Vết ố trên trần thạch cao là dấu vết của nước đã thấm qua tấm rồi khô đi, để lại khoáng chất và cặn bẩn màu vàng nâu. Việc làm mới nó chỉ có ý nghĩa sau khi chỗ rò phía trên đã được chữa xong: ống nước tầng trên, ống thoát nước ngưng của điều hoà, mái tôn, sàn vệ sinh tầng trên. Nếu nguồn nước còn đó, vết ố sẽ quay lại, và lần sau tấm có thể mục, võng.
Khi nguồn rò đã hết, vết ố có hai hướng xử lý: tấm còn cứng thì làm khô, sơn lót chặn ố rồi sơn phủ; tấm đã mềm, bở, võng hoặc mốc sâu thì thay tấm. Bài này giúp bạn phân biệt hai trường hợp, làm đúng thứ tự để vết ố không "xuyên" lên lớp sơn mới, và những điểm an toàn với đèn và dây điện trong trần.
Trước khi đụng vào vết ố: ba việc phải xong
Nguồn nước đã được tìm và chữa. Vết ố tròn lan dần thường do nước nhỏ giọt lâu ngày từ một điểm; vệt dài theo một đường có thể là ống chạy phía trên. Việc tìm và sửa nguồn rò thuộc về thợ điện nước, thợ chống thấm. Bài này chỉ bắt đầu khi phần đó đã xong và bạn đã chờ qua vài trận mưa hoặc vài ngày dùng nước bình thường mà vết ố không loang thêm.
Kiểm điện trong trần. Nếu nước đã chảy qua đèn âm trần, quạt trần, hay bạn thấy nước nhỏ giọt từ hộp đèn, ngắt cầu dao khu vực đó ngay. Nhờ thợ điện kiểm dây và đèn trước khi bật lại. Không tự tháo đèn khi điện còn đóng và tay còn ướt.
Trần đã khô hẳn. Thạch cao giữ nước khá lâu bên trong. Sơn lên khi còn ẩm, hơi nước bị nhốt lại, lớp sơn mới phồng, bong, hoặc vết ố hiện lại. Mở cửa thông gió, dùng quạt thổi nhẹ hoặc máy hút ẩm, chờ đến khi chạm vào thấy khô và màu vết ố không còn sẫm như lúc ướt.
Biết loại trần nhà mình. Trần chìm là tấm bắt vít vào khung, mối nối được bả kín, nhìn liền một mặt. Trần thả là các tấm vuông đặt lên khung lộ hình chữ T, nhấc ra được. Cách xử lý hai loại khác nhau khá nhiều.
Kiểm tấm thạch cao còn dùng được hay phải thay
Đứng trên thang chữ A vững, mở hết chân, có người giữ thang. Đeo kính bảo hộ vì bụi và mảnh vụn có thể rơi vào mắt khi ấn lên trần.
- Ấn nhẹ ngón tay vào giữa vết ố. Tấm còn cứng như phần xung quanh thì giữ được. Tấm lún, mềm, cảm giác như bìa ướt thì lõi đã hỏng.
- Nhìn nghiêng dọc mặt trần bằng đèn pin để xem có võng, phồng không. Chỗ võng xuống dù đã khô nghĩa là tấm đã mất độ cứng.
- Quan sát mặt giấy. Lớp giấy bề mặt bong, nhăn, rộp là tấm đã ngấm nhiều nước.
- Tìm đốm mốc đen, xanh quanh vết ố, và ngửi mùi mốc. Mốc lan rộng hoặc ăn sâu vào tấm thì nên thay, vì giấy mặt tấm là nơi mốc phát triển tốt và lau bên ngoài không hết.
- Với trần thả, nhấc tấm lên xem mặt trên, đồng thời soi đèn vào khoảng trần để xem còn vệt nước, vũng đọng hay ống rỉ không.
Nếu thấy cả một mảng trần lớn võng nặng, đừng đứng ngay dưới và đừng cố ấn hay đẩy. Tấm thạch cao ngấm nước nặng hơn nhiều so với lúc khô và có thể rơi. Dọn đồ phía dưới, gọi thợ trần xem ngay.
Vì sao sơn thường không che được vết ố
Nhiều người lấy sơn trắng còn thừa quét lên vết ố, vài ngày sau vết vàng hiện lại mờ mờ như chưa sơn. Lý do là chất gây ố, gồm khoáng chất, cặn bẩn và các chất tan trong nước từ vật liệu phía trên, hoà tan ngược vào lớp sơn gốc nước còn ướt và di chuyển lên bề mặt khi sơn khô. Sơn thêm lớp thứ hai, thứ ba bằng cùng loại sơn thường chỉ làm vết nhạt bớt chứ hiếm khi hết.
Cách xử lý đúng là quét một lớp sơn lót có khả năng chặn vết ố lên vùng ố và rộng ra xung quanh một chút trước khi sơn phủ. Trên thị trường có loại gốc dầu và loại gốc nước được làm riêng cho việc này; trên nhãn thường ghi công dụng chặn vết bẩn, vết nước, vết khói. Loại gốc dầu chặn mạnh nhưng có mùi dung môi rõ, cần thông gió kỹ; loại gốc nước dễ chịu hơn trong nhà ở. Đọc nhãn để biết thời gian khô trước khi sơn phủ.
Một lỗi khác hay gặp là chỉ sơn phủ đúng chỗ vừa lót. Trần đã sơn vài năm thường ngả màu, hoặc lớp sơn cũ có độ bóng khác, nên một mảng sơn mới sẽ lộ ra như miếng vá. Để đồng màu, sơn phủ cả ô trần giới hạn bởi các đường phào, hoặc cả mặt trần của phòng. Trần là mặt phẳng lớn đón ánh sáng nghiêng từ cửa sổ, nên chênh lệch nhỏ cũng rất dễ nhìn thấy.
Làm mới vết ố trên tấm còn cứng
Chuẩn bị: thang chữ A, bạt che sàn và đồ đạc, kính bảo hộ, khẩu trang, giấy nhám mịn, sơn lót chặn ố, sơn phủ trần, con lăn cán dài, cọ nhỏ cho mép.
- Ngắt cầu dao đèn âm trần trong khu vực nếu phải làm sát đèn; tháo viền đèn nếu được để sơn gọn.
- Che sàn và đồ đạc phía dưới, vì sơn trần nhỏ giọt nhiều hơn sơn tường.
- Chà nhẹ vùng ố để làm phẳng chỗ giấy bị xù, lau bụi bằng khăn khô hoặc hơi ẩm. Không cọ ướt mạnh làm rách giấy mặt.
- Nếu có đốm mốc nhỏ, lau bằng dung dịch tẩy mốc cho bề mặt sơn theo nhãn, đeo găng và khẩu trang, không trộn các chất tẩy rửa với nhau, để khô hẳn.
- Quét sơn lót chặn ố lên vùng ố và rộng ra ngoài mép vết một khoảng. Vết đậm có thể cần hai lớp lót.
- Chờ lót khô đúng thời gian trên nhãn, kiểm xem vết ố có còn hiện qua lớp lót không.
- Lăn sơn phủ cả mặt trần hoặc cả ô trần, hai lớp mỏng, lăn theo một hướng và lớp sau vuông góc lớp trước.
- Mở cửa thông gió đến khi hết mùi; trẻ nhỏ, người già và thú cưng nên ở phòng khác trong lúc sơn và khi mùi còn nặng.
Thay một tấm trần khi tấm đã mục
Thay tấm là việc làm được với trần thả, và làm được nhưng khó hơn với trần chìm. Nếu bạn không quen làm việc trên cao, hoặc mảng hỏng nằm sát đèn và quạt trần, nên thuê thợ trần thạch cao.
- Trần thả: nhấc tấm hỏng ra, mang theo khi mua tấm mới để chọn đúng kích thước, độ dày và kiểu mép. Đặt tấm mới vào khung. Nếu muốn tấm mới đồng màu, sơn cả mặt trần hoặc chọn tấm có lớp mặt giống cũ. Phòng hay ẩm thì cân nhắc tấm chịu ẩm.
- Trần chìm, mảng nhỏ: vẽ hình chữ nhật bao quanh chỗ hỏng, mép cắt nên rơi vào giữa thanh khung để có chỗ bắt vít tấm vá. Cắt bằng dao rọc hoặc cưa thạch cao, cắt cẩn thận tránh dây điện, ống phía trên.
- Bắt tấm vá cùng độ dày vào khung bằng vít chuyên dụng, mũ vít chìm nhẹ dưới mặt giấy nhưng không xé giấy.
- Xử lý mối nối: bả một lớp mỏng, dán băng giấy hoặc băng lưới, bả phủ, chờ khô, bả thêm lớp rộng hơn, chà phẳng. Mối nối là phần quyết định chỗ vá có lộ hay không.
- Sơn lót toàn bộ chỗ vá rồi sơn phủ cả mặt trần cho đồng màu.
- Mảng lớn, nhiều tấm, khung xương gỉ hay võng: đây là việc của thợ, có thể phải thay khung hoặc treo lại ty.
Cắt và chà thạch cao tạo rất nhiều bụi mịn. Đeo khẩu trang lọc bụi, kính, đóng cửa các phòng khác, và lau bằng khăn ẩm thay vì quét khô để bụi không bay khắp nhà.
Giữ trần khỏi ố lại: phòng ẩm, điều hoà và mái
Đường ống nước ngưng điều hoà. Rất nhiều vết ố tròn cạnh dàn lạnh là do ống thoát nước ngưng bị tuột, gập, hoặc dốc ngược. Khi vệ sinh điều hoà định kỳ, nhờ thợ kiểm luôn đường ống này và chỗ nối phía trên trần.
Chừa lối thăm trần. Trần chìm kín hoàn toàn khiến mỗi lần nghi rò rỉ phải cắt trần để xem. Một ô thăm nhỏ gần khu có ống nước, dàn lạnh, giúp kiểm tra nhanh mà không phá. Nếu đang phải thay một tấm, đây là dịp để thợ lắp ô thăm.
Phòng tắm, bếp: tấm chịu ẩm và hút mùi. Hơi nước bốc lên đọng dưới trần lâu ngày cũng làm trần ố và mốc, không cần rò rỉ. Quạt hút mùi chạy đủ lâu sau khi tắm, nấu, và tấm chịu ẩm khi thay mới giúp trần bền hơn.
Tầng áp mái. Nước mưa hắt qua khe mái, nước ngưng dưới mái tôn vào đêm lạnh có thể nhỏ xuống mặt trên trần. Kiểm mái sau những trận mưa lớn, nhờ thợ mái xử lý khe hở; đó là phần nằm ngoài việc làm mới bề mặt.
Chụp ảnh định kỳ. Chụp mặt trần ở cùng góc sau mỗi mùa mưa. Vết ố mới nhỏ dễ bị bỏ qua bằng mắt, nhưng so ảnh sẽ thấy ngay, sửa sớm khi tấm còn cứng.
Chọn hướng xử lý theo tình trạng trần
Bảng tóm tắt giúp bạn quyết định nhanh khi đứng dưới vết ố.
| Tình trạng | Hướng xử lý | Ai làm |
|---|---|---|
| Vết ố nhạt, tấm cứng, không mốc | Lót chặn ố, sơn phủ cả mặt | Tự làm được |
| Vết ố đậm, có vài đốm mốc nhỏ | Tẩy mốc, để khô, lót hai lớp, sơn phủ | Tự làm được nếu quen thang |
| Tấm mềm, giấy rộp một mảng nhỏ | Thay một tấm hoặc vá một ô | Trần thả tự làm; trần chìm nên thuê |
| Nhiều tấm võng, mốc lan | Thay mảng trần, kiểm khung | Thuê thợ trần |
| Nước từng chảy qua đèn, quạt trần | Ngắt điện, kiểm dây trước khi sửa trần | Thợ điện trước, rồi mới đến trần |
| Vết ố vẫn loang thêm | Chưa hết nguồn rò, dừng sửa trần | Thợ điện nước, chống thấm |
Điểm chung: việc làm đẹp trần luôn đứng sau việc chặn nguồn nước và kiểm điện. Làm ngược thứ tự là tốn tiền hai lần.
Câu hỏi thường gặp
Có loại sơn nào vừa lót vừa phủ, sơn một lần là hết ố không?
Một số sản phẩm quảng cáo như vậy, nhưng với vết ố nước đậm, một lớp lót chặn ố riêng rồi mới sơn phủ vẫn là cách chắc chắn hơn. Nếu dùng sản phẩm hai trong một, đọc kỹ nhãn về khả năng chặn vết nước và thử trước ở một góc.
Dùng nước tẩy javel lau vết ố trên trần được không?
Không nên. Lau ướt nhiều làm giấy mặt thạch cao mềm và rách, chất tẩy mạnh có thể làm giấy xuống cấp, và mùi rất khó chịu khi làm trên cao. Với vết ố, sơn lót chặn ố hiệu quả hơn; với mốc, dùng sản phẩm tẩy mốc cho bề mặt sơn theo nhãn.
Tấm thạch cao ngấm nước rồi khô có cứng lại như cũ không?
Nếu chỉ ngấm nhẹ và nhanh khô, tấm thường vẫn dùng được. Nếu ngấm lâu, lõi thạch cao và lớp giấy liên kết yếu đi, tấm có thể vẫn trông phẳng nhưng dễ võng hoặc lỏng vít về sau. Ấn thử và quan sát vài tuần trước khi sơn.
Có cần thay cả trần khi chỉ một chỗ bị ố không?
Không. Phần lớn trường hợp chỉ cần xử lý vết ố hoặc thay một ô. Chỉ khi nước đã lan rộng, khung gỉ, nhiều tấm võng thì mới tính đến thay mảng lớn, và việc đó nên có thợ khảo sát.
Sau khi sơn, vết ố hiện lại thì làm sao?
Vết ố hiện lại nhanh thường do chưa dùng lót chặn ố hoặc lót quá mỏng; hiện lại sau vài tuần kèm loang rộng thì nhiều khả năng nguồn nước vẫn còn. Kiểm lại nguồn rò trước, rồi mới lót và sơn lại.
Trần nhà thuê bị ố thì ai chịu trách nhiệm sửa?
Về nguyên tắc, hư hỏng do rò rỉ từ kết cấu, đường ống thường thuộc phần chủ nhà sửa, còn hư hỏng do người thuê gây ra thuộc trách nhiệm người thuê. Báo cho chủ nhà sớm kèm ảnh chụp, xem lại hợp đồng thuê và thoả thuận trước khi tự sửa.