Thợ sửa nhà uy tín thường đến từ lời giới thiệu của người đã thuê và hài lòng, có công trình cũ cho bạn xem tận mắt, trả lời rõ ràng khi hỏi về cách làm, và không ngại nói "việc này ngoài nghề của mình". Đánh giá trên mạng và tờ rơi chỉ nên là điểm bắt đầu, không phải căn cứ để giao việc.
Khó khăn là việc sửa nhỏ thường không đủ lớn để các đội thi công có văn phòng quan tâm, nên bạn chủ yếu làm việc với thợ tự do hoặc tổ thợ vài người. Bài này đi qua các nguồn tìm thợ và mức tin cậy của từng nguồn, cách xem một công trình cũ cho đúng, bộ câu hỏi sàng lọc trước khi mời thợ đến nhà, và các dấu hiệu nên dừng lại.
Các nguồn tìm thợ và mức tin cậy
Mỗi nguồn có điểm mạnh riêng. Bảng sau xếp theo mức độ bạn kiểm chứng được thông tin, không xếp theo độ tiện:
| Nguồn | Điểm mạnh | Điểm cần dè chừng |
|---|---|---|
| Người thân, hàng xóm vừa thuê | Xem được việc thật, hỏi được cả chuyện thái độ, giữ hẹn | Người giới thiệu có thể ngại kể chỗ chưa ưng |
| Thợ đã làm tốt cho bạn, giới thiệu thợ nghề khác | Thợ giỏi thường quen thợ giỏi, ngại giới thiệu người kém | Vẫn cần xem việc, không mặc định |
| Cửa hàng vật liệu quen trong khu | Biết thợ nào hay mua hàng, trả nợ sòng phẳng | Có thể ưu tiên thợ mua nhiều hàng của mình |
| Ban quản lý chung cư, tổ dân phố | Biết thợ đã từng vào làm trong toà nhà, khu phố | Thường chỉ biết tên, ít biết chất lượng |
| Nhóm cư dân, hội nhóm trên mạng xã hội | Nhiều lựa chọn, có ảnh trước sau | Ảnh có thể không phải việc của chính người đó; khen chê dễ bị dẫn dắt |
| Tờ rơi, số dán trên cột điện, tường | Có ngay khi gấp | Khó kiểm chứng; một số nơi báo giá thấp rồi phát sinh lớn tại nhà |
Khi có thể, hãy có ít nhất hai đến ba người thợ để so, kể cả với việc nhỏ. Không phải để ép giá, mà để nghe nhiều cách nhìn về cùng một chỗ hỏng; nếu ba người nói ba nguyên nhân khác nhau, bạn biết việc này cần xem kỹ hơn.
Xem công trình cũ của thợ cho đúng cách
Xem việc cũ là bước sàng lọc tốt nhất, nhưng chỉ có ích khi bạn biết nhìn vào đâu. Các bước nên làm:
- Xin xem việc cùng loại với việc của bạn. Thợ ốp lát đẹp chưa chắc sơn đẹp; thợ điện giỏi đi dây nổi chưa chắc làm gọn khi đi dây trong ống ghen.
- Ưu tiên việc đã làm từ vài tháng trước thay vì vừa xong. Thời gian mới lộ lỗi: ron gạch nứt, sơn phồng, cánh tủ xệ, vòi rỉ nước.
- Hỏi chủ nhà cũ nếu được phép: thợ có đến đúng hẹn không, có phát sinh không báo trước không, dọn dẹp ra sao, khi hỏng có quay lại sửa không.
- Nhìn vào chi tiết khuất: mép băng keo, góc tường, đường silicone, chỗ nối ống dưới gầm chậu. Chỗ khuất làm cẩn thận thường cho biết thói quen thật của người thợ.
- Nếu chỉ xem được ảnh, hỏi ảnh chụp toàn cảnh và ảnh cận chi tiết của cùng một việc, chụp ở nhiều góc. Ảnh chỉ có một góc đẹp, ánh sáng lung linh thì chưa nói được nhiều.
Thợ thật sự có tay nghề thường vui vẻ chỉ việc cũ, thậm chí tự kể chỗ mình từng làm chưa ưng và đã sửa thế nào. Thợ né tránh mọi yêu cầu xem việc là tín hiệu nên thận trọng.
Câu hỏi sàng lọc trước khi mời thợ đến nhà
Một cuộc gọi năm phút trước khi hẹn khảo sát giúp loại bớt những người không hợp. Các câu nên hỏi:
- Anh chị chuyên làm mảng nào? Thợ nhận "làm hết mọi thứ" có thể ổn với việc lặt vặt, nhưng việc cần nghề sâu như điện, chống rò nước nên tìm người chuyên.
- Có đến xem trước rồi mới báo giá không? Việc nhỏ đơn giản có thể báo qua ảnh, nhưng việc có nguyên nhân chưa rõ cần xem tận nơi. Thợ báo giá chắc nịch qua điện thoại cho việc chưa thấy thường sẽ phát sinh.
- Báo giá có tách công và vật tư không? Cách báo tách bạch giúp bạn so sánh và kiểm vật tư; gộp chung một con số khó biết đang trả cho cái gì.
- Ai trực tiếp làm? Người nhận việc có tự làm hay giao cho thợ phụ? Không sai nếu giao, nhưng bạn cần biết ai có mặt và ai chịu trách nhiệm.
- Sau khi làm xong có bảo hành không, trong bao lâu, bảo hành những gì? Câu trả lời cụ thể cho thấy thợ có thói quen chịu trách nhiệm.
- Lịch rảnh khi nào, làm mất mấy buổi? Thợ hẹn quá nhanh trong mùa đông việc có thể đang nhận chồng nhiều nơi.
Ghi lại câu trả lời ngay sau cuộc gọi. Khi có hai ba người, bạn sẽ thấy rõ ai trả lời cụ thể, ai trả lời chung chung kiểu "cứ để đó, anh lo".
Dấu hiệu nên dừng trước khi giao việc
Đòi trả gần hết tiền trước. Tạm ứng một phần để mua vật tư là bình thường với nhiều thợ. Đòi phần lớn tổng tiền trước khi bắt tay vào làm, nhất là với người mới gặp lần đầu, là rủi ro rõ ràng.
Chê bai mọi người thợ trước đó. Thợ nào cũng có lúc gặp công trình làm ẩu của người khác, nhưng người liên tục chê bai đồng nghiệp để nâng mình lên thường cũng sẽ đổ lỗi khi có chuyện.
Thúc ép quyết định ngay. Câu như "hôm nay mới có giá này", "để lâu sẽ sập", "phải thay hết luôn" mà không giải thích được vì sao là cách tạo áp lực. Chỗ hỏng thật sự nguy hiểm thì người thợ có tâm sẽ chỉ cho bạn thấy và hướng dẫn cách tạm an toàn.
Không chịu ghi gì ra giấy hay tin nhắn. Việc nhỏ không cần hợp đồng dày, nhưng ít nhất phải có vài dòng hạng mục và số tiền qua tin nhắn. Người né mọi thứ có chữ thường khó đối chiếu sau này.
Lảng tránh câu hỏi về an toàn. Hỏi thợ điện có ngắt điện khi làm không, thợ làm trên cao có dây an toàn không, mà nhận được cái cười xoà, thì rủi ro không chỉ nằm ở chất lượng việc.
Giữ quan hệ với thợ tốt sau khi tìm được
Tìm được một người thợ đáng tin mất công hơn nhiều so với tìm thợ lần đầu, nên khi đã có thì đáng giữ. Thanh toán đúng hẹn khi việc đạt, báo trước khi cần đổi lịch, nói rõ phần nào chưa ưng thay vì im lặng rồi chê sau lưng: thợ giỏi thường có nhiều nơi gọi, họ sẽ ưu tiên nhà sòng phẳng, dễ làm việc.
Bạn nên lưu một danh bạ nhỏ cho nhà mình: thợ điện, thợ nước, thợ sơn, thợ mộc, thợ nhôm kính, kèm ghi chú việc đã làm và thời gian. Khi có sự cố gấp như vỡ ống, mất điện một phòng, bạn gọi được ngay người đã biết nhà mình, thay vì phải cầu may với số trên tờ rơi.
Khi giới thiệu thợ cho người khác, hãy kể cả điểm tốt lẫn điểm cần lưu ý. Lời giới thiệu trung thực là cách cả khu phố cùng nhau giữ được những người thợ làm ăn tử tế.
Với thợ tìm qua mạng: kiểm thêm những gì
Ngày càng nhiều người tìm thợ qua nhóm cư dân và trang mạng xã hội. Nguồn này nhiều lựa chọn nhưng khó kiểm chứng hơn. Điều đầu tiên nên làm là kiểm xem trang hoặc tài khoản đó hoạt động bao lâu, có ảnh việc làm trải đều theo thời gian không, hay chỉ mới lập và đăng dồn ảnh trong vài ngày.
Ảnh trước sau dễ lấy từ nơi khác. Bạn có thể xin xem thêm ảnh của đúng việc đó ở góc khác, hoặc hỏi địa chỉ khu vực đã làm để xem ngoài thực tế khi tiện. Những lời khen ngắn, giống nhau, đăng cùng lúc thường không đáng tin bằng một bình luận dài kể cả điểm chưa ưng.
Khi hẹn thợ lạ đến nhà, nên có người lớn khác ở nhà cùng, cất gọn đồ có giá trị và giấy tờ. Đây không phải nghi ngờ người thợ, mà là thói quen an toàn chung khi có người lạ vào nhà, đồng thời giúp có thêm người chứng kiến những gì đã trao đổi.
Buổi khảo sát đầu tiên: quan sát gì ở người thợ
Lần đầu thợ đến nhà xem việc là dịp tốt nhất để đánh giá, vì bạn thấy cách họ làm việc thật chứ không qua lời kể. Người thợ có nghề thường hỏi nhiều trước khi kết luận: hỏng từ bao giờ, có ai sửa trước chưa, lúc nào nặng hơn. Họ sờ, gõ, mở ra xem, có khi chụp ảnh để tính vật tư. Người chỉ liếc qua rồi phán ngay "phải thay hết" mà không giải thích được vì sao thì nên nghe thêm ý kiến khác.
Bạn để ý cách họ nói về các phương án. Một chỗ hỏng thường có vài cách xử lý: sửa tạm, sửa đúng, thay mới. Thợ đáng tin sẽ nói ưu nhược của từng cách và để bạn chọn, kể cả khi cách rẻ nhất thì họ được ít tiền nhất. Họ cũng nói thẳng những gì chưa chắc, kiểu "phải mở ra mới biết", và hẹn cách báo lại nếu phát sinh.
Những chi tiết nhỏ cũng nói lên nhiều: đến đúng hẹn hoặc báo trước khi trễ, mang giày dép sạch hoặc hỏi có cần bỏ dép không, cẩn thận với đồ đạc trong nhà. Những thói quen này thường đi cùng với cách họ che chắn, dọn dẹp và hoàn thiện khi làm việc thật.
Sau buổi khảo sát, đề nghị thợ gửi lại tin nhắn tóm tắt: hỏng ở đâu, đề xuất làm gì, vật tư gì, mất bao lâu. Tin nhắn này vừa là báo giá sơ bộ, vừa là căn cứ để bạn so với người thợ thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Thợ có đội đông người có đáng tin hơn thợ làm một mình không?
Không hẳn. Đội đông làm nhanh hơn với việc lớn, nhưng việc sửa nhỏ do một người thợ giỏi làm từ đầu tới cuối thường đồng đều hơn. Điều nên hỏi là ai trực tiếp làm và ai chịu trách nhiệm khi có lỗi, không phải số người trong đội.
Có nên thuê thợ qua ứng dụng gọi thợ không?
Ứng dụng giúp tìm nhanh và thường có cơ chế phản hồi, đánh giá. Tuy vậy bạn vẫn nên đọc kỹ cách ứng dụng xử lý khi thợ làm hỏng, ai chịu trách nhiệm bảo hành, và kiểm báo giá theo hạng mục như khi thuê thợ ngoài. Đánh giá trên ứng dụng chỉ là một nguồn tham khảo.
Thợ không có cửa hàng, không có giấy tờ gì thì có nên thuê?
Phần lớn thợ sửa nhỏ là lao động tự do, không có cửa hàng. Điều đó không nói lên tay nghề. Bạn bù lại bằng cách xem việc cũ, có lời giới thiệu, ghi rõ thoả thuận bằng tin nhắn và trả tiền theo mốc việc. Với việc lớn hơn, đội thi công có tư cách pháp lý rõ ràng sẽ dễ ràng buộc hơn.
Có nên chọn thợ báo giá rẻ nhất không?
Chỉ nên khi báo giá đó cùng phạm vi, cùng vật tư và cùng cách làm với các báo giá khác. Giá thấp hơn hẳn thường do bỏ bớt bước, dùng vật tư khác loại, hoặc định phát sinh sau. So từng hạng mục sẽ thấy khác biệt nằm ở đâu.
Thợ quen của chủ nhà có nên dùng không?
Thợ quen của chủ nhà biết hiện trạng căn nhà, nhất là đường điện nước, nên thường xử lý nhanh. Điểm cần rõ là ai trả tiền và thợ báo cáo cho ai. Nếu bạn trả tiền, nên thống nhất với chủ nhà và thợ ngay từ đầu để tránh chuyện mỗi bên hiểu một kiểu.
Khi nào nên tìm đơn vị có hợp đồng, hoá đơn thay vì thợ tự do?
Khi việc có giá trị lớn, kéo dài nhiều ngày, đụng tới kết cấu hoặc hệ thống điện nước toàn nhà, hoặc khi bạn cần chứng từ cho quán, cửa hàng. Lúc đó hợp đồng đầy đủ, chứng từ thanh toán và cam kết bảo hành bằng văn bản giúp bạn có căn cứ rõ ràng hơn.