Bếp nhỏ thường không thiếu chỗ mà thiếu trật tự: đồ hằng ngày bị nhét sau đồ ít dùng, tủ góc thành hố đen, mặt bàn chất đầy chai lọ đến mức không còn chỗ thái rau. Sắp xếp lại đúng cách là việc làm mới bếp rẻ nhất mà người dùng cảm nhận rõ nhất mỗi ngày.
Cách làm gồm bốn bước: bỏ bớt những thứ không dùng, chia vùng theo luồng nấu nướng, xếp theo tầm với để đồ dùng nhiều nằm ở chỗ dễ lấy nhất, và tận dụng chỗ trống chết như tủ góc, khe hẹp, mặt trong cánh tủ bằng phụ kiện lắp thêm vào tủ cũ. Bài này đi qua từng bước, không bàn chuyện trang trí.
Bắt đầu bằng việc bỏ bớt, không phải mua hộp
Mua hộp, kệ trước khi bỏ bớt là sắp xếp lại đống đồ thừa cho gọn hơn một chút. Thứ tự đúng:
- Chọn một ngày rảnh, đổ hết đồ trong từng tủ ra bàn, làm từng tủ một để bếp không tê liệt cả ngày.
- Chia thành bốn nhóm: dùng hằng ngày, dùng hằng tuần, dùng vài lần một năm, và không dùng hơn một năm.
- Nhóm không dùng: cho, tặng hoặc bỏ. Đồ trùng, như ba cái chảo cùng cỡ, chỉ giữ cái tốt nhất.
- Kiểm tra hạn dùng gia vị, đồ khô, bỏ thứ đã hết hạn hoặc mốc.
- Nhóm dùng vài lần một năm như nồi lẩu to, khuôn bánh dịp Tết: cất ra khỏi bếp nếu nhà có chỗ khác, hoặc lên ngăn cao nhất.
- Lau sạch tủ trống, kiểm tra rò nước, mối mọt, bản lề trước khi xếp lại.
- Đến lúc này mới đo lòng tủ để biết cần phụ kiện gì.
Đừng bỏ qua đồ điện nhỏ: máy xay, nồi chiên, máy ép, lò nướng mini thường chiếm nhiều chỗ nhất trên mặt bàn. Giữ ngoài mặt bàn thứ dùng mỗi ngày, thứ dùng hằng tuần cất vào tủ gần ổ cắm.
Nhiều gia đình bỏ được một phần đáng kể đồ trong bếp ở bước này, và chỉ riêng việc đó đã làm bếp gọn hơn bất kỳ phụ kiện nào.
Chia vùng theo luồng nấu nướng
Một bữa nấu thường đi theo chuỗi: lấy đồ từ tủ lạnh và tủ đồ khô, rửa, sơ chế, nấu, rồi bày ra đĩa. Bếp gọn là bếp mà mỗi món đồ nằm gần chỗ nó được dùng đầu tiên. Trong thiết kế bếp người ta hay nói tới "tam giác làm việc" giữa tủ lạnh, chậu rửa và bếp nấu: ba điểm này nên gần nhau vừa phải, lối đi giữa chúng không bị chắn.
Áp vào việc sắp xếp, bạn chia tủ thành vùng. Vùng rửa quanh chậu: nước rửa chén, khăn, rổ, thớt dựng, túi rác. Vùng sơ chế là đoạn mặt bàn trống giữa chậu và bếp: dao, thớt, bát trộn, gia vị khô dùng nhiều. Vùng nấu quanh bếp: nồi chảo, muôi, dầu ăn, nước mắm, những thứ cầm khi đang đứng bếp. Vùng bày gần bàn ăn hoặc cạnh máy rửa bát: bát đĩa, đũa thìa, cốc.
Đồ dự trữ như gạo, mì, đồ hộp, chai lọ chưa mở nên dồn về một tủ riêng, xa vùng nóng ẩm của bếp nấu. Gia vị mở dùng hằng ngày để gần bếp, chai dự trữ để ở tủ đồ khô.
Bếp chữ I một dãy vẫn chia vùng được theo chiều dài: một đầu là tủ lạnh và đồ khô, giữa là chậu và đoạn sơ chế, đầu kia là bếp và chỗ đặt đĩa.
Xếp theo tầm với: chỗ nào để thứ gì
Vị trí dễ lấy nhất trong bếp là vùng từ ngang hông tới ngang vai, ngay trước người đứng. Bảng gợi ý phân bổ theo độ cao:
| Độ cao | Đặc điểm | Nên để |
|---|---|---|
| Trên tầm với (ngăn cao tủ trên, nóc tủ) | Phải kiễng chân hoặc dùng ghế | Đồ nhẹ, ít dùng: hộp quà, bình hoa, đồ dịp lễ |
| Ngang vai đến ngang mắt (tủ trên ngăn dưới) | Nhìn thấy, với tới dễ | Bát đĩa, cốc, gia vị khô, đồ ăn sáng |
| Ngang hông đến ngang vai (mặt bàn, tường) | Vùng thuận tay nhất | Dao, thớt, dụng cụ nấu, đồ dùng mỗi bữa |
| Từ đầu gối đến ngang hông (ngăn kéo trên tủ dưới) | Kéo ra là thấy | Dao kéo, muôi, khăn, giấy bạc, màng bọc |
| Dưới đầu gối (ngăn dưới, tủ thấp) | Phải cúi | Nồi chảo nặng, rổ lớn, đồ dự trữ nặng |
| Sâu trong cùng tủ góc | Khó với nhất | Đồ dùng vài lần một năm, hoặc lắp phụ kiện kéo ra |
Nguyên tắc chung: đồ nặng để thấp, đồ nhẹ để cao, đồ dùng nhiều để ở vùng giữa. Hoá chất tẩy rửa không để ngăn thấp không khoá nếu nhà có trẻ nhỏ.
Tủ góc, khe hẹp và những khoảng trống chết
Tủ góc chữ L. Phần sâu trong góc thường không ai với tới. Có thể lắp kệ xoay tròn, rổ kéo kiểu góc, hoặc đơn giản là các khay có tay kéo đặt lên kệ để kéo cả khay ra. Đo kỹ lòng tủ, độ mở của cánh và vị trí bản lề trước khi mua.
Khe hẹp cạnh tủ lạnh hoặc bếp. Khe chừng một gang tay có thể đặt kệ kéo khe có bánh xe để chai dầu, gia vị. Không chặn khoảng thông gió của tủ lạnh theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Mặt trong cánh tủ. Gắn móc, giá nhỏ để treo nắp nồi, găng nhấc nồi, khăn. Kiểm tra đồ treo không va vào kệ bên trong khi đóng cánh.
Khoảng giữa kệ quá cao. Tủ có kệ cách nhau xa để lãng phí phần trên. Thêm kệ phụ dạng chữ U đặt trong tủ, hoặc dời lỗ chốt kệ nếu tủ có sẵn dãy lỗ.
Dưới tủ trên. Lắp thanh treo dưới đáy tủ trên để treo cốc, muôi; giữ mặt bàn trống. Tránh treo đồ dễ bắt dầu ngay trên bếp nấu.
Nóc tủ lạnh. Không đặt đồ nặng, lò vi sóng hay chất đống che kín mặt trên của tủ lạnh nếu nhà sản xuất khuyến cáo chừa khoảng thoát nhiệt.
Biến kệ trong tủ dưới thành ngăn kéo
Tủ dưới có kệ cố định là chỗ bất tiện nhất của bếp cũ: muốn lấy chiếc nồi phía trong phải bỏ hết nồi phía ngoài ra. Lắp thêm rổ kéo hoặc khay kéo trên ray vào thùng tủ cũ là một nâng cấp có thể tự làm, biến cả chiều sâu tủ thành chỗ dùng được.
Trước khi mua, đo chiều rộng lòng tủ ở chỗ hẹp nhất, tức giữa hai đế bản lề chứ không phải giữa hai vách, vì đế bản lề nhô vào trong. Đo chiều sâu từ mép trước tới tường sau, chiều cao từ đáy tới kệ trên. Rổ kéo cần chừa khoảng trống để không cọ cánh tủ khi kéo ra.
Ray bắt vào vách hông bằng vít; vách gỗ công nghiệp đã yếu thì thêm thanh gỗ đệm để bắt vít chắc hơn. Lắp ray song song, kiểm tra bằng thước thuỷ, kéo thử nhiều lần trước khi chất đồ nặng.
Tủ dưới chậu rửa có đường ống chiếm chỗ ở giữa; dùng loại rổ chữ U hoặc hai rổ hẹp hai bên. Chừa lối nhìn thấy và với tới van khoá, xi phông để khi có rò rỉ còn xử lý được.
Nếu tủ dưới đã quá yếu để bắt ray, các khay có tay cầm đặt trên đáy tủ, kéo ra bằng tay, là phương án tạm hiệu quả mà không phải khoan.
Tường và mặt bàn: dùng chiều đứng, giữ mặt phẳng trống
Mặt bàn trống là chỗ làm việc; tường là chỗ cất. Một số cách dùng chiều đứng:
- Thanh ray treo trên tường sau bếp với móc treo muôi, kéo, giẻ; chọn loại dễ lau.
- Kệ nhỏ một tầng cho gia vị dùng hằng ngày, đặt ở tầm ngang mắt, không đặt sát ngay trên lửa.
- Thanh nam châm giữ dao đặt cao, xa tầm tay trẻ, và xa mép bếp để không vô tình quệt tay.
- Giá dựng thớt và nắp nồi theo chiều đứng thay vì chồng nằm.
- Giá úp bát treo trên chậu rửa nếu bếp quá chật, kiểm tra tải trọng tường và vít.
- Trước khi khoan tường, dò vị trí ống nước, dây điện âm; tránh khoan thẳng hàng phía trên, phía dưới ổ cắm và công tắc. Gạch men nên khoan vào ron hoặc dùng mũi khoan gạch, đeo kính.
Đồ treo trên tường cũng cần dọn định kỳ: những gì treo gần bếp nấu bám dầu nhanh, nên chỉ treo thứ dùng mỗi ngày, rửa thường xuyên. Nếu một món treo cả tháng không đụng tới, chỗ của nó là trong tủ.
Nếu ở nhà thuê, ưu tiên móc dán chịu lực, kệ đứng, xe đẩy nhiều tầng có bánh xe; những thứ này mang theo được khi chuyển nhà và không để lại lỗ khoan.
Giữ gọn sau khi đã sắp xếp
Sắp xếp một lần không giữ được lâu nếu không có vài thói quen đi kèm. Một vào, một ra: mua dụng cụ mới thì bỏ hoặc cho đi món cũ cùng loại. Mỗi thứ có chỗ của nó: dán nhãn mặt trong cánh hoặc mép kệ trong vài tuần đầu cho cả nhà quen. Mặt bàn không phải chỗ cất: chỉ những thứ dùng mỗi bữa mới được ở lại trên mặt bàn.
Đồ dự trữ nên xếp hàng mới ra sau, hàng cũ ra trước để dùng hết theo thứ tự. Hộp đựng trong suốt cùng cỡ giúp nhìn thấy còn bao nhiêu và chồng gọn hơn bao bì gốc, nhưng chỉ mua sau khi đã biết mình thật sự cần bao nhiêu hộp.
Mỗi mùa, dành vài phút mở từng tủ xem có món nào lại bị nhét sai chỗ hay có thứ đã hết hạn. Bếp gia đình thay đổi theo thời gian, như khi có em bé hay khi bắt đầu nấu cơm mang đi làm, nên cách chia vùng cũng nên được điều chỉnh, không cần giữ cứng như ngày đầu.
Cuối cùng, bếp gọn không có nghĩa là trống trơn. Thứ dùng mỗi ngày được để ở ngoài trong tầm tay là hợp lý; điều cần tránh là để ngoài những thứ chỉ vì không có chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Bếp không có tủ trên thì sắp xếp thế nào?
Dùng kệ mở gắn tường cho bát đĩa và gia vị, thanh treo cho dụng cụ nấu, và tận dụng tối đa tủ dưới bằng rổ kéo. Một chiếc kệ đứng nhiều tầng đặt cạnh tủ lạnh cũng thay được một phần tủ trên nếu bạn không muốn khoan tường.
Có nên để đồ trên nóc tủ trên không?
Có thể để đồ nhẹ, ít dùng trong hộp có nắp để bụi và dầu không bám trực tiếp. Không để đồ nặng, đồ dễ vỡ, và không để chạm trần hay che đèn. Nếu không dùng, phủ giấy lót để dễ vệ sinh.
Tủ góc chữ L nên lắp phụ kiện gì?
Tuỳ độ mở của cánh và lòng tủ. Kệ xoay tròn hợp với tủ góc có cánh gập; rổ kéo góc dùng tốt chiều sâu nhưng cần lòng tủ đủ rộng. Nếu ngân sách hạn chế, khay có tay kéo đặt trên đáy tủ là cách đơn giản để với tới đồ trong góc.
Gia vị nên để gần bếp hay trong tủ?
Gia vị dùng hằng ngày để gần bếp cho tiện, nhưng không đặt ngay trên hoặc sát lửa vì nhiệt và hơi nóng làm gia vị nhanh mất mùi, dầu ăn nhanh hỏng. Chai dự trữ và gia vị ít dùng để trong tủ khô, tối, xa bếp.
Sắp xếp bếp có cần mua nhiều hộp đựng không?
Không nhất thiết. Bỏ bớt đồ và chia vùng quan trọng hơn hộp. Chỉ mua hộp sau khi đã biết cần đựng gì, bao nhiêu, và đã đo lòng tủ; hộp cùng cỡ, vuông, trong suốt dễ xếp hơn hộp tròn đủ kiểu.
Nhà có trẻ nhỏ thì sắp xếp bếp cần lưu ý gì?
Chất tẩy rửa, dao, kéo, túi nilon để ở chỗ cao hoặc ngăn có khoá trẻ em. Dành một ngăn thấp an toàn cho trẻ chơi với hộp nhựa, muôi gỗ. Tay cầm nồi khi nấu quay vào trong, và để đồ nóng xa mép bàn.