Làm mới nhà đang ở khó hơn làm ở nhà trống ở một điểm: bụi và sơn không được phép đi khắp nhà. Cách làm gồm ba lớp: dọn và phủ kín đồ đạc, sàn trước khi bắt đầu, cách ly phòng đang làm khỏi phần còn lại của nhà, và dọn bụi theo thứ tự từ trên xuống, bằng hút và lau ẩm thay vì quét. Ba lớp này tốn thêm vài giờ nhưng tiết kiệm nhiều ngày lau dọn sau đó.
Bụi từ chà nhám bột bả, khoan tường, cạo sơn rất mịn, lơ lửng trong không khí nhiều giờ, len vào khe tủ, bám lên rèm, nệm và dàn lạnh điều hoà. Sơn lăn trần thì rơi thành những hạt li ti mà bạn chỉ nhận ra khi đã khô trên sàn. Bài này đi qua từng bước che chắn, vật liệu nên dùng và cách dọn để nhà trở lại sạch nhanh nhất.
Vật liệu che chắn nên chuẩn bị
Phần lớn vật liệu che chắn rẻ và dễ mua ở cửa hàng vật tư, nhưng chọn đúng loại giúp việc che nhanh và không làm hỏng bề mặt:
- Bạt vải dày hoặc bạt lót sàn chuyên dụng cho lối đi nhiều, chỗ đặt thang: không trơn như nilon, hút được giọt sơn.
- Giấy lót sàn dạng cuộn hoặc bìa carton trải phẳng cho mặt sàn rộng, dán mép bằng băng keo giấy.
- Màng nilon mỏng khổ lớn để phủ đồ đạc, tủ, giường; nilon dày hơn để làm vách chắn bụi ở cửa.
- Băng keo giấy loại dành cho sơn để dán lên bề mặt sơn, gỗ, kính mà gỡ ra không bong lớp nền; tránh dùng băng keo đục dán thẳng lên tường sơn hay sàn gỗ.
- Băng keo vải để nối các tấm bạt, cố định nilon lên sàn gạch, nhưng không dán lên bề mặt dễ bong.
- Màng bọc thực phẩm, túi nilon nhỏ để bọc tay nắm cửa, công tắc, vòi nước, đầu dây điện thoại.
- Máy hút bụi có túi lọc tốt, khăn lau microfiber, xô nước sạch cho phần dọn dẹp.
Nilon mỏng trải trên sàn gạch rất trơn khi dính bụi, dính sơn. Chỉ dùng nilon để phủ đồ, phủ tường; mặt sàn nơi người đi lại, đặt thang thì dùng bạt vải hoặc giấy lót có độ bám.
Chuẩn bị phòng trước khi làm
Thứ tự chuẩn bị quan trọng: dọn trước, che sau, dán mép cuối cùng.
- Mang ra ngoài tất cả đồ nhỏ, đồ dễ vỡ, quần áo, sách, đồ điện tử, rèm cửa. Đồ nào còn ở lại thì bụi sẽ tìm đến.
- Đồ to không chuyển được như tủ, giường, sofa: dồn vào giữa phòng hoặc một góc, cách tường đủ chỗ đứng làm việc, phủ kín bằng nilon và dán mép xuống sàn để bụi không chui vào từ dưới.
- Tháo nắp ổ cắm, công tắc nếu định sơn quanh đó thì phải ngắt cầu dao nhánh trước và chỉ tháo nắp mặt, không đụng tới dây; nếu không chắc, dán băng keo giấy che kín thay vì tháo.
- Tắt điều hoà, phủ kín dàn lạnh bằng nilon. Tắt quạt trần, bọc cánh quạt hoặc tháo cánh nếu dễ tháo.
- Trải lót sàn kín toàn bộ, chồng mép các tấm lên nhau, dán băng keo sát chân tường.
- Dán băng keo giấy lên khung cửa, mép kính, len chân tường, mép trần nếu chỉ sơn tường.
Bỏ ra thêm nửa tiếng ở bước này thường tiết kiệm được cả buổi cạo sơn rơi trên sàn gạch hay giặt lại rèm. Với việc chỉ sơn một mảng nhỏ, có thể che cục bộ quanh vùng làm, nhưng chà nhám thì luôn cần che toàn phòng vì bụi bay xa.
Cách ly phòng đang làm: vách nilon và lối đi sạch
Với việc tạo nhiều bụi như chà bột bả, cạo tường, khoan nhiều lỗ, chỉ đóng cửa phòng là chưa đủ: bụi vẫn lọt qua khe dưới cửa, khe bản lề và theo người đi ra vào. Cách làm phổ biến là dựng một tấm vách nilon dày phủ kín khung cửa, dán chặt bốn cạnh bằng băng keo, rồi rạch một đường thẳng đứng làm lối đi, dán thêm một tấm nilon chồng lên đường rạch như một tấm rèm.
Ở cửa ra vào phòng, đặt một tấm thảm ẩm hoặc khăn ẩm để giũ bụi ở đế giày khi bước ra. Nhiều người làm còn để sẵn một đôi dép chỉ dùng trong khu đang làm, đổi dép khi ra ngoài. Quần áo làm việc thay ngay tại cửa phòng, không mặc đi khắp nhà.
Ở phòng đang làm, mở cửa sổ ra ngoài và đặt quạt ở cửa sổ thổi ra ngoài trời. Luồng khí sẽ đi từ phần nhà sạch vào phòng đang làm rồi ra ngoài, kéo bụi theo hướng ra thay vì vào. Cẩn thận hướng gió để bụi không thổi thẳng sang nhà hàng xóm, ban công bên cạnh.
Với nhà ống nhiều tầng, cầu thang là đường bụi đi lên đi xuống. Nếu làm ở một tầng, đóng cửa cầu thang nếu có, hoặc treo vách nilon ở chiếu nghỉ, và che các bậc thang bằng bạt nếu thường xuyên đi lại mang vật liệu.
Mức che chắn theo từng loại việc
Không phải việc nào cũng cần dựng vách. Bảng dưới giúp bạn chọn mức che chắn vừa đủ để đỡ tốn công.
| Việc | Bụi và bẩn chính | Mức che chắn gợi ý |
|---|---|---|
| Lăn sơn nước tường | Giọt sơn nhỏ trên sàn, chân tường | Lót sàn sát tường, phủ đồ gần tường, dán mép |
| Sơn trần | Hạt sơn li ti rơi khắp phòng | Lót kín sàn, phủ kín đồ đạc, che mắt và tóc người làm |
| Chà nhám bột bả, chà gỗ | Bụi rất mịn bay xa, bám khắp nơi | Dọn trống phòng, vách nilon cửa, phủ điều hoà, hút bụi ngay |
| Cạo sơn bong, cạo tường | Vảy sơn, bụi vữa | Làm ẩm trước khi cạo, lót sàn, vách nilon nếu diện tích lớn |
| Khoan vài lỗ | Bột gạch, bụi bê tông cục bộ | Hút bụi ngay dưới lỗ khoan, lót một tấm giấy dưới chân tường |
| Dán phim tủ, dán giấy tường | Ít bụi, chủ yếu vụn phim, keo | Lót khu cắt dán, giữ sạch bụi để phim không bị cộm hạt |
Một mẹo khi khoan: dán một phong bì giấy gấp mở miệng ngay dưới vị trí khoan bằng băng keo giấy để hứng bột, hoặc nhờ người cầm đầu hút máy hút bụi sát lỗ. Bột gạch đỏ dính vào ron gạch trắng rất khó lau.
Dọn bụi sau khi làm: đúng thứ tự thì một lần là sạch
Dọn sai thứ tự là lau sàn xong bụi trên cao lại rơi xuống. Trình tự gợi ý:
- Chờ bụi lơ lửng lắng xuống một lúc sau khi ngừng chà, ngừng khoan; vẫn để quạt hút chạy ra ngoài.
- Gom vảy sơn, vụn lớn trên lót sàn: gấp lót sàn từ mép vào giữa để bụi nằm trong, cho vào bao buộc chặt. Đừng giũ lót sàn trong nhà.
- Hút bụi từ trên xuống: trần, mép trên cửa, khung cửa sổ, tường, mặt trên tủ, rồi mới đến chân tường và sàn. Dùng đầu bàn chải mềm cho tường mới sơn.
- Lau ẩm toàn bộ bằng khăn microfiber vắt kỹ, cũng từ trên xuống. Thay nước thường xuyên; nước đục rồi thì lau chỉ làm bụi trải đều ra.
- Gỡ nilon phủ đồ đạc nhẹ tay, cuộn từ ngoài vào trong để bụi bám trên mặt nilon không rơi xuống đồ.
- Vệ sinh lưới lọc điều hoà, cánh quạt trước khi bật lại. Giặt rèm, vỏ gối, thảm nằm gần khu vực làm.
- Lau sàn lần cuối sau khi đã sắp đồ trở lại; bụi mịn thường cần hai ba lần lau mới hết hẳn.
Không dùng chổi quét bụi chà nhám và bụi bột bả: quét chỉ làm bụi bay lên rồi rơi lại chỗ khác. Máy hút bụi gia dụng loại thường có thể bị bụi mịn làm nghẹt lọc nhanh; kiểm tra và giũ lọc giữa chừng, hoặc thuê máy hút công nghiệp cho dự án lớn.
Bảo vệ những thứ không dời đi được
Một số bề mặt và thiết bị cố định trong nhà rất dễ hỏng khi dính sơn, bụi hay bị va đập mà người làm thường quên che:
- Sàn gỗ, sàn nhựa mới lát: lót bìa carton hoặc tấm lót cứng chứ không chỉ nilon, vì chân thang, dụng cụ rơi có thể làm lõm, trầy mặt sàn. Không dán băng keo vải trực tiếp lên sàn gỗ.
- Cầu thang: phủ bạt từng bậc, cố định chắc, không để bạt trượt; mép bậc là chỗ hay bị va khi khiêng vật liệu.
- Cửa kính, gương lớn: phủ nilon và dán băng keo giấy ở mép; bột bả và sơn dính kính khi khô cạo ra dễ làm xước.
- Thiết bị nhà tắm, bếp: bồn cầu, lavabo, vòi, mặt bếp phủ kín bằng nilon dày; bụi xi măng rơi vào lòng bồn cầu, lavabo có thể gây bám cặn, tắc ống.
- Ổ cắm, công tắc, cảm biến báo khói: che bằng băng keo giấy để bụi không lọt vào; nhớ gỡ băng che cảm biến báo khói ngay sau khi xong.
- Tủ điện: đóng nắp, che phía trước để bụi không bám vào thiết bị đóng cắt, nhưng không che kín đến mức không mở được khi cần ngắt điện.
- Cây cảnh trong nhà, bể cá: đưa ra khỏi phòng hoặc phủ kín; bụi và hơi sơn ảnh hưởng tới cả cây và cá.
Trước khi tháo che chắn, đi một vòng kiểm tra từng chỗ đã phủ để chắc không có sơn thấm qua chỗ rách nilon.
Che chắn khi thuê thợ: thoả thuận trước, kiểm lại trong lúc làm
Đưa vào báo giá. Nhiều đội thợ có thói quen che chắn tối thiểu. Khi trao đổi, nói rõ nhà đang ở và yêu cầu che sàn, phủ đồ, vách chắn bụi ở cửa; hỏi việc đó có tính vào báo giá hay bạn tự chuẩn bị.
Chuẩn bị phần của mình trước khi thợ đến. Dọn đồ nhỏ, đồ quý, giấy tờ ra khỏi khu làm. Thợ không chịu trách nhiệm về đồ đạc bạn để lại mà không báo, và cũng ít khi có thời gian dọn giúp.
Kiểm lại ngày đầu. Nhìn qua cách thợ che chắn trong buổi đầu tiên. Thấy thiếu thì nói ngay, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng; để đến cuối mới phàn nàn thì bụi đã vào khắp nhà. Nếu có phòng phải giữ sạch tuyệt đối, như phòng ngủ trẻ nhỏ hay phòng có đồ điện tử, chỉ rõ cho thợ ngay từ đầu.
Thống nhất phần dọn dẹp cuối. Hỏi trước thợ dọn tới mức nào: chỉ gom rác lớn, hay hút bụi, lau sạch. Ghi vào thoả thuận để khi nghiệm thu không phải tranh cãi.
Câu hỏi thường gặp
Có cần che chắn khi chỉ sơn lại một bức tường không?
Có, nhưng ở mức nhẹ: lót sàn dọc chân tường rộng khoảng một hai sải tay, dời đồ đạc ra xa tường, dán băng keo giấy ở mép trần, len chân tường, ổ cắm. Sơn rơi và văng không chỉ ngay dưới chân mà ra xa hơn bạn nghĩ.
Băng keo giấy dán lên tường sơn lâu ngày có làm bong sơn không?
Có thể, nhất là khi để quá lâu, trời nóng, hoặc dùng băng keo không dành cho sơn. Chọn loại băng keo giấy dùng khi sơn, gỡ ra khi lớp sơn cuối vừa se mặt hoặc trong thời gian ghi trên bao bì, kéo nghiêng một góc thấp và chậm.
Bụi chà nhám bám vào điều hoà thì xử lý thế nào?
Không bật điều hoà khi còn bụi trong phòng. Tháo lưới lọc, giặt sạch, để khô rồi lắp lại. Nếu bụi đã bám vào dàn lạnh nhiều, gọi thợ vệ sinh điều hoà. Lần sau nhớ phủ kín dàn lạnh bằng nilon trước khi chà.
Có nên dùng máy hút bụi gia đình để hút bụi bột bả không?
Dùng được cho lượng nhỏ, nhưng bụi bột bả rất mịn làm nghẹt lọc nhanh và có thể lọt qua lọc kém, thổi ngược ra không khí. Giũ lọc thường xuyên, dùng túi lọc tốt, hoặc thuê máy hút khô ướt công nghiệp khi chà cả phòng.
Sơn đã khô dính trên sàn gạch thì làm sao lấy ra?
Với sơn nước mới khô, làm ẩm bằng nước ấm rồi cạo nhẹ bằng dao nhựa hoặc lưỡi dao cạo đặt nghiêng trên gạch men. Sơn dầu khó hơn, cần dung môi phù hợp và thông gió. Thử trước ở góc khuất để không làm trầy men gạch hay hỏng lớp phủ của sàn gỗ.
Che chắn có cần thiết khi dán decal tủ bếp không?
Dán decal ít bụi nhưng cần môi trường sạch, vì hạt bụi nhỏ nằm dưới phim sẽ cộm lên thành nốt. Lau sạch khu vực, tránh làm cùng lúc với việc chà, khoan, và lót một tấm bìa ở khu cắt phim để không cứa vào mặt bàn.