Một báo giá sửa nhà đọc được là báo giá chia theo hạng mục, mỗi hạng mục ghi rõ việc làm, đơn vị tính, khối lượng, vật tư gì, công bao nhiêu, và có dòng nói rõ những gì không bao gồm. Báo giá chỉ có một con số tổng, dù thấp, thường là báo giá khó kiểm và dễ phát sinh nhất.
Đặt hai ba báo giá cạnh nhau rồi chọn con số nhỏ nhất là cách so phổ biến nhưng dễ sai, vì mỗi thợ có thể đang báo cho một phạm vi việc khác nhau. Bài này hướng dẫn cách đọc từng thành phần, cách quy các báo giá về cùng một khung để so, và những câu nên hỏi lại trước khi đồng ý.
Các thành phần của một báo giá rõ ràng
Tên hạng mục cụ thể. Không phải "sửa nhà vệ sinh" mà là "cạo ron cũ và kẻ lại ron sàn", "thay vòi sen", "bắn lại silicone quanh lavabo". Tên càng cụ thể, càng ít chỗ hiểu khác nhau.
Đơn vị tính và khối lượng. Mét vuông cho sơn, ốp lát; mét dài cho len chân tường, nẹp, ron; cái hoặc bộ cho thiết bị; trọn gói cho việc khó đo. Khối lượng ghi bao nhiêu và đo thế nào là chỗ hay chênh nhau giữa các thợ.
Vật tư: loại và quy cách. Ghi chủng loại, quy cách, độ dày, số lớp, không cần tên thương hiệu nhưng phải đủ để biết đang dùng loại vật liệu nào. "Keo ron chống thấm" khác "xi măng trắng"; "sơn hai lớp phủ có lót" khác "sơn một lớp".
Tiền công tách riêng. Tách công và vật tư giúp bạn biết nếu tự mua vật tư thì tiết kiệm được gì, và khi khối lượng thay đổi thì tính lại ra sao.
Phần không bao gồm. Dòng quan trọng nhất mà báo giá hay thiếu: có bao gồm tháo dỡ, đục bỏ, vận chuyển rác, dọn dẹp, sửa lại chỗ bị ảnh hưởng xung quanh không.
Thời gian làm và điều kiện. Làm mấy buổi, cần bạn chuẩn bị gì, giá có hiệu lực đến khi nào, nếu vật tư tăng thì xử lý sao.
Bảo hành. Bảo hành những hạng mục nào, trong bao lâu, những trường hợp nào không bảo hành.
Khoán gọn, theo khối lượng hay theo ngày công
Ba cách tính công phổ biến, mỗi cách hợp với một kiểu việc. Biết cách nào đang được dùng giúp bạn đọc báo giá đúng:
| Cách tính | Hợp với việc | Bạn cần chú ý |
|---|---|---|
| Khoán gọn trọn gói | Việc phạm vi rõ: thay một bộ vòi, sửa một cánh cửa, sơn một phòng | Phạm vi phải ghi rõ, kể cả phần không bao gồm; khoán gọn mà phạm vi mơ hồ dễ tranh cãi |
| Theo khối lượng (mét vuông, mét dài, cái) | Việc có thể đo: sơn, ốp lát, ron, len chân tường | Thống nhất cách đo: có trừ cửa, ô thoáng không; đo trước và đo khi nghiệm thu |
| Theo ngày công | Việc khó lường: tìm chỗ rò, sửa nhiều thứ lặt vặt | Ghi rõ giờ làm một ngày, ai làm, có báo tiến độ cuối ngày không |
| Kết hợp | Công khoán, vật tư theo thực tế | Vật tư cần có hoá đơn hoặc bạn kiểm số lượng trước khi dùng |
Với việc sửa nhỏ trong nhà, khoán gọn theo từng hạng mục thường dễ kiểm soát nhất cho người không chuyên. Theo ngày công chỉ nên dùng khi việc thật sự khó lường trước, và bạn có thời gian theo dõi.
Đưa các báo giá về cùng một khung để so
Muốn so công bằng, bạn cần một bảng chung, mỗi dòng là một hạng mục bạn muốn làm, mỗi cột là một người thợ. Các bước:
- Tự viết danh sách hạng mục bạn cần trước khi gặp thợ, dù còn sơ sài. Danh sách này là "đề bài" chung, đưa cho mọi người thợ giống nhau.
- Khi nhận báo giá, chép từng dòng vào đúng hạng mục trong bảng của bạn. Hạng mục thợ không báo, đánh dấu để hỏi lại; hạng mục thợ thêm vào, ghi riêng ở cuối.
- So vật tư theo quy cách: cùng loại keo, cùng số lớp sơn, cùng độ dày tấm ốp chưa. Khác vật tư thì khác giá là đương nhiên.
- So khối lượng: nếu một thợ đo ra diện tích lớn hơn hẳn thợ khác cho cùng bức tường, hỏi cách đo.
- Cộng thêm các khoản ở mục "không bao gồm" mà bạn sẽ phải tự lo, như dọn rác, chở vật tư, để ra tổng chi phí thật.
- Cuối cùng mới so tổng, và đặt cạnh các yếu tố không phải tiền: lịch làm, bảo hành, cảm giác tin tưởng sau buổi khảo sát.
Sau bước này, bạn thường thấy hai báo giá chênh nhau nhiều hoá ra chỉ vì một bên bỏ qua công tháo dỡ hoặc dùng vật tư khác hạng. So đúng khung giúp bạn chọn người phù hợp, không chỉ chọn số nhỏ.
Câu hỏi nên đặt lại trước khi đồng ý
Đọc xong báo giá, những câu sau giúp làm rõ các điểm thường gây tranh cãi về sau:
- Giá này đã gồm tháo dỡ cái cũ và đem đi bỏ chưa?
- Nếu tháo ra phát hiện hỏng thêm thì anh chị báo thế nào, tính giá ra sao?
- Khối lượng đo theo cách nào, khi xong có đo lại để tính theo thực tế không?
- Vật tư ghi trong báo giá có thể đổi sang loại khác không, nếu đổi thì giá thay đổi thế nào?
- Báo giá có hiệu lực đến khi nào? Nếu bạn quyết định chậm vài tuần thì có thay đổi không?
- Bao nhiêu phần trả trước, bao nhiêu trả khi xong, phần giữ lại để bảo hành ra sao?
- Phần nào bạn có thể tự làm để giảm tiền công, như dọn đồ, che chắn, sơn lại sau khi thợ đục?
Câu trả lời nên được ghi bổ sung vào báo giá hoặc gửi lại bằng tin nhắn. Báo giá cộng với các câu trả lời này chính là phần lõi của thoả thuận giao việc sau đó.
Vì sao cùng một việc mà giá chênh nhau
Chênh lệch giữa các báo giá không phải lúc nào cũng có nghĩa là bên cao hét giá hay bên thấp làm ẩu. Thường có lý do cụ thể mà khi hỏi kỹ bạn sẽ thấy. Thứ nhất là phạm vi: một thợ tính cả bả lại tường trước khi sơn, thợ kia chỉ sơn đè. Thứ hai là vật tư: cùng gọi là "keo ron" nhưng loại thường và loại chống thấm, chống bám bẩn khác hẳn.
Thứ ba là cách làm: thợ cẩn thận che chắn kỹ, dán băng keo từng mép, làm nhiều lớp mỏng sẽ tốn thời gian hơn. Thứ tư là điều kiện nhà bạn: tầng cao không thang máy, hẻm nhỏ xe vật tư không vào, chung cư chỉ cho thi công giờ hành chính đều làm tăng công. Thứ năm là thời điểm: cận Tết, mùa cưới hỏi, thợ kín lịch thì giá thường cao hơn.
Hiểu các yếu tố này giúp bạn thương lượng hợp lý. Thay vì đề nghị "bớt chút đi", bạn có thể hỏi bỏ hạng mục nào, đổi vật tư nào, tự làm phần nào để giảm, và chấp nhận rằng có những phần không nên cắt, như lớp lót, công che chắn, công xử lý bề mặt.
Báo giá qua tin nhắn cho việc nhỏ: bao nhiêu là đủ
Việc sửa nhỏ không cần một bộ hồ sơ dày. Một tin nhắn báo giá đủ dùng nên có: danh sách hạng mục, vật tư chính, tổng tiền từng hạng mục, thời gian làm và cách thanh toán. Bạn trả lời xác nhận đồng ý ngay dưới tin nhắn đó. Như vậy hai bên đã có một bản ghi chung, có ngày giờ, không phải nhớ lại ai đã nói gì.
Nên tránh trao đổi giá chỉ bằng lời trong lúc thợ đang làm, vì đó là lúc dễ hiểu nhầm nhất. Nếu thợ báo giá bằng lời khi khảo sát, bạn có thể nhắn lại ngay: "Em ghi lại để nhớ: thay vòi sen và xi phông, anh mang vật tư, tổng như anh báo, làm sáng thứ Bảy". Thợ xác nhận là xong.
Với việc kéo dài nhiều ngày hoặc giá trị lớn hơn, nên chuyển sang một tờ thoả thuận ngắn có chữ ký hai bên, ghi thêm mốc thanh toán và bảo hành. Báo giá đã làm kỹ từ đầu sẽ trở thành phụ lục cho tờ thoả thuận đó.
Ví dụ giả định: đặt hai báo giá làm mới nhà vệ sinh lên cùng một bảng
Ví dụ giả định sau không dùng con số, chỉ để thấy cách quy về một khung giúp lộ ra khác biệt. Gia đình cần làm mới một nhà vệ sinh nhỏ: kẻ lại ron sàn và tường, thay vòi sen, thay gương, bắn lại silicone. Hai thợ gửi báo giá, tổng của thợ B thấp hơn rõ rệt.
| Hạng mục | Thợ A | Thợ B | Cần hỏi lại |
|---|---|---|---|
| Kẻ ron sàn và tường | Cạo sâu ron cũ bằng máy, keo ron gốc epoxy | Kẻ đè lên ron cũ, xi măng trắng pha màu | B có cạo ron cũ không; keo ron loại gì |
| Thay vòi sen | Gồm vòi, công lắp, băng tan | Chỉ công lắp, vật tư chủ nhà mua | Ai chịu nếu vòi tự mua bị lỗi |
| Thay gương | Gồm khoan, tắc kê, gương mới | Gồm khoan, tắc kê, gương mới | Kích thước, cạnh mài có giống nhau không |
| Silicone quanh lavabo, bồn cầu | Cạo lớp cũ, bắn mới, loại chống mốc | Không có trong báo giá | B có làm không, tính riêng hay bỏ |
| Dọn rác, vệ sinh sau khi làm | Có | Không ghi | Ai dọn, ai mang rác đi |
| Bảo hành | Ghi thời hạn cho ron và silicone | Nói miệng | Đề nghị ghi vào tin nhắn |
Đặt cạnh nhau như vậy, khoảng chênh của thợ B được giải thích gần hết: không cạo ron cũ, dùng vật liệu ron khác hạng, chưa tính vòi sen, bỏ qua silicone và dọn dẹp. Khi cộng phần vật tư gia đình tự mua và hạng mục bị thiếu, tổng thật của hai bên gần nhau hơn nhiều so với con số ban đầu.
Điều đó không có nghĩa thợ B kém. Kẻ đè lên ron cũ có thể chấp nhận được nếu ron cũ còn chắc, chỉ bẩn bề mặt. Câu hỏi đúng là phạm vi nào hợp với hiện trạng nhà bạn, chứ không phải ai rẻ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa báo giá của thợ này cho thợ khác xem để ép giá không?
Không nên đưa nguyên văn, vì đó là công sức của người khảo sát trước. Bạn có thể dùng danh sách hạng mục của chính mình làm đề bài chung cho mọi người thợ. Nếu một thợ báo cao hơn hẳn ở hạng mục nào, hỏi họ vì sao thay vì so tên người.
Thợ không chịu tách công và vật tư thì làm sao?
Một số thợ quen báo gộp, nhất là với việc nhỏ. Bạn có thể đề nghị họ ít nhất ghi rõ loại vật tư và số lượng dự kiến, để khi cần đổi vật tư hoặc khối lượng thay đổi thì có căn cứ điều chỉnh. Nếu việc lớn mà vẫn không tách được, đó là điểm trừ khi so sánh.
Khối lượng khi xong khác với lúc báo giá thì tính thế nào?
Tuỳ cách tính đã thống nhất. Khoán gọn thì giữ nguyên trừ khi phạm vi đổi theo yêu cầu của bạn. Tính theo khối lượng thì đo lại khi nghiệm thu, nên có mặt khi đo và thống nhất từ đầu có trừ ô cửa, khoảng trống hay không.
Báo giá thấp hơn hẳn có phải luôn là dấu hiệu xấu không?
Không luôn luôn. Có thể thợ đang ít việc, gần nhà bạn, hoặc dùng cách làm hợp lý hơn. Nhưng bạn cần kiểm xem phạm vi, vật tư và số lớp có giống các báo giá khác không, và hỏi rõ cách xử lý phát sinh. Thấp mà không giải thích được thì nên thận trọng.
Có cần báo giá cho cả những việc rất nhỏ như thay bóng đèn không?
Việc rất nhỏ chỉ cần thống nhất tiền công bằng một câu trước khi làm. Báo giá theo hạng mục có ý nghĩa khi có từ hai việc trở lên, có vật tư cần chọn, hoặc tổng tiền đủ lớn để bạn thấy cần so sánh và giữ lại bản ghi.
Giá vật tư tăng sau khi đã báo giá thì ai chịu?
Nên thống nhất từ đầu: báo giá có hiệu lực trong bao lâu, sau thời hạn đó vật tư tăng thì điều chỉnh theo hoá đơn hay giữ nguyên. Nếu chưa thoả thuận, hai bên nên trao đổi thiện chí; bạn có thể đề nghị xem hoá đơn mua vật tư để đối chiếu.