Tủ bếp cũ sơn lại được, kể cả tủ gỗ công nghiệp phủ melamine hay laminate, với điều kiện cánh còn phẳng và chưa ngấm nước. Lớp sơn bền hay bong quyết định ở khâu chuẩn bị chứ không ở lớp sơn cuối: tẩy sạch dầu mỡ, chà nhám tạo nhám, dùng sơn lót bám dính hợp với bề mặt, rồi mới sơn phủ hai lớp mỏng và chờ đủ thời gian khô cứng.
Bài này đi theo đúng trình tự đó: nhận biết bề mặt cánh, chọn hệ sơn theo bề mặt, các bước làm, cách cho mặt sơn mịn khi không có súng phun, và những lỗi khiến sơn tủ bếp bong tróc sau vài tháng. Không nêu thương hiệu; bạn đọc thông tin kỹ thuật trên bao bì để chọn đúng loại.
Nhận biết bề mặt cánh trước khi chọn sơn
Mỗi loại bề mặt cần cách chuẩn bị khác nhau. Bạn soi mép cánh và mặt sau, thử cào nhẹ ở góc khuất để biết mình đang làm việc với gì.
| Bề mặt | Dấu hiệu nhận biết | Điểm cần chú ý khi sơn |
|---|---|---|
| Gỗ tự nhiên đã sơn PU hoặc dầu | Thấy vân gỗ chạy liền qua mép, mặt sau cùng chất | Chà mờ lớp bóng cũ, xử lý vết dầu thấm vào thớ |
| Gỗ công nghiệp phủ melamine | Mép dán chỉ nhựa, mặt nhẵn, vân in đều lặp lại | Bề mặt rất trơn, bắt buộc chà nhám và lót bám dính |
| Gỗ công nghiệp phủ laminate | Lớp phủ dày, cứng, cạnh hơi sắc | Như melamine, chà kỹ hơn vì cứng |
| Phủ acrylic bóng gương | Rất bóng, soi thấy hình phản chiếu rõ | Lớp nhựa bóng dễ trầy khi chà, bám kém; cân nhắc dán phim |
| Cánh sơn công nghiệp cũ | Mặt sơn phẳng màu trơn, mép cũng sơn liền | Kiểm tra sơn cũ còn bám chắc mới sơn đè |
| Cánh có lớp phủ đang bong, mép phồng | Thấy lớp ngoài tách, nền bên trong sần | Không sơn; thay cánh |
Nếu không chắc cánh đang có lớp sơn gì, bạn sơn thử một mảng nhỏ ở mặt sau theo đúng quy trình, chờ khô vài ngày rồi dán băng dính lên, ấn chặt và giật mạnh. Sơn bị kéo theo băng dính là hệ sơn chưa bám, cần đổi lớp lót hoặc chà kỹ hơn.
Chọn hệ sơn: lớp lót quyết định, lớp phủ phải chịu lau
Tủ bếp chịu điều kiện khắc nghiệt hơn tường: hơi nóng, hơi nước, dầu bắn, tay cầm nắm nhiều lần mỗi ngày và bị lau bằng chất tẩy. Vì vậy bạn cần một hệ gồm sơn lót bám dính dành cho bề mặt khó bám như melamine, nhựa, gạch men, và sơn phủ có độ cứng, chịu lau chùi, dùng được cho đồ gỗ nội thất.
Sơn tường nội thất thông thường không hợp cho cánh tủ: màng sơn mềm, dễ dính khi hai cánh chạm nhau, và bết bẩn quanh tay nắm. Trên bao bì, bạn tìm các thông tin như dùng cho gỗ, cho đồ nội thất, chịu chà rửa, thời gian khô bề mặt và thời gian khô hoàn toàn. Lớp lót và lớp phủ nên cùng hệ gốc nước hoặc cùng hệ gốc dung môi theo khuyến cáo của nhà sản xuất, không tự trộn lẫn.
Sơn gốc nước ít mùi, rửa dụng cụ bằng nước, hợp với người tự làm trong căn hộ. Sơn gốc dung môi như PU hai thành phần cho màng cứng và bóng hơn nhưng mùi nặng, cần thông gió mạnh, đồ bảo hộ phòng hơi dung môi, và người mới dễ gặp lỗi chảy, bọt. Nếu muốn mặt cánh phẳng như sơn xưởng, phương án hợp lý là tháo cánh mang tới xưởng sơn, còn thùng tủ thì tự sơn.
Về độ bóng, mặt mờ hoặc bán mờ che vết xước nhỏ và vết tay tốt hơn mặt bóng; mặt bóng lộ rõ mọi chỗ gợn khi sơn bằng con lăn.
Các bước sơn lại tủ bếp từ đầu đến cuối
Quy trình dưới đây dành cho người tự làm với con lăn và cọ, cánh tủ được tháo ra.
- Tháo cánh, tháo tay nắm, đánh số mặt sau từng cánh và vị trí tương ứng trên thùng tủ; bản lề cho vào túi riêng theo số.
- Tẩy dầu mỡ bằng dung dịch tẩy kiềm pha theo hướng dẫn, chú ý mép trên các cánh tủ sát bếp và quanh tay nắm; lau lại bằng nước sạch, để khô.
- Trám vết mẻ, lỗ vít không dùng bằng bột trám gỗ, chờ khô rồi chà phẳng.
- Chà nhám toàn bộ mặt cần sơn bằng giấy nhám mịn vừa, mục đích là làm mờ lớp bóng chứ không chà thủng lớp phủ. Đeo khẩu trang chống bụi.
- Hút bụi rồi lau bằng khăn ẩm vắt kiệt hoặc khăn lau bụi chuyên dụng.
- Dán băng dính che mép kính, vùng không sơn; trải bạt dưới khu vực làm.
- Quét lớp sơn lót mỏng, đều; chờ khô theo hướng dẫn, chà rất nhẹ bằng nhám mịn để hết gợn, lau bụi.
- Sơn phủ lớp một mỏng, chờ khô, chà nhẹ, sơn lớp hai. Sơn mặt sau trước, mặt trước sau cùng.
- Để cánh khô cứng ở chỗ thoáng, không xếp chồng, rồi mới lắp lại và gắn tay nắm.
Thùng tủ thì sơn tại chỗ, theo cùng trình tự, bắt đầu từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới. Không cần sơn bên trong thùng nếu vẫn sạch và chắc, tiết kiệm được nhiều công.
Mặt sơn mịn khi không có súng phun
Con lăn mút mịn cho mặt phẳng. Con lăn mút đặc hoặc lông ngắn cho mặt sơn mịn hơn con lăn lông dài dùng cho tường. Cọ chỉ dùng ở rãnh, phào chỉ, góc.
Lớp mỏng thay vì lớp dày. Hai, ba lớp mỏng cho màng đều và ít chảy hơn một lớp dày. Lớp dày khô mặt trước, bên trong còn ướt, dễ nhăn và lâu cứng.
Lăn một chiều ở lượt cuối. Rải sơn theo nhiều hướng, nhưng lượt cuối lăn nhẹ một chiều dọc cánh, không đè lực, để vệt con lăn nằm cùng hướng.
Không quay lại chỗ đã se. Sơn bắt đầu se mặt mà bạn lăn lại sẽ kéo sợi, để lại vết. Bỏ qua, chờ khô rồi chà nhẹ xử lý ở lớp sau.
Cánh nằm ngang. Đặt cánh nằm trên hai giá đỡ thay vì dựng đứng; sơn tự chảy phẳng, ít bị giọt chảy ở mép dưới.
Kiểm soát bụi. Không chà nhám cùng lúc ở khu vực đang có cánh vừa sơn; tránh làm gần quạt thổi trực tiếp. Bụi bám vào màng ướt là lỗi khó sửa nhất.
Thời tiết. Ngày nồm ẩm ở miền Bắc sơn lâu khô, dễ mờ đục; chọn ngày khô ráo hoặc làm trong phòng có máy hút ẩm.
An toàn khi sơn trong căn bếp đang dùng
Bụi chà nhám và hơi sơn là hai nguồn rủi ro chính. Khi chà, bạn đeo khẩu trang chống bụi mịn và kính, đóng tủ đồ ăn, phủ bạt lên mặt bàn và bếp. Khi sơn, mở cửa sổ và cửa ra vào để tạo luồng gió xuyên phòng, tắt bếp lửa và mọi nguồn nhiệt nếu dùng sơn hoặc dung môi dễ cháy.
Nếu dùng sơn gốc dung môi, khẩu trang vải hay khẩu trang y tế không lọc được hơi; cần mặt nạ có phin lọc hơi hữu cơ, găng chống hoá chất, và không làm trong phòng kín. Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai và thú cưng nên ra khỏi khu vực tới khi hết mùi.
Giẻ thấm dầu lau gỗ hoặc dung môi có thể tự bốc cháy khi vo cục để trong thùng rác. Trải giẻ phơi phẳng ngoài trời cho khô, hoặc ngâm trong xô nước có nắp trước khi bỏ. Sơn thừa đậy kín, để xa nguồn nhiệt và tầm tay trẻ, không đổ xuống cống. Hỏi địa phương nơi bạn ở về điểm thu gom chất thải nguy hại nếu có lượng lớn.
Khi tháo cánh gần đèn dưới tủ hay ổ cắm, ngắt cầu dao khu bếp; không tự tháo lắp dây điện trong tủ nếu bạn không có chuyên môn.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Phần lớn lỗi sơn tủ bếp đến từ chuẩn bị bề mặt hoặc sốt ruột. Một số lỗi thường gặp:
- Bong theo mảng khi dán băng dính hoặc lau mạnh: còn dầu hoặc chưa chà nhám, lớp lót không hợp bề mặt. Phải cạo bỏ phần bong, làm lại từ bước tẩy dầu.
- Hai cánh dính vào nhau, dính vào gioăng: lắp lại khi sơn mới khô mặt. Chờ đủ thời gian khô hoàn toàn trên bao bì, ngày ẩm thì lâu hơn.
- Vệt con lăn, sần vỏ cam: sơn quá đặc hoặc lăn lại khi đã se. Chà phẳng bằng nhám mịn, sơn thêm một lớp mỏng.
- Giọt chảy ở mép dưới: lớp quá dày, cánh để đứng. Chờ khô cứng, cắt giọt bằng dao sắc, chà phẳng, dặm lại.
- Lộ vân in của melamine qua lớp sơn sáng màu: lớp lót chưa đủ phủ. Thêm một lớp lót có độ che phủ tốt trước khi phủ màu.
- Mép trên cánh gần bếp ngả màu, bết: vùng nhiệt và dầu cao. Chọn lớp phủ chịu nhiệt tốt hơn, lắp tấm chắn hoặc giữ khoảng cách theo khuyến cáo của bếp.
Sau khi lắp lại, tuần đầu nên lau bằng khăn mềm ẩm, tránh chất tẩy mạnh và miếng cọ ráp. Màng sơn còn tiếp tục cứng thêm trong thời gian này.
Khi nào không nên tự sơn mà chọn cách khác
Có những trường hợp sơn lại không phải phương án tốt. Cánh acrylic bóng gương rất khó cho sơn bám, chà làm trầy lớp bóng và người tự làm khó đạt mặt phẳng; dán phim hoặc thay cánh thường hợp hơn.
Cánh đã phồng mép, bong lớp phủ thì sơn chỉ che được ít lâu, nên thay cánh. Tủ có rất nhiều phào chỉ, ô kính mà bạn không quen dùng cọ thì công sơn tăng mạnh, có thể cân nhắc gửi xưởng sơn cánh và tự lo phần còn lại.
Nếu bạn ở nhà thuê, sơn lên tủ của chủ nhà là thay đổi khó hoàn trạng; cần chủ nhà đồng ý trước, tốt nhất ghi lại bằng tin nhắn hoặc văn bản về màu và phạm vi được sơn.
Ngược lại, tủ gỗ tự nhiên chắc, cánh phẳng, màu cũ chỉ đơn giản là lỗi thời thì sơn lại là cách làm mới đáng tiền nhất: vật liệu ít, giữ được thùng tủ và khung bếp quen tay.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chà sạch hết lớp sơn cũ trên tủ bếp không?
Không cần nếu lớp cũ còn bám chắc. Bạn chỉ chà mờ để tạo độ nhám cho lớp lót bám vào. Chỉ những chỗ sơn cũ phồng, bong, nứt chân chim mới phải cạo hoặc chà tới lớp nền rồi trám phẳng.
Sơn tủ bếp màu tối hay màu sáng thì dễ giữ hơn?
Màu trung tính hơi đậm như xám, xanh rêu, be đậm giấu vết tay và vết dầu tốt hơn trắng tinh. Màu rất tối lại lộ bụi và vết xước sáng. Mặt mờ hoặc bán mờ dễ giữ hơn mặt bóng ở cả hai trường hợp.
Sơn xịt có dùng cho cánh tủ bếp được không?
Được cho món nhỏ như tay nắm kim loại hay một cánh nhỏ, nhưng sơn xịt khó phủ đều diện tích lớn, tốn, và tạo bụi sơn bay xa. Khi dùng phải làm ngoài trời hoặc nơi rất thoáng, có mặt nạ lọc hơi và che chắn kỹ xung quanh.
Mất bao lâu thì dùng tủ bếp bình thường sau khi sơn?
Sơn khô bề mặt sau vài giờ nhưng khô cứng hoàn toàn cần lâu hơn nhiều, có loại vài ngày, có loại vài tuần, tuỳ hệ sơn và độ ẩm. Bạn đọc thời gian khô hoàn toàn trên bao bì, trong thời gian chờ thì đóng mở nhẹ tay và chưa lau bằng chất tẩy.
Có nên sơn luôn bên trong thùng tủ không?
Chỉ khi bên trong bẩn không làm sạch được hoặc bạn đổi màu mà mở cửa thấy lệch quá rõ. Bên trong thùng ít va chạm, sơn thêm tốn công và mùi lâu bay vì không gian kín. Phần đáy dưới chậu rửa nên lót tấm chống nước thay vì sơn.
Sơn lại có làm cánh tủ khép không khít không?
Có thể nếu lớp sơn quá dày ở mép cánh hoặc mép khung. Hai lớp mỏng đúng chuẩn thường không ảnh hưởng, nếu khép cứng thì chỉnh bản lề lùi nhẹ ra. Riêng ngăn kéo sát nhau thì sơn mỏng ở mép tiếp xúc.