Phần lớn căn bếp đã dùng mười đến hai mươi năm không cần đập bỏ. Thứ làm bếp trông cũ thường là bề mặt: cánh tủ bạc màu, tay nắm xỉn, mặt bàn ố, mảng tường sau bếp đóng dầu, vòi rửa rỉ nước. Khung tủ, đường nước, đường gas và vị trí các thiết bị vẫn dùng tốt thì cứ giữ nguyên, chỉ thay hoặc phủ lại những gì mắt nhìn thấy và tay chạm vào hằng ngày.
Muốn làm mới mà không phí tiền, bạn đi theo bốn bước: đọc hiện trạng để tách hỏng bề mặt với hỏng thân tủ, chọn hạng mục theo mức hỏng, làm đúng thứ tự từ việc bẩn đến việc sạch, và giao cho thợ những phần dính tới gas, điện và kết cấu. Bài này đi qua từng bước, kèm bảng chọn hạng mục để bạn mang đi hỏi thợ.
Bếp cũ thật ra cũ ở đâu: hỏng bề mặt hay hỏng thân tủ
Trước khi mua bất cứ thứ gì, bạn dọn sạch đồ trong tủ, mở hết cánh và soi bằng đèn pin. Câu hỏi duy nhất ở bước này: phần hỏng nằm ở lớp ngoài hay đã ăn vào thân tủ. Hỏng bề mặt là cánh phai màu, xước, lớp phủ bóng mờ đi, vết ố quanh tay nắm, nhưng mặt cánh vẫn phẳng, ấn không lún, mép không phồng. Loại này sơn lại hoặc dán phim là đẹp trở lại.
Hỏng thân tủ là đáy thùng dưới chậu rửa phồng lên, mềm, có mùi ẩm; vách tủ cạnh máy rửa bát hay nồi cơm bị hơi nước làm tách lớp; lỗ vít bản lề đã toác, vặn vít vào không còn ăn. Gỗ công nghiệp đã ngấm nước thì không khô lại như cũ, phủ gì lên cũng chỉ che được ít tháng. Phần này phải thay tấm, thay thùng, hoặc thay cánh, rồi mới tính chuyện làm đẹp.
Có ba thứ cần xử lý trước mọi việc làm mới: rò nước ở ống xả, ống cấp dưới chậu; mùi gas quanh van và dây dẫn; và dấu vết mối mọt ở chân tủ sát tường. Rò nước thường chỉ là một khớp nối lỏng, siết lại hoặc thay ống mềm là xong. Mùi gas thì khoá van bình, mở cửa thoáng, không bật tắt công tắc điện và gọi thợ gas có chuyên môn. Mối mọt và tường ẩm do kết cấu là chuyện sửa nhà, cần xử lý dứt điểm trước khi bỏ tiền làm đẹp.
Bảng chọn hạng mục: hiện trạng nào thì làm gì
Bảng dưới gom các tình trạng hay gặp ở bếp nhà phố và căn hộ cũ. Cột cuối gợi ý phần nào người không chuyên tự làm được, phần nào nên thuê.
| Hiện trạng | Hướng xử lý | Tự làm hay thuê |
|---|---|---|
| Cánh tủ phẳng, chỉ phai màu, xước nhẹ | Vệ sinh, chà nhám, sơn lại hoặc dán phim | Tự làm được nếu kiên nhẫn |
| Cánh phồng mép, bong lớp phủ từng mảng | Thay cánh mới, giữ thùng tủ | Tự đo, đặt xưởng làm cánh |
| Cánh xệ, đóng không khít | Chỉnh vít bản lề hoặc thay bản lề | Tự làm với tua vít |
| Đáy thùng dưới chậu phồng, mềm | Thay tấm đáy, lót tấm chịu nước | Thuê thợ mộc |
| Mặt bàn ố, mẻ cạnh, xỉn bóng | Làm sạch sâu, đánh bóng, phủ hoặc thay mặt | Thay mặt đá phải thuê |
| Tường sau bếp đóng dầu, gạch cũ lỗi mốt | Vệ sinh sâu, ốp kính hoặc gạch mỏng đè lên | Kính phải thuê đo cắt |
| Vòi rỉ, chậu rửa trầy | Thay vòi, thay chậu cùng kích thước lỗ | Thay vòi tự làm được |
| Ổ cắm thiếu, dây bếp từ nóng | Kéo mạch riêng, đổi ổ cắm | Bắt buộc thợ điện |
| Muốn dời chậu rửa hoặc bếp sang vị trí khác | Đổi đường nước, đường gas, đục tường | Không còn là làm mới, cần thợ |
Dòng cuối là ranh giới: khi phương án đòi dời đường nước, đường gas hay đục tường, bạn đã chuyển từ làm mới sang cải tạo, chi phí và thời gian tăng theo cấp khác. Nhiều căn bếp chỉ cần ba dòng đầu cộng vệ sinh sâu là đã đổi hẳn diện mạo.
Làm theo thứ tự nào để không phá việc đã làm
Sai thứ tự là nguyên nhân hay gặp nhất khiến làm mới bếp tốn gấp đôi: sơn xong mới khoan lỗ tay nắm làm mẻ sơn, dán phim xong mới tẩy dầu làm bong mép. Thứ tự an toàn:
- Dọn hết đồ, chụp ảnh từng mặt tủ, đo kích thước từng cánh, ghi vào một tờ giấy theo vị trí.
- Kiểm tra rò nước, mùi gas, ổ điện; việc nào cần thợ thì hẹn thợ làm trước.
- Tẩy dầu mỡ toàn bộ: cánh, thùng, tường, máy hút mùi. Đây là bước quyết định độ bám của mọi lớp phủ sau.
- Sửa phần chức năng: chỉnh hoặc thay bản lề, ray ngăn kéo, thay tấm đáy hỏng.
- Làm các việc sinh bụi: chà nhám, khoan lỗ tay nắm mới, trám lỗ cũ. Hút bụi kỹ sau đó.
- Sơn hoặc dán phim cánh tủ; nếu sơn, tháo cánh ra làm ở chỗ thoáng.
- Xử lý mặt bàn và mảng tường ốp.
- Lắp lại cánh, tay nắm, thay vòi, bơm lại đường silicone quanh chậu và mép tường.
- Sắp xếp lại đồ theo vùng sử dụng trước khi xếp vào chỗ cũ theo thói quen.
Giữa bước sáu và bước tám nên chừa đủ thời gian cho sơn khô cứng theo hướng dẫn trên bao bì; sơn khô mặt chưa có nghĩa là đã chịu va chạm.
Tiền đi vào đâu: các yếu tố làm chi phí đổi
Diện tích cánh tủ. Sơn, phim dán hay cánh mới đều tính theo mét vuông bề mặt. Bạn cộng diện tích tất cả các cánh và mặt hông lộ ra ngoài, con số này quyết định phần lớn ngân sách vật liệu.
Chất liệu mặt bàn. Đánh bóng lại mặt đá cũ, phủ một lớp mới và thay mặt mới chênh nhau nhiều cấp. Mặt bàn dài, có lỗ khoét chậu và bếp âm thì công gia công cao hơn.
Có thay thiết bị hay không. Giữ máy hút mùi, bếp nấu, chậu rửa thì chi phí chủ yếu là vật liệu bề mặt. Thay thiết bị kéo theo phụ kiện lắp đặt và có khi phải sửa lỗ khoét.
Cách tính công thợ. Thợ tính theo hạng mục, theo mét vuông hay theo ngày công sẽ cho tổng khác nhau; hỏi rõ báo giá đã gồm tháo dỡ, vận chuyển, dọn rác hay chưa.
Điều kiện nhà. Căn hộ tầng cao không có thang hàng, hẻm nhỏ xe không vào được, khung giờ thi công bị ban quản lý giới hạn đều làm tăng công.
Phân bổ khi tiền ít. Ưu tiên chỗ tay chạm và mắt nhìn nhiều nhất: cánh tủ dưới ngang tầm hông, tay nắm, mặt bàn khu sơ chế. Tủ trên ít dùng có thể để đợt sau.
Những phần bắt buộc giao cho thợ có chuyên môn
Gas. Thay dây dẫn, van điều áp, dời vị trí bình hay đổi bếp gas âm là việc của thợ gas. Khi làm mới bạn chỉ được tháo bếp ra khỏi mặt bàn sau khi khoá van, và tốt nhất nhờ thợ tháo lắp luôn để kiểm tra rò rỉ bằng nước xà phòng ở các khớp nối. Không thử rò bằng lửa trong bất kỳ trường hợp nào.
Điện. Bếp từ, lò nướng, máy rửa bát dùng công suất lớn, thường cần dây và thiết bị đóng cắt riêng. Thêm ổ cắm trên mặt bàn, lắp đèn dưới tủ, chuyển ổ điện gần chậu rửa đều là đấu nối điện; người không chuyên không tự làm. Khi bạn tháo cánh, tháo nẹp gần đèn hay ổ cắm, ngắt cầu dao khu bếp trước.
Kết cấu và đường ống âm. Đục tường để dời chậu, đổi đường thoát nước, xử lý thấm ở tường sau tủ là phần sửa nhà. Nếu nhà thuê, mọi thay đổi chạm vào tường, điện, nước đều cần chủ nhà đồng ý trước bằng văn bản và tính tới chuyện hoàn trạng khi trả nhà.
Phần còn lại, gồm vệ sinh, chỉnh bản lề, sơn, dán phim, thay tay nắm, thay vòi khi có van khoá riêng, sắp xếp, đều nằm trong khả năng của người chịu đọc kỹ và làm chậm.
Ví dụ giả định: bếp chữ I dài 2,4 mét làm trong một cuối tuần
Ví dụ giả định một căn hộ cũ có bếp chữ I, tủ dưới và tủ trên gỗ công nghiệp, cánh phẳng nhưng phai màu, mặt đá còn tốt. Kế hoạch hai ngày rưỡi:
- Tối thứ Sáu: dọn tủ, tháo cánh, đánh số mặt sau từng cánh bằng băng dính, cất bản lề vào túi theo cánh.
- Sáng thứ Bảy: tẩy dầu cánh và thùng tủ, lau nước sạch, để khô. Chiều: chà nhám nhẹ, hút bụi, sơn lót mặt trước các cánh.
- Chủ nhật: sơn phủ lớp một, chờ khô theo hướng dẫn, sơn lớp hai. Trong lúc chờ, đánh bóng mặt đá, bơm lại silicone quanh chậu.
- Thứ Hai đến thứ Tư: để cánh khô cứng ở chỗ thoáng, nấu tạm bằng bếp điện rời ở bàn khác nếu cần.
- Thứ Năm: lắp cánh, chỉnh bản lề cho khe đều, gắn tay nắm mới vào đúng lỗ cũ, xếp đồ lại.
Điểm mấu chốt của ví dụ này là cánh tủ được làm ở ngoài, thùng tủ vẫn dùng được; nhà gần như không mất bếp quá một ngày. Nếu phải thay mặt đá hay ốp kính, hẹn thợ đo trong tuần trước đó để ngày lắp khớp lịch.
Sai lầm hay gặp khi làm mới bếp cũ
Sai lầm đắt nhất là phủ lên lớp dầu mỡ. Bề mặt nhìn sạch nhưng vẫn còn màng dầu mỏng, sơn bám kém và bong theo mảng sau vài tháng, phim dán thì phồng ở mép. Thử bằng cách nhỏ vài giọt nước lên cánh: nước vón thành giọt tròn là còn dầu, nước loang đều là đã sạch.
Sai lầm thứ hai là phủ lên phần đã hỏng, ví dụ dán phim lên cánh phồng mép hoặc sơn lên đáy thùng mềm. Lớp mới không sửa được vật liệu đã ngấm nước, chỉ che đi trong ít tháng.
Thứ ba là mua phụ kiện trước khi đo. Tay nắm có khoảng cách lỗ khác lỗ cũ buộc phải khoan thêm và trám lỗ thừa; bản lề khác loại làm khe cánh lệch. Tháo một chiếc mẫu mang theo khi đi mua là cách chắc nhất.
Cuối cùng là quên phần bên trong. Thùng tủ dưới chậu rửa bẩn, mùi ẩm, kệ gãy sẽ làm căn bếp mới sơn vẫn cho cảm giác cũ mỗi lần mở cửa. Lót tấm chống nước dưới chậu, thay kệ lỗi, lau sạch ray ngăn kéo là những việc nhỏ nhưng người dùng cảm nhận rõ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bếp bao nhiêu năm thì nên thay mới hoàn toàn thay vì làm mới?
Không có mốc năm cố định. Quyết định nằm ở thân tủ: nếu nhiều thùng tủ đã ngấm nước, bở, lỗ vít không còn ăn và bố cục bếp bất tiện hằng ngày, thay mới hợp lý hơn. Thân tủ còn chắc, bố cục dùng quen thì làm mới bề mặt cho hiệu quả tốt hơn với chi phí thấp hơn nhiều.
Làm mới bếp có cần báo ban quản lý chung cư không?
Phần lớn ban quản lý yêu cầu đăng ký thi công kể cả việc nhỏ có tiếng ồn, vận chuyển vật liệu hay rác vụn, kèm khung giờ được làm. Bạn hỏi ban quản lý trước để biết thủ tục và quy định đổ rác, tránh bị dừng giữa chừng.
Có nên làm mới bếp và thay thiết bị cùng một lúc không?
Nên quyết định thiết bị trước khi làm bề mặt. Bếp âm, chậu rửa hay máy hút mùi mới có kích thước khác cái cũ sẽ đòi sửa lỗ khoét mặt bàn hoặc vách tủ. Biết trước kích thước giúp bạn tránh sơn hay dán xong rồi lại phải cắt sửa.
Nhà có trẻ nhỏ thì làm mới bếp cần lưu ý gì?
Cho trẻ ra khỏi khu vực khi chà nhám, sơn hay dùng dung môi, mở cửa thông gió và chỉ cho trẻ vào lại khi hết mùi. Cất dao kéo, vít, đinh vào hộp có nắp trong suốt thời gian thi công. Khi xếp lại đồ, dành ngăn dưới cho đồ an toàn và lắp khoá trẻ em cho ngăn chứa chất tẩy rửa.
Tự làm mới bếp mất bao lâu?
Với bếp nhỏ chỉ sơn hoặc dán cánh, người mới thường mất hai đến ba ngày làm việc cộng vài ngày chờ sơn khô cứng. Thêm thay mặt bàn, ốp tường thì phụ thuộc lịch thợ đo và gia công. Lên lịch sao cho mỗi ngày bếp vẫn dùng được một phần là cách đỡ xáo trộn nhất.
Nên chụp ảnh bếp trước khi làm để làm gì?
Ảnh giúp bạn lắp lại cánh đúng vị trí, nhớ cách đi ống dưới chậu, và có cơ sở so sánh khi trao đổi với thợ. Với nhà thuê, ảnh trước khi làm còn là bằng chứng hiện trạng ban đầu khi bàn chuyện hoàn trạng lúc trả nhà.