Bước vào cửa hàng vật tư, bạn sẽ thấy ba nhóm máy trông khá giống nhau: khoan pin vặn vít, khoan động lực (có chế độ búa) và khoan búa hay còn gọi khoan bê tông. Chọn nhầm nhóm thì hoặc là máy quá yếu, khoan tường bê tông mãi không thủng, hoặc là quá nặng, cầm bắt vít tủ bếp vừa mỏi tay vừa dễ toét vít.
Với đa số gia đình làm mới nhà ở mức treo kệ, thay tay nắm, lắp rèm, một máy khoan pin vặn vít tốt là đủ. Bài này giải thích sự khác nhau của ba nhóm, thông số nào đáng đọc, mũi khoan nào cho vật liệu nào và những thói quen an toàn khi khoan.
Ba nhóm máy khoan khác nhau ở đâu
Khác biệt chính nằm ở cơ chế đập. Máy chỉ quay thì hợp với gỗ, sắt, bắt vít. Máy vừa quay vừa đập thì mới đi được vào gạch, bê tông. Cơ chế đập mạnh hay nhẹ quyết định máy hợp với loại tường nào.
| Nhóm máy | Cơ chế | Hợp với | Không hợp với |
|---|---|---|---|
| Khoan pin vặn vít | Chỉ quay, có ly hợp chỉnh lực siết | Bắt vít, khoan gỗ, sắt mỏng, nhựa, tường gạch nhẹ | Bê tông, tường gạch đặc dày |
| Khoan động lực | Quay kèm đập nhẹ bằng hai đĩa răng cưa | Tường gạch, bê tông mỏng, lỗ nhỏ | Khoan bê tông nhiều lỗ lớn, đục |
| Khoan búa (khoan bê tông) | Quay kèm đập mạnh bằng piston khí, đầu kẹp chuyên dụng | Bê tông, trần sàn, lỗ lớn, đục nhẹ | Bắt vít, việc nhỏ cần nhẹ tay |
| Máy vặn vít xung lực | Quay kèm xung theo chiều quay | Bắt vít dài, vít vào gỗ cứng, siết bu lông | Khoan lỗ chính xác, vít nhỏ dễ gãy |
Nhiều máy pin hiện nay gộp chế độ vặn vít và chế độ khoan động lực trong một thân. Loại này hợp với nhà phố vừa có tường gạch vừa có đồ gỗ. Khi cần khoan trần bê tông hay nhiều lỗ lớn để lắp giá đỡ nặng, hãy thuê hoặc mượn khoan búa cho việc đó thay vì mua.
Đọc thông số máy khoan pin cho đúng
Điện áp pin. Máy pin thường chia thành dòng nhỏ gọn điện áp thấp và dòng mạnh điện áp cao hơn. Dòng nhỏ nhẹ tay, đủ cho bắt vít đồ nội thất, khoan gỗ; dòng cao hơn khoẻ hơn, khoan tường tốt hơn nhưng nặng hơn. Cầm thử cả hai để biết tay mình chịu được bao lâu.
Mô-men xoắn. Con số này cho biết máy vặn được mạnh đến đâu. Mô-men cao giúp bắt vít dài vào gỗ cứng, khoan lỗ lớn. Nhưng với việc nhà, mô-men vừa phải đã đủ; điều quan trọng hơn là chỉnh được.
Ly hợp nhiều nấc. Vòng số trên đầu máy là ly hợp: chọn số nhỏ thì máy tự trượt khi vít đã chặt, không làm toét đầu vít hay vỡ gỗ ván mỏng. Đây là chi tiết khác biệt giữa máy vặn vít với máy khoan chỉ có một chế độ.
Hai cấp tốc độ. Cấp chậm, lực mạnh để bắt vít; cấp nhanh để khoan lỗ. Có công tắc gạt chọn cấp trên thân máy. Cò bóp có biến tốc giúp bắt đầu lỗ khoan từ từ, không trượt mũi.
Đầu kẹp mũi. Đầu kẹp không cần chìa khoá tiện cho người mới; cỡ đầu kẹp quyết định mũi lớn nhất lắp được. Xem thêm đầu kẹp có giữ chặt mũi lục giác không.
Pin và hệ pin. Dung lượng pin lớn thì dùng lâu hơn nhưng nặng hơn. Nên có hai pin để thay nhau sạc. Nếu định mua thêm máy chà, máy hút bụi pin, hãy chọn cùng một hệ pin để dùng chung.
Mũi khoan đúng vật liệu quan trọng ngang máy
Nhiều người đổ lỗi cho máy yếu trong khi thủ phạm là mũi khoan sai loại hoặc đã cùn. Mỗi vật liệu cần một kiểu mũi:
- Gỗ: mũi có đầu nhọn ở giữa để định tâm, hai cạnh cắt sắc, lỗ sạch, không lệch. Lỗ lớn trên gỗ dùng mũi khoét dẹt hoặc mũi khoét lỗ tròn.
- Sắt, kim loại mỏng: mũi thép gió, đầu xoắn; khoan chậm, nhỏ vài giọt dầu, chấm dấu trước bằng đột để mũi không trượt.
- Tường gạch, bê tông: mũi có gắn đầu hợp kim cứng, đầu dẹt hình mũi tên; dùng với chế độ búa. Mũi khoan bê tông cho khoan búa có chuôi riêng, không lắp vào khoan thường.
- Gạch men ốp tường: mũi chuyên cho gạch men, khoan chế độ quay thường, không bật búa để men không vỡ.
- Kính, gương: mũi chuyên cho kính, khoan rất chậm, giữ ướt liên tục; người mới nên hạn chế tự làm.
- Mũi vặn vít: đúng cỡ và đúng kiểu đầu vít; đầu mòn tròn thì thay ngay, đừng cố.
Mũi khoan cùn làm máy nóng, khói, mũi xanh tím lại mà lỗ không sâu thêm. Đổi mũi mới thường giải quyết ngay chuyện "máy yếu". Mua mũi theo bộ nhỏ cho từng loại vật liệu, cất trong hộp có ghi cỡ.
Khoan tường ốp gạch men không làm nứt gạch
Gạch men là chỗ người mới hay làm nứt nhất, vì lớp men cứng và giòn. Các bước dưới đây giúp lỗ khoan gọn mà không phải thay viên gạch.
- Trước tiên xác định không có dây điện, ống nước đi phía sau vị trí khoan. Điều này quan trọng hơn mọi kỹ thuật khoan; bài riêng về khoan tường tránh đường điện nước nói chi tiết.
- Ưu tiên khoan vào giữa viên gạch, tránh sát mép và đường ron, vì mép gạch dễ vỡ.
- Dán một miếng băng keo giấy lên vị trí khoan, đánh dấu bằng bút chì. Băng keo giúp mũi không trượt trên mặt men bóng.
- Gạt máy về chế độ quay thường, tắt chế độ búa. Lắp mũi chuyên cho gạch men hoặc mũi đa năng cho gạch.
- Đặt mũi vuông góc với tường, bóp cò thật chậm cho đến khi qua hết lớp men; không đè mạnh.
- Qua lớp men rồi mới tăng tốc; khi vào lớp vữa, bê tông phía sau có thể đổi sang mũi bê tông và bật chế độ búa.
- Rút mũi ra thường xuyên để thoát bột, nhỏ chút nước nếu mũi nóng. Xong thì lau bụi, gỡ băng keo, đóng tắc kê.
Nếu lỡ nứt một viên, đừng cố khoan tiếp ở viên đó. Chuyển sang viên bên cạnh, hoặc đổi cách treo bằng móc dán chịu lực nếu vật nhẹ.
Lỗ khoan xong rồi: chọn tắc kê theo loại tường
Tường gạch đặc và bê tông. Tắc kê nhựa thông thường bám tốt nhờ nở ra ép vào thành lỗ. Chọn mũi khoan đúng bằng cỡ tắc kê ghi trên bao; lỗ rộng hơn thì tắc kê xoay tròn, lỗ hẹp quá thì đóng vào bị vỡ. Khoan sâu hơn chiều dài tắc kê một chút để bột còn chỗ nằm.
Tường gạch lỗ rỗng. Đây là loại tường rất phổ biến ở nhà phố. Khi mũi khoan bất ngờ "hụt" vào khoảng rỗng, tắc kê ngắn khó bám. Nên dùng tắc kê dài, loại có nhiều cánh để nở ra trong lỗ rỗng, và không treo vật nặng chỉ trên một điểm.
Vách và trần thạch cao. Tấm thạch cao không giữ được vít thường. Dùng tắc kê chuyên cho thạch cao hoặc loại bung cánh phía sau tấm; vật nặng như tủ treo thì phải bắt vào khung xương, không bắt vào tấm.
Vật nặng như kệ sách, tủ treo bếp. Dùng bu lông nở sắt vào bê tông hoặc tường gạch đặc, chia tải ra nhiều điểm. Nếu không chắc tường chịu được, hỏi thợ có kinh nghiệm; một kệ đổ xuống là chuyện an toàn chứ không chỉ là hỏng đồ.
Kiểm tra sau khi bắt vít. Kéo thử bằng tay với lực lớn hơn tải dự kiến. Tắc kê xoay theo vít, vít không siết chặt được là dấu hiệu lỗ quá rộng; đổi tắc kê to hơn hoặc dời vị trí.
An toàn khi khoan trong nhà
Máy khoan cầm tay trông hiền nhưng vẫn gây tai nạn: mũi kẹt làm máy giật xoắn cổ tay, mảnh vụn bắn vào mắt, áo tóc bị cuốn. Những thói quen nên có:
- Đeo kính bảo hộ mỗi khi khoan, kể cả lỗ nhỏ; khoan trần thì bụi rơi thẳng xuống mặt.
- Không đeo găng tay vải, không để tay áo rộng, dây chuyền, tóc dài thả khi dùng máy có phần quay; buộc tóc gọn.
- Dùng tay cầm phụ khi khoan lỗ lớn hoặc khoan tường; đứng vững, không với người. Mũi kẹt có thể làm thân máy xoay mạnh theo chiều ngược.
- Kẹp chặt vật cần khoan bằng kẹp, đừng dùng tay giữ miếng gỗ nhỏ hay tấm sắt mỏng.
- Đeo khẩu trang lọc bụi khi khoan tường, bê tông; dùng máy hút bụi hứng ngay dưới lỗ khoan.
- Tháo pin hoặc rút điện khi thay mũi. Không chạm vào mũi vừa khoan xong vì rất nóng.
- Không khoan gần ổ điện, công tắc khi chưa ngắt cầu dao nhánh đó.
Trẻ nhỏ rất tò mò với máy khoan. Cất máy và pin tách riêng, ở chỗ cao; khoá công tắc an toàn nếu máy có.
Mua, mượn hay thuê: chọn theo việc của nhà bạn
Nếu nhà bạn ở căn hộ chung cư tường bê tông và cần treo nhiều thứ, một máy pin có chế độ động lực sẽ chạy được những lỗ nhỏ, còn vài lỗ lớn vào trần, dầm thì thuê khoan búa hoặc nhờ thợ. Nếu nhà phố tường gạch, máy pin động lực thường khoan được hầu hết. Nếu chủ yếu lắp ráp đồ gỗ, máy vặn vít nhỏ gọn là lựa chọn dễ chịu nhất.
Giá máy đổi theo điện áp, động cơ có chổi than hay không chổi than, số pin kèm theo và độ bền của thân máy. Máy không chổi than thường bền và mát hơn khi chạy lâu, nhưng với việc nhà thỉnh thoảng, máy loại phổ thông vẫn dùng tốt nhiều năm nếu được cất khô.
Khi mua, cầm thử máy có lắp pin trong tay vài phút, thử bóp cò biến tốc, gạt chế độ. Hỏi cửa hàng về bảo hành, nơi bảo hành, và pin thay thế có dễ mua không. Một máy tốt mà pin thay khó tìm thì vài năm sau cũng thành đồ bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Máy khoan pin có khoan được tường bê tông không?
Máy pin chỉ có chế độ vặn vít thì rất khó khoan bê tông. Máy pin có chế độ động lực khoan được lỗ nhỏ vào tường gạch, bê tông mỏng. Với trần, dầm bê tông hay nhiều lỗ lớn, khoan búa chuyên dụng làm nhanh và đỡ hỏng máy hơn.
Vì sao khoan mãi không thủng tường dù máy đã kêu rất to?
Thường do mũi khoan đã cùn, mũi sai loại, quên bật chế độ búa, hoặc gặp phải sắt trong bê tông. Kiểm tra mũi trước, đổi mũi hợp kim mới. Nếu chạm sắt, dừng lại và dời vị trí khoan, không cố khoan xuyên.
Có cần mua máy vặn vít xung lực riêng không?
Với gia đình, máy khoan pin vặn vít có ly hợp đã làm được phần lớn việc bắt vít. Máy xung lực hợp khi bạn bắt rất nhiều vít dài vào gỗ cứng hoặc làm khung kệ. Người mới chưa cần sắm ngay.
Nên chọn máy khoan có mấy pin?
Nên có hai pin để một pin dùng, một pin sạc, nhất là khi làm việc kéo dài. Với việc vặt thỉnh thoảng, một pin cũng đủ nếu bạn nhớ sạc trước khi bắt đầu. Ưu tiên hệ pin dùng chung được với các máy khác định mua sau.
Khoan gạch men bằng chế độ búa có sao không?
Chế độ búa làm lớp men giòn dễ nứt và vỡ quanh lỗ khoan. Khi khoan qua gạch men, hãy tắt chế độ búa, dùng mũi chuyên cho gạch, khoan chậm. Chỉ bật búa khi mũi đã qua hết lớp gạch và vào lớp tường phía sau.
Máy khoan nóng lên khi dùng có bình thường không?
Máy ấm lên khi chạy lâu là bình thường. Nóng ran, có mùi khét, khói thì phải dừng: thường do mũi cùn, đè quá mạnh hoặc chạy liên tục quá lâu. Để máy nghỉ, kiểm tra mũi và chia nhỏ thời gian khoan.