Ngăn kéo kẹt, cánh tủ xệ không đóng khít và chiếc ghế lung lay là ba lỗi làm đồ gỗ trông cũ và khó chịu nhất, dù bề mặt vẫn đẹp. Tin tốt là cả ba thường do một chi tiết nhỏ: ray trượt khô hoặc lệch, bản lề lỏng vít hoặc lệch chỉnh, mộng gỗ khô keo. Phần lớn sửa được bằng tua vít, keo dán gỗ và một chiếc cảo kẹp.
Bài này đi qua từng lỗi: cách tìm nguyên nhân, cách sửa từ nhẹ đến nặng, và khi nào nên thay phụ kiện. Tủ bếp dùng cùng loại bản lề và ray nên cách chỉnh tương tự; chuyện thay cánh, thay mặt bếp nằm ở danh mục làm mới bếp.
Ngăn kéo kẹt: tìm nguyên nhân trước khi sửa
Ngăn kéo ray gỗ, kẹt vào mùa nồm. Gỗ hút ẩm và nở ra. Kéo hẳn ngăn kéo ra, nhìn chỗ cạnh ngăn hoặc thanh trượt bị bóng lên do cọ xát — đó là chỗ kẹt. Xoa sáp nến hoặc xà phòng cục khô dọc thanh trượt và cạnh dưới ngăn kéo; nếu vẫn kẹt, chà nhám nhẹ đúng chỗ bóng, mỗi lần một ít, vì mùa khô gỗ sẽ co lại.
Ngăn kéo ray bi kim loại, kéo nặng, rít. Rút ngăn kéo ra theo hướng dẫn của loại ray (thường có lẫy nhựa nhỏ ở hai bên ray để nhả). Lau bụi, vụn đồ trong rãnh bi. Kiểm tra bi còn đủ, rãnh không cong. Ray bị cong do ngăn kéo quá nặng thì thay cặp ray mới cùng chiều dài.
Ngăn kéo lệch, cạ một bên. Vít bắt ray vào thân tủ hoặc vào ngăn kéo bị lỏng, ray tụt xuống. Siết lại vít; nếu vít quay tròn không ăn, lỗ đã toét — xem mục xử lý lỗ vít bên dưới.
Đáy ngăn kéo võng, rơi. Tấm đáy thường là ván mỏng lồng vào rãnh. Khi chất đồ nặng lâu ngày, tấm đáy bung khỏi rãnh hoặc võng giữa. Đẩy lại vào rãnh, thêm vài nẹp gỗ nhỏ dán keo dưới đáy để đỡ, hoặc thay tấm đáy dày hơn.
Mặt ngăn kéo bị lỏng, rung. Mặt trước thường bắt vít từ bên trong. Siết lại vít; nếu mặt bị tách khỏi thân ngăn, dán keo và kẹp lại trước khi bắt vít.
Cánh tủ xệ, đóng không khít: chỉnh bản lề
Tủ quần áo, tủ bếp hiện nay phần lớn dùng bản lề âm (bản lề bật, bản lề chén) có các vít điều chỉnh. Chỉnh đúng vít là cánh tủ về chỗ trong vài phút:
- Mở cánh tủ, nhìn bản lề: thường có hai vít bắt đế vào thân tủ và một hai vít điều chỉnh trên tay bản lề.
- Siết chặt trước các vít bắt đế và vít bắt chén bản lề vào cánh. Rất nhiều trường hợp cánh xệ chỉ vì vít bắt đế đã lỏng.
- Cánh lệch sang trái hoặc phải, khe giữa hai cánh không đều: vặn vít điều chỉnh ngang (thường là vít gần cánh hơn). Vặn từng nửa vòng, đóng cửa kiểm tra.
- Cánh thụt vào hoặc nhô ra so với thân tủ: vặn vít điều chỉnh sâu (thường là vít phía trong hơn, hoặc vít trên đế dạng rãnh dài).
- Cánh xệ xuống hoặc cao hơn cánh bên cạnh: nới vít bắt đế, đẩy cánh lên xuống theo rãnh đế, rồi siết lại. Một số loại đế có vít chỉnh cao thấp riêng.
- Chỉnh xong bản lề trên, làm tương tự bản lề dưới, rồi kiểm tra lại cả hai.
Cánh tủ cao, nặng mà chỉ có hai bản lề sẽ xệ lại dù chỉnh nhiều lần. Thêm một bản lề ở giữa giúp chia tải. Với cánh tủ kính, cánh tủ rất nặng, giao việc khoan lỗ chén bản lề mới cho thợ để tránh nứt cánh.
Bản lề lá, bản lề cối trên tủ gỗ cũ
Tủ gỗ tự nhiên đời cũ thường dùng bản lề lá bắt nổi hoặc bản lề cối gắn vào mép cánh. Loại này không có vít điều chỉnh; cánh xệ thường do vít bắt vào gỗ đã lỏng, lỗ vít toét, hoặc chốt bản lề mòn. Mở cánh, đỡ cánh lên vị trí đúng rồi siết vít; nếu vít không ăn, xử lý lỗ vít như mục sau.
Bản lề kêu cót két: nhỏ một giọt dầu máy khâu vào khe chốt, mở đóng vài lần, lau dầu thừa. Tránh xịt các loại dầu bôi trơn dạng phun lan ra mặt gỗ, dầu thấm vào gỗ khó tẩy và lớp phủ mới sau này không bám.
Bản lề đã gỉ sét, chốt mòn lệch thì thay bản lề mới cùng kích thước để dùng lại lỗ vít cũ. Mang bản lề cũ đến cửa hàng phụ kiện để so. Nếu tủ là đồ cũ của gia đình có bản lề đồng hoặc sắt rèn đặc biệt, làm sạch và giữ lại sẽ giữ được nét riêng của tủ hơn là thay bản lề inox mới bóng.
Ổ khoá tủ cũ bị kẹt thường do bụi và gỉ; một chút bột chì hoặc chất bôi trơn khô dành cho ổ khoá giúp chìa xoay êm. Mất chìa thì tháo ổ mang đến thợ khoá làm lại, không cạy làm hỏng gỗ quanh ổ.
Lỗ vít bị toét: các cách xử lý theo mức độ
Lỗ vít toét là nguyên nhân chung của bản lề lỏng, ray tụt, tay nắm lung lay. Chọn cách theo vật liệu và mức hỏng:
| Tình trạng | Cách xử lý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gỗ tự nhiên, lỗ hơi rộng | Nhét vài que tăm tre hoặc que gỗ nhỏ có quét keo vào lỗ, chờ khô, cắt bằng mặt rồi bắt lại vít | Cách đơn giản và bền nhất cho gỗ tự nhiên |
| Gỗ tự nhiên, lỗ rộng nhiều | Khoan rộng lỗ, đóng chốt gỗ tròn có keo, chờ khô, khoan mồi lỗ nhỏ rồi bắt vít | Cần khoan và chốt đúng cỡ |
| Ván MDF, lỗ toét nhẹ | Dùng vít to hơn một cỡ hoặc dài hơn nếu ván đủ dày | Không xuyên thủng ra mặt bên kia |
| Ván dăm, lỗ vụn | Trám bằng keo hai thành phần cho gỗ hoặc dời vị trí vít sang chỗ ván còn lành | Ván dăm ngấm nước thì phải thay tấm |
| Bản lề âm, lỗ đế toét | Dời đế lên xuống một chút để bắt vào gỗ mới, hoặc dùng tắc kê nhựa chuyên cho ván | Giữ nguyên lỗ chén ở cánh nếu còn tốt |
Khi khoan, dùng mũi khoan nhỏ hơn thân vít để khoan mồi, giúp gỗ không nứt và vít ăn chặt. Máy khoan cầm tay dùng pin an toàn hơn máy cắm điện với người mới; dù dùng loại nào, đeo kính và giữ tóc dài, tay áo rộng xa mũi khoan.
Ghế gỗ lung lay: dán lại mộng
Ghế gỗ tự nhiên lung lay hầu hết vì keo trong mộng đã khô và mất tác dụng, gỗ co lại theo năm tháng. Siết ốc chỉ giúp tạm thời; cách bền là tháo mộng và dán lại:
- Xác định mộng lỏng: lắc từng chân, từng thanh giằng, tựa lưng và nhìn chỗ có khe hở, chỗ có tiếng kêu.
- Tháo mộng lỏng ra. Gõ nhẹ bằng búa cao su hoặc búa thường lót khối gỗ để không hằn. Nếu mộng có chốt hoặc vít, tháo ra trước. Đừng cố tháo những mộng còn chắc.
- Cạo sạch keo cũ trên đầu mộng và trong lỗ mộng bằng dao nhỏ, đục hoặc giấy nhám cuộn. Keo mới không bám lên keo cũ đã chai.
- Lắp thử khô không keo: nếu mộng quá lỏng, dán một lớp vỏ bào mỏng hoặc vải mỏng có keo quanh đầu mộng cho vừa khít.
- Quét keo dán gỗ đều lên đầu mộng và thành lỗ, lắp vào, gõ cho ngập.
- Kẹp chặt bằng cảo hoặc dây đai siết, đo hai đường chéo cho ghế vuông, đặt ghế trên mặt phẳng để bốn chân chạm đất đều. Lau keo tràn bằng khăn ẩm.
- Để khô theo hướng dẫn của keo, thường qua đêm, trước khi tháo cảo và dùng.
Ghế có chân bắt bằng ke góc và bu lông: siết lại bu lông, thêm long đen. Ke góc nứt, gỗ quanh bu lông vỡ thì thay ke và dán thêm keo vào các mặt tiếp xúc. Không dùng đinh đóng thêm để chữa mộng lỏng; đinh làm nứt gỗ và lỏng lại nhanh.
Bàn kênh chân, mặt bàn lỏng: cân lại cho chắc
Bàn kênh do sàn hay do chân. Đặt bàn lên một chỗ sàn bạn biết chắc là phẳng, như giữa phòng lát gạch lớn. Nếu bàn hết kênh, lỗi ở sàn nhà: dán miếng nỉ dày hoặc chân cao su vào chân bị hẫng, hoặc lắp chân tăng chỉnh có ren vặn. Nếu vẫn kênh, một chân bị ngắn hoặc khung bị vặn.
Chân ngắn hơn các chân khác. Đừng cưa ba chân còn lại cho bằng, vì cưa xong rất dễ lại lệch chỗ khác và bàn thấp dần. Dán thêm một miếng gỗ mỏng hoặc đế nỉ đúng độ dày vào chân ngắn là cách an toàn hơn.
Khung bàn bị vặn. Bàn có mộng lỏng ở chỗ chân nối với vai bàn sẽ vặn khi bị kéo lê. Dán lại mộng như với ghế, khi kẹp phải đặt bàn trên mặt phẳng và đo đường chéo cho vuông.
Mặt bàn lỏng khỏi khung. Mặt bàn gỗ thường được giữ bằng ke hoặc vít bắt từ dưới lên vai bàn. Siết lại; nếu lỗ toét, xử lý như lỗ vít toét. Với mặt gỗ tự nhiên rộng, không bắt vít chết toàn bộ — gỗ cần co nở theo mùa, nên dùng ke có rãnh trượt để mặt bàn không bị nứt.
Bàn gấp, bàn có chốt khoá. Chốt lỏng thường do mòn hoặc vít lỏng. Siết lại, nhỏ một giọt dầu vào khớp, thay chốt mới nếu đã mòn hở nhiều. Kiểm tra chốt khoá chắc chắn trước khi đặt đồ nặng hay đồ nóng lên bàn.
Bộ dụng cụ sửa đồ gỗ nên có trong nhà
Không cần cả một xưởng mộc. Một hộp dụng cụ nhỏ dưới đây đủ cho phần lớn việc sửa ngăn kéo, cánh tủ, ghế lung lay:
- Bộ tua vít nhiều đầu, gồm đầu bake, đầu dẹt và vài đầu lục giác nhỏ cho đồ lắp ráp.
- Máy khoan cầm tay dùng pin với vài mũi khoan gỗ nhỏ để khoan mồi.
- Keo dán gỗ loại dùng cho mộng trong nhà, bảo quản nắp kín.
- Hai ba cảo kẹp gỗ hoặc dây đai siết, kèm vài khối gỗ đệm.
- Búa cao su, giấy nhám vài cỡ, sáp nến, que tăm tre, vít các cỡ.
- Kính bảo hộ, găng tay, khăn lau, thước dây và bút chì.
Giữ lại vít, chốt, ke thừa của các món đồ lắp ráp trong một hộp nhỏ có ghi chú. Khi một con vít mất hay toét, bạn có ngay phụ tùng đúng cỡ thay vì phải đi tìm.
Câu hỏi thường gặp
Ngăn kéo ray gỗ kẹt có nên bôi dầu ăn không?
Không nên. Dầu ăn thấm vào gỗ, bám bụi, lâu ngày dính và có mùi. Dùng sáp nến hoặc xà phòng cục khô xoa lên thanh trượt; hai thứ này bôi trơn khô, không thấm sâu và dễ lau sạch. Nếu kẹt do gỗ nở vào mùa ẩm, chà nhẹ đúng chỗ cọ xát.
Bản lề bật tủ quần áo bị gãy có tự thay được không?
Được, nếu cánh tủ đã có lỗ chén sẵn. Mua bản lề mới cùng loại, cùng góc mở và cùng kiểu trùm cánh, tháo bản lề cũ, lắp bản lề mới vào lỗ cũ rồi chỉnh vít. Mang bản lề cũ đến cửa hàng để chọn cho đúng.
Dùng keo con voi dán mộng ghế gỗ có bền không?
Keo dán nhanh dạng lỏng bám tốt trên bề mặt nhỏ nhưng giòn, không hợp cho mộng ghế chịu lực và rung lắc thường xuyên. Mộng gỗ nên dùng keo dán gỗ chuyên dụng, kẹp chặt và chờ đủ thời gian khô để mối dán bền.
Ghế gỗ công nghiệp lắp ráp bị lung lay sửa thế nào?
Siết lại các ốc lục giác, cam khoá theo định kỳ. Nếu lỗ ốc trên ván đã toét, dùng tắc kê nhựa cho ván hoặc keo hai thành phần để trám rồi bắt lại. Ván dăm đã vỡ quanh lỗ ốc thì khó cứu, nên thay chi tiết đó.
Tháo mộng ghế cũ ra có làm hỏng ghế không?
Có thể nếu dùng lực mạnh hoặc gõ trực tiếp bằng búa sắt. Dùng búa cao su hoặc lót khối gỗ, gõ từ từ theo hướng rút mộng. Mộng có chốt ẩn thì phải tìm và rút chốt trước. Với ghế cổ có giá trị, nên nhờ thợ mộc có kinh nghiệm.
Cánh tủ cứ tự mở ra là do đâu?
Thường do tủ bị nghiêng vì sàn không phẳng, hoặc bản lề không có lò xo giữ cánh. Kê chân tủ cho cân bằng bằng nêm hoặc chân tăng chỉnh. Có thể lắp thêm nam châm hít hoặc chốt bi nhỏ ở mép cánh để giữ cửa đóng.