Vệ sinh xe máy cũ tại nhà an toàn nhất theo thứ tự: để máy nguội, che các bộ phận điện, làm sạch từ trên xuống dưới và từ sạch đến bẩn, dùng nước rửa xe trung tính cho dàn áo, chất tẩy dầu mỡ riêng cho lốc máy và mâm, rồi lau khô, nổ máy cho xe tự hong và tra dầu xích. Phần lớn hư hỏng sau khi tự rửa xe đến từ việc xịt nước mạnh vào chỗ không nên xịt, chứ không phải do rửa nhiều.
Với một chiếc xe đã chạy vài năm, một buổi vệ sinh kỹ là bước đầu tiên của mọi việc làm mới: nó cho bạn thấy chỗ nào chỉ bẩn, chỗ nào thật sự trầy, bạc hay rỉ. Nhiều chiếc xe "trông cũ" thật ra chỉ cần rửa đúng cách là sáng lên gần một nửa.
Bài này đi qua dụng cụ cần có, danh sách chỗ phải tránh, các bước cho xe số và xe tay ga, cách xử lý lốc máy, mâm, xích, và thói quen giữ xe sạch lâu hơn.
Dụng cụ và hoá chất: đủ dùng, không cần nhiều
Một bộ dụng cụ cơ bản cho người rửa xe tại nhà không cần đắt, nhưng nên tách riêng đồ dùng cho dàn áo và đồ dùng cho phần bẩn dầu mỡ, để cát và dầu không quay lại cào lên sơn.
- Hai xô nước: một xô pha nước rửa xe, một xô nước sạch để giũ găng hoặc khăn trước khi nhúng lại. Cách này giảm đáng kể xước li ti trên sơn bóng.
- Nước rửa xe trung tính: pha đúng tỷ lệ trên nhãn. Không dùng bột giặt, nước rửa chén đậm đặc vì chúng tẩy lớp bảo vệ trên sơn và làm nhựa nhám bạc nhanh.
- Chất tẩy dầu mỡ: dùng riêng cho lốc máy, gầm, mâm. Chọn loại an toàn với nhôm và cao su, đọc kỹ thời gian để trên bề mặt.
- Găng rửa sợi nhỏ hoặc mút mềm cho dàn áo; bàn chải lông cứng vừa cho lốp, mâm; cọ nhỏ, bàn chải đánh răng cũ cho khe hẹp.
- Khăn sợi nhỏ để lau khô, ít nhất ba cái: dàn áo, kính và mặt đồng hồ, phần gầm.
- Túi nilon và dây thun để bọc tạm ổ khoá, đầu bugi nếu lộ, cụm công tắc trên tay lái.
- Dầu bôi trơn xích chuyên dụng (với xe số) và bình xịt phun sương hoặc vòi thường. Máy xịt áp lực cao không bắt buộc, dùng sai còn hại hơn lợi.
Nếu dùng máy xịt áp lực tại nhà, giữ khoảng cách xa và đặt chế độ tia toả rộng. Tia nước gom nhỏ ở cự ly gần có thể bóc tem, đẩy nước qua phớt chắn bụi và làm hỏng sơn đã yếu.
Những chỗ không được xịt nước trực tiếp
Xe máy chịu được mưa, nhưng mưa rơi khác với tia nước xịt ngang ở cự ly gần. Danh sách dưới là những chỗ chỉ nên lau bằng khăn ẩm hoặc xịt rất nhẹ từ xa:
- Ổ khoá điện và cụm công tắc tay lái: nước đọng gây chập chờn đề, còi, xi nhan, lâu ngày rỉ tiếp điểm.
- Mặt đồng hồ và đèn: nước lọt qua khe ron cũ gây mờ hơi nước bên trong, khó làm khô.
- Hộp lọc gió và họng hút gió: nước vào lọc gió có thể bị hút vào buồng đốt khi nổ máy, rất có hại cho động cơ.
- Khe thông gió của bộ truyền động xe tay ga: nước vào làm dây đai và bố ly hợp trượt, xe bị rung hoặc ì khi khởi hành.
- Ổ bi bánh xe, cổ phốt, trục bánh: nước áp lực đẩy qua phớt cuốn mỡ ra ngoài, ổ bi nhanh kêu.
- Hộp điện, ắc quy và các giắc nối: nằm dưới yên hoặc sau ốp; mở yên khi rửa là cách nhanh nhất để làm ướt chúng.
- Cổ pô và lốc máy khi còn nóng: xịt nước lạnh vào kim loại nóng có thể làm ố màu ống xả và gây sốc nhiệt cho chi tiết.
Với xe phun xăng điện tử, khoang chứa bộ điều khiển và các cảm biến cũng thuộc nhóm cần tránh. Nếu không chắc vị trí, mở sổ hướng dẫn sử dụng của xe, phần lớn có sơ đồ bố trí cơ bản.
Các bước rửa xe máy cũ tại nhà
Thứ tự dưới áp dụng được cho cả xe số và xe tay ga. Nguyên tắc chung: phần bẩn nhất làm sau cùng hoặc làm bằng dụng cụ riêng, để không kéo cát dầu lên sơn.
- Để xe nguội hẳn ít nhất nửa giờ sau khi chạy, dựng chân giữa ở chỗ râm, nền thoát nước tốt.
- Che chắn: bọc ổ khoá, cụm công tắc; kiểm tra nắp xăng đóng chặt; không mở yên trong lúc rửa.
- Làm ướt toàn xe bằng tia nước nhẹ để cuốn bụi cát rời, tránh chà khô làm xước sơn.
- Xịt chất tẩy dầu mỡ lên lốc máy, gầm, mâm theo thời gian trên nhãn, không để khô trên bề mặt.
- Rửa dàn áo bằng găng mềm và nước rửa xe trung tính, từ trên xuống: đầu xe, thân, yên, chắn bùn. Giũ găng ở xô nước sạch sau mỗi mảng.
- Chải lốc máy, mâm, lốp bằng bàn chải riêng; khe hẹp dùng cọ nhỏ.
- Xả sạch toàn bộ bằng nước nhẹ, theo thứ tự trên xuống để nước bẩn không đọng lại.
- Lau khô dàn áo bằng khăn sợi nhỏ sạch, rồi kính, đồng hồ; phần gầm dùng khăn khác.
- Nổ máy vài phút cho xe ấm, giúp hơi nước ở lốc máy và ống xả bay đi; bóp phanh vài lần ở tốc độ thấp để làm khô đĩa và má phanh trước khi chạy đường dài.
Sau khi rửa, kiểm tra còi, đèn, xi nhan và nút đề. Nếu một trong số đó chập chờn, mở yên và để xe khô tự nhiên ở chỗ thoáng vài giờ trước khi kết luận là hỏng.
Lốc máy và gầm: chỗ trông cũ nhất của một chiếc xe
Ở xe đã chạy lâu năm, lốc máy và vùng gầm thường phủ một lớp dầu trộn bụi đen bóng. Lớp này không chỉ xấu mà còn giữ nhiệt, che đi các vết rỉ dầu mà bạn cần thấy để biết xe có vấn đề. Làm sạch lốc máy vì thế vừa là làm đẹp, vừa là kiểm tra.
Cách làm an toàn: khi máy nguội, xịt chất tẩy dầu mỡ, đợi vài phút cho nó thấm, dùng cọ lông cứng vừa chải theo các gân tản nhiệt, rồi xả bằng nước nhẹ. Những mảng dầu đã khô cứng lâu năm có thể cần làm hai, ba lần. Không dùng xăng để rửa lốc máy: xăng bay hơi nhanh, dễ cháy, và mùi đọng lại trong nhà rất lâu.
Sau khi sạch, quan sát kỹ các mối ghép như nắp máy, nắp nồi, quanh bugi, đáy các-te. Một vệt dầu ướt mới xuất hiện lại sau vài ngày chạy là dấu hiệu rò rỉ ron phớt cần mang ra thợ xem. Đây là việc nên giao cho tiệm sửa xe, vì thay ron đòi hỏi dụng cụ và lực siết đúng.
Phần ốc vít trên gầm hay bị rỉ đỏ. Bạn có thể chà nhẹ bằng bàn chải sắt nhỏ rồi phủ một lớp dầu chống rỉ mỏng, nhưng tránh để dầu dính lên má phanh, đĩa phanh và lốp.
Mâm, lốp và xích: làm sạch xong thì phải bôi trơn lại
Mâm đúc và nan hoa cần cách làm khác nhau. Mâm đúc sơn có thể rửa như dàn áo, phần bụi phanh bám cứng dùng chất tẩy an toàn cho mâm và bàn chải mềm. Bánh nan hoa thì phải chải từng nan, chú ý các đầu núm tăng nan hay đọng bẩn và rỉ; nếu nan đã rỉ nhiều, nên nhờ thợ kiểm tra độ căng trước khi lo phần đẹp.
Lốp chỉ cần sạch, không cần bóng. Chải lốp bằng nước xà phòng là đủ. Không xịt dung dịch làm bóng lên mặt gai lốp, vì lớp trơn này làm giảm độ bám trong vài lần phanh đầu tiên.
Đĩa phanh tuyệt đối không dính dầu. Khi xịt chất tẩy hay dầu chống rỉ, lấy tấm bìa che đĩa phanh. Nếu lỡ dính, lau bằng khăn sạch thấm cồn và thử phanh ở tốc độ thấp nhiều lần trước khi ra đường.
Xích xe số rửa xong phải tra dầu ngay. Nước và chất tẩy cuốn mất dầu cũ giữa các mắt xích. Lau khô xích, quay bánh sau bằng tay, nhỏ dầu xích vào mặt trong của xích khi nó còn hơi ấm sau lúc nổ máy, lau phần dư để không văng lên mâm.
Xe tay ga không có xích nhưng có dây đai bên trong. Không mở nắp truyền động để rửa tại nhà. Phần này nên vệ sinh định kỳ ở tiệm theo lịch bảo dưỡng, kèm kiểm tra dây đai và bố nồi.
Lịch vệ sinh theo kiểu sử dụng
Không có một con số chung cho mọi xe. Bảng dưới gợi ý nhịp làm theo điều kiện thường gặp ở Việt Nam, bạn điều chỉnh theo thực tế.
| Kiểu sử dụng | Rửa dàn áo | Lốc máy, gầm | Tra dầu xích (xe số) |
|---|---|---|---|
| Đi phố, đỗ trong nhà | Khi bám bụi rõ, khoảng vài tuần một lần | Mỗi lần thay nhớt nhìn lại một lượt | Theo hướng dẫn của sổ xe, hoặc khi xích khô, kêu |
| Đi đường bụi, công trình | Thường xuyên hơn, đặc biệt sau những ngày đường khô bụi | Mỗi vài tuần, tránh bùn khô bám cứng | Sau mỗi lần rửa và sau đường bụi |
| Đi mưa nhiều, mùa mưa phía Nam | Sau những trận mưa lớn, nhất là khi đi qua đường ngập | Kiểm tra sau mỗi lần lội nước | Sau mỗi lần đi mưa lớn |
| Gần biển, đường có muối | Xả nước sạch sớm để rửa hơi muối | Chú ý ốc vít và khung, chống rỉ | Thường xuyên, xích dễ rỉ |
Nếu xe vừa lội qua đoạn ngập sâu, việc rửa chỉ là bước đầu. Nước có thể đã vào lọc gió hoặc hộp số, cần mang ra tiệm kiểm tra; đó là phần sửa chữa, không còn là làm mới bề mặt.
Thói quen giữ xe sạch lâu hơn sau một lần vệ sinh kỹ
Một lần vệ sinh kỹ có thể mất cả buổi, nhưng giữ được lâu hay không phụ thuộc vào những việc nhỏ hằng ngày. Đầu tiên là phủ một lớp bảo vệ mỏng lên dàn áo sơn sau khi rửa sạch, bụi và nước mưa sẽ khó bám hơn, lần rửa sau nhẹ tay hơn. Phần này được nói kỹ trong bài đánh bóng dàn áo của Tân Trang.
Thứ hai là lau khô sau mưa. Nước mưa đô thị mang theo bụi và cặn, để khô tự nhiên trên dàn áo sẽ thành những đốm ố. Một chiếc khăn sợi nhỏ cất trong cốp xe, lau nhanh khi về tới nhà, giảm hẳn số lần phải rửa lớn.
Thứ ba là chỗ đỗ. Đỗ dưới tán cây có nhựa cây, phân chim, hoặc gần nơi nấu nướng có khói dầu đều làm xe bẩn nhanh và khó rửa. Phân chim và nhựa cây nên lau sớm bằng khăn ẩm, để lâu dưới nắng chúng có thể ăn vào lớp sơn bóng.
Cuối cùng, ghi lại những gì bạn thấy khi rửa: một vết nứt ốp, một ốc lỏng, một vệt dầu mới. Rửa xe là lúc duy nhất trong tháng bạn nhìn kỹ mọi góc của chiếc xe, tận dụng nó như một lần kiểm tra miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Rửa xe máy bằng nước rửa chén có hại không?
Thỉnh thoảng một lần thì không gây hỏng ngay, nhưng dùng thường xuyên sẽ tẩy đi lớp sáp hay lớp phủ bảo vệ trên sơn, làm nhựa nhám bạc nhanh và cao su khô hơn. Nước rửa xe trung tính được pha chế để làm sạch mà ít ảnh hưởng tới các lớp đó, nên đáng để có một chai riêng.
Có nên dùng máy xịt rửa áp lực cao cho xe máy tại nhà?
Dùng được nếu biết cách: chọn tia toả, đứng xa, không xịt vào ổ khoá, đồng hồ, lọc gió, ổ bi và khe thông gió xe tay ga. Với xe cũ có tem bong mép hoặc sơn đã yếu, tia mạnh dễ làm bong thêm. Người mới nên bắt đầu bằng vòi thường để quen trước.
Rửa xe xong đề không nổ thì làm sao?
Thường là do nước vào cụm công tắc, giắc điện hoặc bugi. Đừng đề liên tục. Lau khô quanh công tắc và bugi, mở yên, để xe ở nơi thoáng vài giờ rồi thử lại. Nếu vẫn không nổ hoặc thấy mùi khét, đưa xe ra tiệm kiểm tra, không tự tháo hộp điện.
Có nên rửa xe máy lúc trời nắng gắt?
Không nên. Nắng làm nước và hoá chất khô nhanh trên bề mặt, để lại vệt ố và đốm nước khó lau, chất tẩy dầu mỡ khô trên nhôm có thể làm xỉn màu. Chọn sáng sớm, chiều mát hoặc chỗ có mái che.
Bao lâu thì nên đem xe đi vệ sinh nồi, dây đai ở tiệm?
Theo lịch bảo dưỡng trong sổ hướng dẫn của mẫu xe và điều kiện đi lại. Xe hay chạy đường bụi hoặc thường lội nước nên kiểm tra sớm hơn. Dấu hiệu nên làm ngay là xe rung giật khi khởi hành, tiếng kêu lạ ở cụm truyền động hoặc xe ì hơn bình thường.
Rửa xe có làm mất lớp dầu chống rỉ ở gầm không?
Chất tẩy mạnh sẽ cuốn bớt. Sau khi rửa, bạn có thể phủ lại lớp dầu chống rỉ mỏng ở các ốc vít, khung lộ ra, nhưng tránh má phanh, đĩa phanh, lốp và các chi tiết cao su. Xe đi gần biển nên làm việc này thường xuyên hơn.