Muốn gọi thợ đến nhà mà không tốn thêm tiền oan, bạn cần làm ba việc trước khi thợ tới: mô tả chỗ hỏng thật cụ thể kèm ảnh hoặc video, hỏi rõ cách tính phí kiểm tra và tiền công, và thống nhất rằng mọi việc làm thêm phải được bạn đồng ý trước. Ba việc này mất chừng mười lăm phút nhưng loại bỏ phần lớn tình huống "đến rồi mới báo giá" hoặc "tiện tay thay luôn".
"Vẽ việc" là cách gọi quen thuộc khi thợ nói phóng đại mức hỏng, đề nghị thay cả cụm trong khi chỉ hỏng một linh kiện, hoặc làm thêm việc không ai yêu cầu rồi tính tiền. Không phải thợ nào đề nghị thay thế cũng là vẽ việc; nhiều khi thay mới mới đúng. Bài này giúp bạn phân biệt hai trường hợp và biết cách hỏi lại cho rõ.
Mô tả chỗ hỏng cho thợ trước khi hẹn
Thông tin bạn đưa càng cụ thể, thợ càng mang đúng đồ, báo giá sơ bộ càng sát. Một tin nhắn mô tả tốt nên có:
- Hiện tượng: nước rỉ liên tục hay chỉ khi mở vòi; aptomat nhảy ngay khi bật hay sau một lúc; cửa kẹt ở mép trên hay mép dưới.
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến: hỏng đột ngột sau một sự kiện như mưa lớn, mất điện, hay hỏng dần trong vài tháng.
- Đã làm gì rồi: đã tự thay ruột vòi, đã có thợ khác sửa, đã khoá van. Giấu phần đã tự làm khiến thợ chẩn đoán sai.
- Ảnh và video ngắn: một ảnh toàn cảnh để thấy vị trí, một ảnh cận chỗ hỏng, một video vài giây nếu là tiếng kêu, nước chảy, đèn chập chờn.
- Thông tin thiết bị nếu có: chụp phần thân thiết bị nơi có thông số, kích thước ống, loại bóng đèn, để thợ mang linh kiện phù hợp.
- Điều kiện tiếp cận: nhà tầng mấy, có thang máy không, chỗ hỏng có bị tủ che, có cần thang cao không.
Với việc dính tới điện, nếu thấy mùi khét, vỏ ổ cắm biến màu, tia lửa, hãy ngắt cầu dao khu vực đó ngay và ghi rõ trong tin nhắn. Thợ sẽ biết mức độ gấp và chuẩn bị dụng cụ đo phù hợp.
Hỏi rõ cách tính tiền trước khi thợ lên đường
Thợ sửa tại nhà thường tính tiền theo một trong vài cách: phí đến kiểm tra cộng tiền công theo việc, tiền công trọn gói theo hạng mục, hoặc theo giờ với việc khó lường. Mỗi cách đều hợp lý trong hoàn cảnh riêng. Điều quan trọng là bạn biết trước cách nào đang được áp dụng, thay vì đến lúc thanh toán mới hỏi.
Câu nên hỏi qua điện thoại: có phí kiểm tra không, nếu sửa thì phí đó có được trừ vào tiền công không, nếu không sửa thì có phải trả không. Hỏi thêm vật tư do thợ mang hay bạn tự mua, và thợ có tính chênh lệch vật tư không. Không có cách nào đúng hay sai, nhưng hai bên phải hiểu giống nhau.
Mức tiền cụ thể thay đổi theo loại việc, khu vực, khoảng cách, giờ gọi (ban đêm, ngày lễ thường cao hơn) và độ gấp. Thay vì đi tìm một con số chuẩn, bạn hãy so cách tính và phạm vi việc giữa hai người thợ cho cùng một hiện tượng.
Cuối cùng, đề nghị thợ báo giá xong mới làm, kể cả với việc nhỏ. Một câu thống nhất kiểu "xem xong báo em giá rồi em đồng ý mới làm nhé" là đủ để tránh được phần lớn tranh cãi.
Chuẩn bị nhà cửa khi thợ đến
Thợ làm nhanh hơn và cẩn thận hơn khi có chỗ làm gọn gàng. Trước giờ hẹn, bạn nên:
- Dọn đồ đạc quanh chỗ hỏng một khoảng đủ rộng: lấy hết đồ trong gầm chậu rửa, dời tủ, gỡ tranh gần ổ điện.
- Trải bạt hoặc bìa cứng nếu thợ phải đi qua sàn gỗ, thảm; chuẩn bị chỗ để giày dép nếu nhà bạn có thói quen bỏ dép.
- Biết chỗ van nước tổng, cầu dao tổng và đưa thợ xem ngay khi tới, để họ không phải tìm.
- Chuẩn bị nguồn điện gần chỗ làm nếu thợ cần cắm máy khoan, máy cắt; báo trước nếu ổ điện khu vực đó đang hỏng.
- Cho trẻ nhỏ và vật nuôi ở phòng khác. Dụng cụ sắc, dây điện, mạt khoan là mối nguy với trẻ, và vật nuôi lạ người dễ làm thợ mất tập trung.
- Cất gọn giấy tờ, tiền, trang sức ở nơi khác. Thói quen này áp dụng với bất kỳ người lạ nào vào nhà.
Nếu bạn không thể ở nhà suốt buổi, hãy nhờ một người lớn khác có mặt và đồng ý trước với thợ rằng mọi phát sinh phải gọi điện cho bạn, không tự quyết.
Phân biệt đề nghị chính đáng và vẽ thêm việc
Có những đề nghị nghe giống nhau nhưng khác nhau về bản chất. Một vài tình huống hay gặp:
| Tình huống | Dấu hiệu đề nghị chính đáng | Dấu hiệu nên hỏi lại |
|---|---|---|
| Vòi rỉ nước, thợ đề nghị thay cả vòi | Thân vòi nứt, ren mòn, vòi quá cũ không còn ruột thay; thợ chỉ cho bạn thấy | Chưa tháo ra xem đã kết luận thay; không nói tới phương án thay ruột vòi |
| Aptomat nhảy, thợ đề nghị đi lại dây cả tầng | Đã đo, chỉ ra đoạn dây chảy vỏ, mối nối cháy; giải thích nguy cơ | Không đo đạc gì; dùng lời doạ chung chung như "nhà này dây hỏng hết" |
| Cửa kẹt, thợ đề nghị thay bản lề và khoá | Bản lề gãy, khoá kẹt trong; thợ thử chỉnh trước không được | Không thử siết, chỉnh trước; khoá vẫn vận hành bình thường |
| Bồn cầu chảy nước, thợ đề nghị thay bồn mới | Thân sứ nứt, rò ở chân bồn không xử lý được | Chỉ hỏng bộ xả bên trong, có thể thay riêng |
| Thợ tự làm thêm việc "tiện tay" | Báo trước, bạn đồng ý, ghi lại | Làm xong mới báo và tính tiền |
Câu hỏi giúp bạn phân biệt gọn nhất là: "Nếu chỉ sửa chỗ này mà không thay cả cụm thì sao?". Thợ có tâm sẽ trả lời cụ thể sửa được hay không, giữ được bao lâu, rủi ro gì. Thợ vẽ việc thường né câu hỏi hoặc chỉ nhắc lại rằng phải thay.
Khi thợ báo phát sinh giữa chừng
Dừng lại và nghe giải thích. Phát sinh không phải lúc nào cũng xấu: mở tủ bếp ra mới thấy ống nối gỉ, tháo ổ điện ra mới thấy dây chảy vỏ. Đề nghị thợ chỉ tận mắt cho bạn, và chụp ảnh lại chỗ đó.
Hỏi giá phát sinh trước khi đồng ý. Phát sinh phải có giá rõ trước khi làm, không phải "làm xong tính sau". Nếu chưa ước được, đề nghị thợ làm phần đang làm cho xong và an toàn, rồi báo giá phần phát sinh sau.
Xin linh kiện cũ. Linh kiện được thay ra là của bạn. Giữ lại giúp bạn kiểm có đúng hỏng như thợ nói, và là bằng chứng nếu sau này cần đối chiếu. Thợ không chịu giao lại linh kiện cũ là điểm đáng lưu ý.
Được quyền từ chối. Bạn có thể chỉ đồng ý sửa phần đã thoả thuận, phần phát sinh để suy nghĩ hoặc hỏi người khác. Trả công cho phần đã làm và kết thúc, không cần cảm thấy có lỗi.
Ghi lại bằng tin nhắn. Một tin nhắn ngắn sau cuộc trao đổi, kiểu "Em đồng ý thay thêm đoạn ống dưới chậu theo giá anh báo", là căn cứ đơn giản nhất cho cả hai bên.
Với thợ dạo và số điện thoại dán trên cột
Thợ dạo, thợ thông cống, thợ sửa khoá dán số trên cột điện, tường nhà đã giúp nhiều người khi gấp, và không ít người trong số họ làm ăn đàng hoàng. Nhưng đây cũng là nguồn hay gặp nhất các trường hợp báo giá thấp qua điện thoại, rồi đến nơi đưa ra con số khác hẳn, hoặc làm xong mới tính thêm các khoản không được báo trước.
Khi buộc phải dùng nguồn này, bạn áp dụng chặt hơn các bước trên: yêu cầu báo giá trọn gói cho việc cụ thể trước khi làm, không đồng ý làm thêm khi chưa có giá, không để thợ tự ý tháo dỡ nhiều thứ khi chưa thống nhất, và có thêm người ở nhà cùng.
Nếu đến nơi mà giá đưa ra khác xa giá đã báo qua điện thoại, bạn có thể trả một khoản phí đi lại hợp lý nếu đã thoả thuận từ trước và mời thợ về. Trường hợp bị ép buộc, đe doạ, bạn có quyền gọi tổ dân phố, bảo vệ toà nhà hoặc công an khu vực hỗ trợ.
Sự cố gấp ngoài giờ: làm gì trong lúc chờ thợ
Phần lớn tiền oan khi gọi thợ gấp không nằm ở giá công, mà ở chỗ hỏng lan rộng trong lúc chờ và ở quyết định vội vàng lúc hoảng. Khi gặp ống vỡ, nước tràn, aptomat nhảy liên tục giữa đêm, bạn làm theo thứ tự sau trước khi nhấc máy gọi bất kỳ ai:
- Cắt nguồn. Nước rò thì khoá van thiết bị, không được thì khoá van tổng. Có mùi khét, tia lửa, ổ điện nóng thì ngắt cầu dao khu vực hoặc cầu dao tổng, không chạm tay vào ổ cắm, dây điện khi chân đang đứng trên sàn ướt.
- Khoanh vùng nước. Dùng khăn, chậu hứng để nước không chảy sang phòng khác hoặc xuống tầng dưới. Ở chung cư, báo ngay cho bảo vệ hoặc ban quản lý để họ khoá van nhánh nếu cần và báo nhà dưới.
- Dời đồ điện và đồ quý ra xa. Rút phích các thiết bị gần chỗ nước, nâng ổ cắm kéo dài lên cao, chuyển giấy tờ, đồ gỗ ra khỏi vùng ướt.
- Chụp ảnh, quay video hiện trạng. Vừa để mô tả cho thợ, vừa làm căn cứ nếu sau này cần trao đổi với chủ nhà, ban quản lý hoặc nhà dưới về thiệt hại.
- Tự hỏi: có chờ được đến sáng không? Khi nguồn nước, nguồn điện đã cắt và tình trạng không xấu thêm, phần lớn sự cố có thể chờ tới giờ làm việc để gọi thợ quen với giá thường và có thời gian so sánh.
- Nếu phải gọi ngay, hỏi rõ phí đến trong đêm và đề nghị thợ chỉ làm phần đưa về trạng thái an toàn trước, phần sửa hoàn chỉnh báo giá sau.
Trình tự này nên được dặn cả nhà, kể cả người lớn tuổi và con cái đã lớn: van tổng nằm đâu, cầu dao nào cắt khu nào. Dán một tờ ghi chú nhỏ trong tủ điện là cách làm đơn giản mà hữu ích khi có sự cố lúc bạn vắng nhà.
Câu hỏi thường gặp
Thợ đến xem rồi không sửa thì có phải trả tiền không?
Tuỳ thoả thuận trước đó. Nhiều thợ tính phí kiểm tra cho công đi lại và thời gian chẩn đoán, có người miễn nếu được sửa. Vì vậy cần hỏi rõ trước khi thợ lên đường. Nếu chưa thoả thuận gì, trả một khoản hợp lý cho công đi lại là cách cư xử phải chăng.
Có nên tự mua vật tư rồi gọi thợ chỉ lắp không?
Được, nếu bạn biết chính xác cần gì và mua đúng cỡ. Điểm trừ là khi linh kiện lỗi hoặc không vừa, thợ thường không chịu trách nhiệm phần vật tư, và bạn có thể mất thêm một chuyến. Với việc chưa rõ nguyên nhân, để thợ xem trước rồi mới mua là an toàn hơn.
Thợ đề nghị sửa tạm hay sửa triệt để thì chọn cái nào?
Sửa tạm hợp lý khi bạn sắp chuyển nhà, sắp cải tạo cả khu vực hoặc cần dùng ngay trong lúc chờ vật tư. Sửa triệt để hợp lý khi chỗ hỏng lặp lại nhiều lần hoặc liên quan an toàn. Hãy hỏi thợ mỗi cách giữ được bao lâu và rủi ro gì để tự cân nhắc.
Gọi thợ vào ban đêm có bị tính thêm không?
Thường có, vì ngoài giờ làm việc và thợ phải sắp xếp gấp. Với sự cố có thể chờ đến sáng như vòi rỉ nhẹ, bạn có thể khoá van và hẹn ngày hôm sau. Sự cố nguy hiểm như chập điện, rò nước lớn thì cần xử lý ngay, trước tiên là ngắt điện hoặc khoá van tổng.
Làm sao biết linh kiện thợ thay là linh kiện mới?
Đề nghị thợ mở hộp linh kiện trước mặt bạn và giữ lại vỏ hộp, đồng thời giữ linh kiện cũ đã tháo ra. Nếu bạn tự mua linh kiện, đánh dấu nhỏ lên đó trước khi giao cho thợ. Cách làm này rõ ràng cho cả hai bên, không phải để nghi ngờ người thợ.
Thợ bỏ dở việc giữa chừng vì thiếu đồ thì xử lý sao?
Đề nghị thợ đưa mọi thứ về trạng thái an toàn trước khi đi: khoá van, bịt đầu ống, đóng vỏ ổ điện. Hẹn rõ ngày giờ quay lại và chụp ảnh hiện trạng. Phần tiền nên thanh toán khi việc hoàn tất, trừ khi hai bên đã thống nhất trả theo phần việc.