nửa, nơi mát, sạc lại định kỳ.
- Dao rọc giấy luôn rút lưỡi vào, lưỡi bẻ ra gói băng keo trước khi bỏ rác để người thu gom không bị đứt tay.
- Cất máy điện, dung môi, keo dán ở chỗ trẻ không với tới, tốt nhất có khoá; không để chai dung môi trong chai nước uống.
- Ghi lại danh sách đồ đã cho mượn để khỏi mua trùng.
Một bộ dụng cụ ít mà luôn sẵn sàng, sạch, sắc dùng sướng tay hơn hẳn một va li đầy đồ gỉ. Khi mở hộp ra mà món cần dùng đã nằm sẵn đúng chỗ, bạn sẽ thấy việc làm mới nhà bớt ngại đi nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua bộ dụng cụ trọn bộ đóng va li cho tiện không?
Bộ va li tiện cất và rẻ hơn mua lẻ, nhưng thường có nhiều món ít dùng và một số món chất lượng kém, nhất là đầu tua vít và mũi khoan. Nếu mua, hãy chọn bộ nhỏ, xem kỹ những món chính, và sẵn sàng thay riêng tua vít hay mũi khoan bằng loại tốt hơn.
Máy khoan pin hay máy khoan cắm dây tốt hơn cho người mới?
Với việc làm mới trong nhà, máy pin tiện hơn nhiều vì không vướng dây, dùng được trên thang và ở chỗ không có ổ cắm. Máy cắm dây hợp với việc khoan liên tục, khoan bê tông dày. Đa số người mới chọn máy pin vặn vít là đủ.
Thuê máy có cần đặt cọc không?
Phần lớn nơi cho thuê yêu cầu cọc tiền hoặc giữ giấy tờ tuỳ thân trong thời gian thuê. Hãy hỏi rõ trước, giữ lại phiếu hay tin nhắn xác nhận, chụp ảnh tình trạng máy lúc nhận để khi trả không phát sinh tranh cãi về hư hỏng có sẵn.
Dụng cụ bị gỉ nhẹ có dùng tiếp được không?
Gỉ bề mặt mỏng thường chà sạch được bằng giấy nhám mịn hoặc bàn chải sắt, sau đó lau khô và thoa dầu. Lưỡi cưa, mũi khoan gỉ sâu bị rỗ và cùn thì nên thay. Dụng cụ cách điện có vỏ nứt cũng nên bỏ, không tiếp tục dùng.
Kìm điện cán cách điện có dùng để tự sửa ổ cắm được không?
Cán cách điện chỉ giảm rủi ro chứ không biến người không chuyên thành thợ điện. Việc thay ổ cắm, đi dây, đấu nối nên để thợ có chuyên môn làm. Khi cần làm việc gần ổ điện, luôn ngắt cầu dao nhánh đó trước và thử lại xem đã mất điện chưa.
Nhà nhỏ không có chỗ cất thì nên giữ những món nào?
Một hộp nhỏ gồm thước cuộn, tua vít đổi đầu, dao rọc giấy, búa, kìm, băng keo và một máy khoan pin là đủ cho phần lớn việc vặt. Máy móc lớn, thang cao, giàn giáo thì thuê hoặc mượn khi cần thay vì chiếm chỗ cả năm.