Giày há mõm ở mũi hoặc bong một đoạn đế là hỏng hóc dễ sửa nhất trong các loại hỏng của giày. Nếu thân giày và đế còn tốt, đoạn bong ngắn có thể tự dán lại bằng keo dán giày chuyên dụng, làm đúng cách thì bền như ban đầu. Bong dài, bong cả vòng, đế nứt gãy hoặc đế bở vụn thì cần thợ sửa giày: dán lại toàn bộ, khâu thêm đường đế, hoặc thay đế mới.
Gót mòn lệch là chuyện khác. Phần lớn giày tây, giày da nữ có miếng gót thay được; thay sớm khi mới mòn lớp ngoài thì rẻ và nhanh, để mòn ăn vào thân gót thì sửa tốn hơn hẳn.
Bài này giúp bạn nhận ra đôi giày dùng kiểu đế gì, quy trình tự dán một đoạn bong cho chắc, cách xử lý gót mòn, và cách cân nhắc thay đế hay thay giày.
Đôi giày của bạn dùng kiểu đế nào
Cách gắn đế vào thân giày quyết định giày sửa được tới đâu. Lật đôi giày lên, nhìn mép giáp giữa đế và thân để nhận ra.
| Kiểu gắn đế | Cách nhận ra | Khả năng sửa |
|---|---|---|
| Dán ép bằng keo | Không thấy đường chỉ chạy quanh mép đế, mép đế liền với thân | Dán lại được; thay đế được nếu thợ có đế thay phù hợp |
| Khâu viền quanh đế (welt) | Có dải viền và đường chỉ chạy quanh mép đế, mặt dưới đế da thường thấy đường khâu | Thay đế nhiều lần được, đây là kiểu bền nhất |
| Khâu xuyên đế | Đường chỉ xuyên thẳng từ lòng giày xuống mặt đế | Thay đế được nhưng cần thợ có máy chuyên dụng |
| Đế đúc liền thân | Đế và một phần thân là một khối nhựa hoặc cao su đúc, hay gặp ở dép, giày đi mưa | Gần như không thay đế, chỉ dán vá chỗ rách |
| Đế giữa bọt xốp ở giày thể thao | Lớp đế dày, nhẹ, dán với đế ngoài cao su mỏng | Dán lại chỗ bong được; đế xốp đã xẹp, nứt thì không phục hồi |
Giày đắt tiền không có nghĩa là thay đế được, và giày bình dân đôi khi vẫn sửa được tốt. Mẹo nhanh: hỏi người bán hoặc nhìn mô tả sản phẩm khi mua, đôi giày khâu viền quanh đế thường được giới thiệu rõ đặc điểm này vì nó là điểm bán hàng.
Vì sao giày bong đế, há mõm
Keo dán đế là một lớp vật liệu, nó cũng lão hoá. Nhiệt độ cao làm keo mềm ra, nước và ẩm lâu ngày làm keo mất độ bám, còn những lần gập lặp đi lặp lại ở mũi giày tạo lực bóc tách nhỏ mỗi bước đi. Vì vậy chỗ bong thường bắt đầu ở mũi giày, nơi gập nhiều và va chạm nhiều, rồi lan dần ra hai bên.
Những thói quen làm keo yếu nhanh: phơi giày dưới nắng gắt, để giày trong cốp xe máy hoặc trong ô tô đỗ ngoài nắng, sấy giày bằng máy sấy nóng, giặt giày bằng máy giặt nhiều lần, mang giày lội nước rồi để ẩm nhiều ngày.
Một nguyên nhân hay gặp ở giày cất lâu không mang là đế polyurethane bị thuỷ phân: vật liệu đế phản ứng chậm với hơi ẩm trong không khí, sau nhiều năm trở nên bở, vỡ vụn từng mảng khi vừa mang lại. Hiện tượng này không phải lỗi giữ gìn và không dán lại được, vì chính vật liệu đế đã hỏng. Đế cao su đặc thì thường cứng và giòn đi theo năm tháng chứ không vỡ vụn như vậy.
Hiểu nguyên nhân giúp bạn quyết định cách sửa. Bong vì keo lão hoá ở một đoạn ngắn thì dán lại hợp lý. Đế vỡ vụn, đế nứt ngang thì dán bao nhiêu cũng không giữ được, phải thay đế hoặc thôi dùng đôi giày.
Tự dán một đoạn đế bị bong từng bước
Áp dụng cho đoạn bong vài phân ở mũi hoặc hai bên, đế và thân còn chắc. Cần keo dán giày chuyên dụng loại dẻo khi khô, giấy nhám mịn, khăn, que gỗ nhỏ để phết keo, kẹp hoặc dây chun to, găng tay và nơi làm thoáng khí.
- Làm sạch chỗ bong: cạy nhẹ cho hở đủ rộng, lấy hết đất cát, chải bỏ lớp keo cũ đã khô bở. Keo mới dán lên keo cũ đã chết thì bám rất kém.
- Chà nhám nhẹ cả hai mặt sẽ dán, mặt đế và mặt dưới của thân giày, để bề mặt hơi nhám. Lau sạch bụi, để khô hoàn toàn. Giày vừa giặt phải chờ khô hẳn mới dán.
- Phết một lớp keo mỏng và đều lên cả hai mặt. Với loại keo tiếp xúc, đây là bước quyết định: chờ theo hướng dẫn trên bao bì cho keo se mặt, sờ nhẹ thấy dính tay nhưng không dây keo ra mới ghép.
- Ghép hai mặt chính xác ngay lần đầu, vì keo tiếp xúc bám tức thì, ghép lệch khó gỡ. Dùng tay ép mạnh từ giữa ra mép, gõ nhẹ bằng búa cao su nếu có.
- Kẹp hoặc quấn dây chun quanh chỗ dán, nhồi giấy chặt vào mũi giày để tạo lực đẩy từ bên trong ra. Để yên ít nhất một đêm, tốt hơn là một ngày, trước khi mang.
- Lau keo tràn ra mép khi còn mềm bằng khăn khô; keo đã khô thì dùng tay miết lăn cho bong ra, không dùng dung môi mạnh lau trên thân giày.
Keo dán nhanh dạng giọt dùng cho đồ nhựa, đồ gốm không hợp với đế giày: khi khô nó cứng và giòn, chỉ vài ngày gập là nứt và bong lại. Hãy chọn keo ghi rõ dùng cho giày, da và cao su, khô xong còn dẻo. Keo dán giày thường chứa dung môi dễ cháy và mùi nồng, nên làm ở chỗ thoáng gió, xa bếp lửa, đậy kín nắp sau khi dùng, cất xa tầm tay trẻ nhỏ.
Gót giày mòn lệch: thay miếng gót đúng lúc
Đọc vết mòn. Gót mòn ở mép ngoài phía sau là kiểu bước chân phổ biến, không đáng lo. Mòn rất lệch một bên, mòn nhanh bất thường hoặc kèm đau gối, đau lưng thì nên để ý dáng đi hoặc hỏi bác sĩ, vì đôi giày chỉ đang phản ánh cách bạn bước.
Giày tây, giày da nam. Gót thường ghép từ nhiều lớp, lớp dưới cùng là miếng gót cao su hoặc da có thể thay riêng. Khi lớp này mòn xuống gần sát lớp trên, mang ra thợ thay. Để mòn ăn vào các lớp bên trên thì thợ phải làm lại cả khối gót.
Giày cao gót nữ. Đầu gót nhỏ bằng nhựa cứng gắn vào cột gót bằng một chốt. Khi đầu gót mòn, đi trên nền đá sẽ nghe tiếng kim loại lách cách, đó là lúc chốt kim loại đã chạm đất. Thay ngay vì chốt mòn sẽ làm hỏng cột gót và dễ trượt ngã.
Giày thể thao. Đế ngoài mòn đến lộ lớp đế giữa xốp thì độ bám và độ êm đều giảm. Thợ có thể dán vá một miếng cao su ở gót, nhưng với giày chạy bộ, đế giữa đã xẹp thì thay giày là lựa chọn an toàn hơn cho khớp gối.
Miếng dán bảo vệ đế. Giày đế da mới có thể dán thêm một lớp cao su mỏng ở nửa trước đế để chống trơn và chống mòn. Việc này nên làm sớm, khi đế còn nguyên, và giao thợ làm để mép dán gọn.
Thay đế cả đôi: khi nào đáng tiền
Thay đế toàn bộ là việc của thợ đóng giày có tay nghề: tháo đế cũ, làm sạch, chỉnh lại phần lót, gắn đế mới bằng keo hoặc khâu lại, hoàn thiện mép. Với giày khâu viền quanh đế, việc thay đế được tính đến ngay từ khi làm giày, một đôi tốt có thể thay đế vài lần trong đời giày. Với giày dán ép, thợ vẫn có thể thay nếu tìm được đế cùng kích cỡ và dáng, nhưng kết quả phụ thuộc nhiều vào loại đế sẵn có.
Chi phí thay đế đổi theo vật liệu đế mới (da, cao su, hỗn hợp), kiểu gắn, kích cỡ, độ phức tạp của đôi giày và thời gian thợ bỏ ra. Thông thường, thay đế đáng làm khi thân giày bằng da tốt, chưa nứt, phom vừa chân và bạn thực sự thích đôi giày đó.
Thay đế không đáng khi thân giày đã nứt nhiều chỗ, lớp lót trong đã rách nát, giày bằng vật liệu tổng hợp đang bong, hoặc tổng chi phí sửa gần bằng một đôi mới tương đương. Đừng để cảm giác tiếc của làm bạn chi nhiều hơn giá trị đôi giày.
Khi để giày lại tiệm, hỏi rõ thợ sẽ dùng đế loại gì, gắn bằng cách nào, bao giờ xong, có bảo hành đường dán không. Đề nghị thợ giữ lại đế cũ để bạn so sánh nếu có thắc mắc. Nhận giày thì mang thử đi vài bước ngay tại chỗ, kiểm mép đế, độ cân của hai chiếc.
Giữ đế giày bền hơn sau khi sửa
Sau khi dán hoặc thay đế, những thói quen nhỏ quyết định đôi giày giữ được bao lâu:
- Không để giày trong cốp xe máy, trong ô tô đỗ ngoài nắng hay gần bếp nấu. Nhiệt là kẻ thù số một của keo.
- Giày ướt mưa thì lau khô, nhồi giấy, để khô tự nhiên ở chỗ thoáng; không sấy nóng, không phơi nắng gắt.
- Luân phiên ít nhất hai đôi cho đi làm hằng ngày, để mỗi đôi khô hẳn mồ hôi và ẩm.
- Giày ít mang vẫn nên lấy ra mang vài lần mỗi năm và kiểm tra đế. Giày cất kỹ trong hộp kín nhiều năm có khi lại là đôi vỡ đế đầu tiên.
- Kiểm tra mép đế mỗi khi đánh giày. Phát hiện chỗ hở một hai milimét và dán ngay thì chỉ mất vài phút; để hở to, đất cát lọt vào thì việc dán khó và kém bền hơn.
- Với giày đế da, tránh đi qua vũng nước lớn và nền đá ướt; đế da ngấm nước lâu sẽ mềm, mòn nhanh và dễ trượt.
Những việc này không tốn tiền, nhưng cộng lại có thể kéo dài tuổi thọ một đôi giày thêm nhiều năm, đúng tinh thần làm mới thay vì bỏ đi.
Dép, sandal và giày vải: những hỏng hóc nhỏ tự sửa được
Quai dép tông tuột khỏi lỗ đế. Dép xỏ ngón bằng cao su hay tuột chân quai ra khỏi lỗ đế khi lỗ đã bị kéo rộng. Cách đơn giản là đẩy chân quai vào lại rồi chèn một vòng đệm nhỏ cắt từ miếng nhựa cứng phía dưới đế, giữ chân quai không lọt ra. Lỗ đế rách toạc thì dép đã đến tuổi.
Quai sandal da bung chỉ. Quai sandal thường được khâu vào giữa hai lớp đế hoặc ghim vào lớp lót. Bung chỉ ở đầu quai thì thợ sửa giày khâu lại rất nhanh. Tự làm được nếu bạn có kim khâu da và chỉ sáp, khâu theo đúng lỗ kim cũ.
Khoá dán của sandal không còn dính. Phần gai móc thường đầy xơ vải và tóc. Dùng lược răng nhỏ hoặc bàn chải cứng gỡ sạch, khoá thường dính lại khá tốt. Gai đã mòn, bẹp thì thay miếng khoá dán mới, khâu đè lên vị trí cũ.
Giày vải rách ở gót trong. Lớp vải lót ở gót trong rách là chuyện phổ biến với giày vải mang không tất. Thợ có thể dán một miếng lót da hoặc vải dày mới; tự làm thì cắt miếng da mỏng, dán bằng keo dẻo, giữ chặt bằng kẹp qua đêm.
Đế dép xốp bị nứt. Dép xốp đúc liền nứt ngang thường không dán bền, vì vật liệu xốp co giãn và keo không bám đều. Nếu nứt ở mép, dán tạm được; nứt xuyên ngang lòng bàn chân thì nên thay dép, tránh trượt ngã nhất là trên nền nhà tắm.
Câu hỏi thường gặp
Dán đế giày bằng keo nến có được không?
Keo nến dùng súng bắn keo nóng có độ bám yếu với cao su và da khi chịu lực gập, lại mềm ra khi trời nóng. Nó chỉ phù hợp đồ thủ công nhẹ. Với đế giày, keo dán giày chuyên dụng bền hơn rất nhiều.
Giày vừa dán xong bao lâu thì mang được?
Tuỳ loại keo, nhưng nên chờ ít nhất một đêm, tốt nhất là một ngày trọn để keo đạt độ bám tốt. Mang quá sớm, nhất là đi bộ nhiều, mũi giày gập liên tục sẽ làm mối dán hé ra trở lại.
Đế giày bị vụn từng mảng có dán lại được không?
Không. Đế vỡ vụn thường do vật liệu polyurethane bị thuỷ phân sau nhiều năm, chính vật liệu đã mục nên keo không giữ được. Lựa chọn là thay đế mới nếu thợ làm được, hoặc thôi dùng đôi giày.
Đế giày mòn trơn trượt có xử lý được không?
Thợ sửa giày có thể dán thêm lớp cao su có gai lên mặt đế cũ, hoặc thay đế ngoài mới. Một số miếng dán chống trơn bán sẵn cũng giúp tạm thời, nhưng hay bong ở vùng gập nếu dán không kỹ.
Giày thể thao bị bong đế có nên tự dán không?
Đoạn bong ngắn ở mũi hoặc hai bên có thể tự dán bằng keo dán giày dẻo, theo đúng các bước làm sạch, chà nhám, chờ keo se mặt rồi ép. Bong lớn, bong giữa đế xốp và đế ngoài trên diện rộng thì nên nhờ thợ có dụng cụ ép.
Sửa giày có làm mất bảo hành không?
Thường là có, nếu giày còn trong thời gian bảo hành của nơi bán mà bạn tự dán hoặc mang ra tiệm ngoài. Khi giày mới mua đã bong đế, nên mang lại nơi bán trước, kèm hoá đơn, rồi mới tính chuyện tự sửa.