Túi da cũ thường hỏng ở bốn chỗ: bề mặt bong tróc hoặc bạc màu, sơn cạnh nứt, quai sờn, góc túi mòn. Với túi da thật, hầu hết các chỗ này làm mới được tại nhà hoặc ở tiệm sửa túi với chi phí hợp lý. Với túi da tổng hợp, nhất là da PU, lớp mặt bong vảy là dấu hiệu vật liệu đã lão hoá, chỉ che tạm được chứ không phục hồi lâu dài.
Vì vậy việc đầu tiên không phải là mua kem hay sơn, mà là xác định túi làm bằng gì và chỗ hỏng thuộc loại nào. Cùng một vết bong, trên da thật là trầy lớp màu, trên da PU là lớp nhựa tách khỏi lớp vải nền, hai cách xử lý khác hẳn nhau.
Bài này đi qua cách phân biệt, cách làm mới bề mặt, sơn lại cạnh túi, xử lý quai và góc, lớp lót bên trong, và cách cất túi để không phải sửa lại sớm.
Da thật hay da PU: nhìn chỗ nào để biết
Túi bán ngoài thị trường dùng nhiều vật liệu, có loại pha trộn: thân da thật nhưng quai da tổng hợp, hoặc ngược lại. Kiểm từng bộ phận, đặc biệt là chỗ đang hỏng.
| Dấu hiệu | Da thật | Da PU, giả da |
|---|---|---|
| Mép cắt (nếu không sơn cạnh) | Thấy thớ sợi xơ, đặc | Thấy lớp vải lưới hoặc vải dệt ở giữa |
| Mặt sau, phía trong túi | Mặt da thô, có xơ | Thường là lớp vải |
| Khi hỏng | Trầy xước, bạc màu, khô cứng, nứt nếp | Bong thành vảy mỏng lộ lớp vải, nứt chân chim, nhớp dính |
| Vân bề mặt | Lỗ chân lông và vân không lặp lại | Vân in đều đặn, lặp lại theo mảng |
| Mùi | Mùi da thuộc đặc trưng | Mùi nhựa, hoá chất, nhất là khi còn mới |
Không nên dùng lửa đốt thử mép như một số mẹo truyền miệng: vừa làm hỏng túi, vừa không đáng tin với da đã qua xử lý bề mặt. Nhìn mép cắt ở chỗ khuất, ví dụ đầu quai luồn vào khoen hoặc dưới nắp túi, thường đã đủ.
Bề mặt bong tróc, bạc màu: làm mới theo từng loại
Với da thật trầy và bạc màu, quy trình gần giống chăm một đôi giày da: lau sạch bằng dung dịch làm sạch dành cho da, để khô, dưỡng ẩm, rồi phủ kem màu hoặc sơn phục hồi màu da ở chỗ trầy. Túi khác giày ở chỗ bề mặt lớn, phẳng và nằm ngay tầm mắt, nên vệt màu không đều lộ rất rõ. Bôi nhiều lớp thật mỏng, tán rộng ra vùng xung quanh, để từng lớp khô hẳn rồi mới thêm lớp sau.
Khi túi bạc màu đều toàn thân, có thể phủ lại toàn bộ bằng sơn màu dành cho da, bằng miếng mút nhỏ hoặc súng phun nếu thợ làm. Việc này làm túi trông gần như mới, nhưng làm mất một phần vẻ tự nhiên của da và có thể đổi cảm giác cầm. Với túi có giá trị kỷ niệm hoặc túi đắt tiền, hãy hỏi ý kiến tiệm có kinh nghiệm trước khi phủ toàn thân.
Với da PU bong vảy, lớp nhựa mặt đã tách khỏi nền vải. Cách tạm thời là cắt bỏ phần vảy lỏng, lau sạch, rồi phủ sơn dành cho da tổng hợp lên vùng lộ vải để bớt lộ. Kết quả thường giữ được một thời gian ngắn, rồi các mảng xung quanh tiếp tục bong, vì toàn bộ lớp phủ đã cùng lão hoá. Nếu túi có khung và phụ kiện còn tốt, một số tiệm nhận bọc lại phần thân bằng da mới, nhưng chi phí thường chỉ đáng với túi bạn thực sự gắn bó.
Đừng dùng xi giày đen bóng hay dầu ăn bôi lên túi. Xi để lại lớp sáp dính bẩn sang quần áo, dầu làm sẫm màu không đều và có mùi sau vài tuần.
Sơn lại cạnh túi bị nứt, bong
Nhiều túi da có mép cắt được phủ một lớp sơn cạnh dẻo. Sau vài năm, lớp này nứt, bong thành mảng nhỏ, nhất là ở quai và chỗ cọ vào người. Sơn lại cạnh là việc tự làm được nếu bạn kiên nhẫn. Cần sơn cạnh dành cho da, que hoặc bút bôi cạnh nhỏ, dao rọc giấy, giấy nhám mịn, băng dính giấy.
- Dán băng dính giấy dọc hai bên mặt da sát mép cần sơn, để sơn không lem lên mặt túi.
- Cạo bỏ lớp sơn cạnh cũ đã nứt, bong bằng mũi dao hoặc móng tay, chỗ nào còn bám chắc thì giữ lại. Không cạo sâu vào thớ da.
- Chà nhám nhẹ cho mép phẳng và đều. Lau sạch bụi.
- Quét một lớp sơn cạnh thật mỏng bằng que, đi đều một chiều dọc mép. Lớp dày ngay từ đầu dễ nứt và lồi thành giọt.
- Chờ khô theo hướng dẫn của sản phẩm, chà nhám rất nhẹ cho mịn, rồi quét lớp tiếp theo. Thường cần ba đến năm lớp để mép tròn, mịn và kín.
- Gỡ băng dính khi lớp cuối đã se mặt nhưng chưa cứng hẳn, để mép sơn không bị kéo bong theo.
Chọn màu sơn cạnh trùng hoặc sẫm hơn màu cũ một chút. Làm thử ở một đoạn khuất, ví dụ mặt trong quai, trước khi làm cả túi. Sơn cạnh có mùi dung môi nhẹ, nên làm ở bàn gần cửa sổ, cất xa tầm với của trẻ nhỏ.
Quai sờn, góc mòn, khoen và phụ kiện kim loại
Quai sờn mặt nhưng còn chắc. Làm sạch, dưỡng ẩm, phủ màu như bề mặt túi. Quai là chỗ tiếp xúc tay và mồ hôi nhiều nhất, nên lau định kỳ bằng khăn ẩm và để khô giúp chậm sờn hơn hẳn.
Quai nứt ngang, bung chỉ ở đầu quai. Đây là chỗ chịu lực, nứt hoặc bung là có nguy cơ đứt khi xách nặng. Khâu lại đầu quai bằng chỉ sáp và kim khâu da là việc tự làm được nếu đường may cũ còn lỗ; quai đã nứt ngang thì nên thay quai mới ở tiệm.
Thay quai. Tiệm sửa túi có thể làm quai mới bằng da cùng tông, hoặc bạn dùng quai đeo chéo bằng vải dày móc vào khoen sẵn có. Đo chiều dài, bề rộng quai cũ và kích thước khoen trước khi đặt làm.
Góc túi mòn lộ thớ da. Phủ màu và sơn cạnh như trên nếu mòn nhẹ. Mòn thủng thì thợ có thể bọc thêm một miếng da ở góc, vừa che vừa bảo vệ. Túi đặt xuống sàn thường xuyên mòn góc đáy rất nhanh, chân đinh dưới đáy túi giúp hạn chế việc này.
Khoen, khoá kim loại xỉn màu. Lau bằng khăn mềm hơi ẩm, có thể dùng chút dung dịch đánh bóng kim loại nhưng phải che kỹ phần da xung quanh vì dung dịch làm loang da. Lớp mạ đã bong lộ kim loại bên dưới thì không đánh bóng lại được, chỉ thay phụ kiện.
Lớp lót bên trong rách, dính nhớp
Lớp lót là phần hay bị bỏ quên nhưng lại khiến túi trông cũ nhất mỗi khi mở ra. Lót vải rách nhỏ có thể khâu lại bằng tay từ phía trong. Lót có túi con bị rách, khoá kéo hỏng thì phần sửa khoá áp dụng giống quần áo, chỉ là thao tác trong không gian chật hơn.
Tình trạng hay gặp ở túi cất lâu là lớp lót tráng nhựa bị nhớp dính, chạm vào thấy dẻo và dính tay, đôi khi bong thành mảng. Đó cũng là lớp phủ tổng hợp đã thoái hoá, gặp nóng ẩm càng nặng. Lau bằng khăn ẩm và chút bột baking soda có thể làm bớt dính tạm thời, nhưng không lâu dài. Cách triệt để là thay lớp lót mới: tháo đường may lót cũ, dùng làm rập cắt lót mới, may lại vào miệng túi.
Thay lót là việc tốn công, phù hợp với tiệm sửa túi hoặc thợ may có kinh nghiệm làm đồ da. Bạn có thể chủ động chọn vải lót, ví dụ vải cotton dày sáng màu để dễ tìm đồ trong túi.
Trước khi để túi lại tiệm, chụp ảnh túi và các phụ kiện, lấy hết đồ trong các ngăn, hỏi rõ thợ có giữ nguyên khung, khoá, nhãn bên trong không. Với túi có giá trị, nên hỏi trước về cách tiệm xử lý nếu phát sinh hỏng hóc trong lúc sửa.
Cất túi da để lâu phải sửa
Phần lớn hư hỏng của túi da đến từ cách cất giữ chứ không phải từ việc sử dụng. Vài nguyên tắc dễ làm:
- Nhồi giấy trắng hoặc khăn vải vào lòng túi khi cất để giữ dáng, tránh nếp gập hằn thành vết nứt.
- Cất trong túi vải thoáng khí, không bọc kín trong túi nilon. Nilon giữ ẩm, dễ sinh mốc trong mùa nồm ở miền Bắc.
- Không treo túi nặng bằng quai trong thời gian dài, quai sẽ giãn và nứt ở đầu khoen. Đặt túi đứng trên kệ.
- Tránh để túi gần cửa sổ có nắng chiếu, cạnh đèn nóng hay trong cốp xe máy. Nắng làm bạc màu, nhiệt làm khô da và chảy lớp phủ tổng hợp.
- Vài tháng một lần, lấy túi ra lau bụi, dưỡng ẩm nhẹ nếu là da thật, kiểm tra quai và đường chỉ.
- Không đặt hai túi da màu khác nhau ép sát vào nhau, nhất là khi trời nóng ẩm; màu có thể lem sang nhau.
Với túi da PU, tuổi thọ của lớp phủ có giới hạn dù cất kỹ đến đâu. Giữ khô thoáng chỉ giúp kéo dài, không ngăn được hoàn toàn việc bong theo thời gian.
Túi vải canvas, túi cói, ba lô: làm mới không cần đến kem da
Không phải chiếc túi nào cũng bằng da. Túi vải canvas và túi tote vải dày làm mới dễ hơn nhiều: giặt tay với nước ấm và xà phòng trung tính, chải nhẹ chỗ bẩn ở đáy và quai, phơi trong bóng râm. Túi canvas có phần đáy hoặc quai bằng da thì không ngâm cả túi, chỉ chải và lau từng phần vải, giữ cho phần da khô ráo. Đáy túi vải mòn thủng thì vá một miếng vải dày bên trong, may dày nhiều đường như vá quần jean.
Túi cói, túi mây, túi lục bình là đồ thủ công quen thuộc ở nhiều làng nghề, rất hợp khí hậu nóng nhưng sợ ẩm. Bụi bám trong khe đan nên dùng bàn chải mềm hoặc máy hút bụi nhỏ. Vết bẩn lau bằng khăn hơi ẩm rồi để khô ở nơi thoáng gió. Túi bị mốc lấm tấm thì lau bằng khăn có chút giấm pha loãng, để khô hẳn, cất trong túi vải có gói hút ẩm. Sợi đan bị bung ở mép miệng túi có thể luồn lại và cố định bằng một chút keo dẻo trong suốt ở mặt trong.
Ba lô vải dù hay hỏng ở khoá kéo, khoá cài nhựa, và lớp tráng chống thấm phía trong bị bong vảy, nhớp dính. Khoá cài nhựa gãy thì mua khoá thay cùng bản rộng dây, nhiều loại lắp vào không cần tháo đường may. Lớp tráng chống thấm đã bong thì không phục hồi được bằng cách tại nhà; ba lô vẫn dùng được cho việc thường ngày, chỉ cần thêm túi chống nước bọc đồ quan trọng khi trời mưa.
Nguyên tắc chung với túi không phải da: ít nước, nhẹ tay, khô nhanh, cất thoáng. Phần lớn túi vải và túi đan hỏng vì ẩm và nắng nhiều hơn là vì sử dụng.
Câu hỏi thường gặp
Túi da PU bị bong có sơn lại được không?
Sơn được để che tạm, nhưng không bền. Lớp phủ PU đã lão hoá trên toàn túi, vùng xung quanh sẽ tiếp tục bong sau khi sơn. Nếu túi chỉ bong một mảng nhỏ ở chỗ cọ xát, sơn che có thể giữ được một thời gian ngắn.
Túi da bị dính mực bút bi có tẩy được không?
Vết mực mới trên da thật có lớp hoàn thiện đôi khi lau được bằng khăn ẩm có chút dung dịch làm sạch da. Không chà cồn mạnh hay axeton vì sẽ bong lớp màu. Vết mực đã ngấm lâu trên da sáng màu thường cần tiệm có kinh nghiệm.
Túi da bị mốc thì làm sao?
Mang túi ra nơi thoáng, lau lớp mốc bằng khăn ẩm có chút dung dịch làm sạch da, lau cả bên trong, để khô tự nhiên trong bóng râm. Khi khô, dưỡng ẩm nhẹ. Nơi cất túi cũng cần lau và đặt túi hút ẩm để mốc không quay lại.
Thay quai túi da ở tiệm có lâu không?
Tuỳ việc tiệm có sẵn da cùng màu hay phải tìm vật liệu, quai đơn giản hay có đường may cầu kỳ. Quai trơn thường làm nhanh, quai có kim loại đặc biệt hoặc cần nhuộm theo màu túi sẽ lâu hơn. Nên hỏi lịch trước khi để lại.
Có nên dùng kem dưỡng da mặt để dưỡng túi da không?
Không nên. Kem dưỡng da người có hương liệu, chất giữ ẩm và thành phần không dành cho da thuộc, có thể để lại vệt loang hoặc làm da nhờn bám bụi. Dùng kem dưỡng dành cho đồ da và thử ở chỗ khuất trước.
Túi da thật bị nhăn nheo có làm phẳng lại được không?
Nhồi giấy cho túi căng và để vài ngày thường làm bớt nếp nhăn nhẹ. Nếp hằn sâu lâu năm khó xoá hẳn. Không nên dùng bàn là trực tiếp lên da; nếu muốn làm phẳng bằng nhiệt, nên nhờ tiệm có kinh nghiệm làm.