Vệ sinh nội thất ô tô cũ hiệu quả nhất khi làm theo thứ tự từ trên xuống dưới, từ khô đến ướt: hút bụi toàn bộ, làm sạch trần, táp-lô, tapi cửa, ghế, rồi mới đến thảm sàn, cuối cùng xử lý mùi từ gốc như lọc gió điều hoà và thảm ẩm. Phần lớn việc này tự làm được với dụng cụ cơ bản; việc giặt ghế nỉ bằng máy hút ẩm, khử mùi nặng và phục hồi ghế da nứt sâu thì nên để tiệm.
Với ghế da đã nứt, có ba mức làm mới: làm sạch và dưỡng khi da chỉ khô, nứt chân chim mặt ngoài; phục hồi màu và trám vết nứt khi vết nứt nông, bạc màu; thay mảng hoặc bọc lại khi da rách, mủn hay nứt xuyên.
Bài này đi qua dụng cụ, quy trình từng khu vực, cách khử mùi tận gốc, cách làm mới ghế da theo từng mức hư và các lưu ý an toàn khi dùng hoá chất trong khoang xe kín.
Dụng cụ và hoá chất cho người tự làm
Nội thất ô tô nhiều chất liệu khác nhau trong một không gian hẹp, nên dụng cụ cần đa dạng nhưng không cần đắt.
- Máy hút bụi có đầu hút khe và đầu chổi, dùng điện gia đình hoặc pin; đầu hút khe giúp lấy bụi ở rãnh ghế và hộc cửa.
- Chổi lông mềm các cỡ để quét bụi trên khe gió điều hoà, nút bấm, đường viền táp-lô.
- Khăn sợi nhỏ nhiều cái, chia theo khu vực: kính, nhựa, da, thảm.
- Dung dịch vệ sinh đa năng cho nội thất pha loãng theo hướng dẫn, an toàn với nhựa và nỉ.
- Dung dịch làm sạch da có độ pH dịu và kem dưỡng da riêng cho ghế da.
- Bàn chải lông cứng vừa cho thảm sàn, chổi mềm cho da.
- Bình xịt phun sương để làm ẩm vừa đủ, không dội nước.
- Lọc gió điều hoà mới đúng mẫu xe, nếu đã đến lúc thay.
Tránh dùng nước rửa chén, cồn đậm đặc, xăng thơm hay chất tẩy có tính kiềm mạnh trên da và nhựa táp-lô. Chúng làm sạch nhanh nhưng làm da khô cứng, nhựa bạc và có thể bóc lớp phủ bề mặt.
Thứ tự vệ sinh nội thất từng khu vực
Làm theo thứ tự này để bụi và nước từ chỗ cao không rơi xuống chỗ đã làm sạch. Mở hết cửa, đỗ xe ở chỗ râm và thoáng.
- Dọn đồ và tháo thảm sàn rời ra ngoài; giặt thảm cao su hoặc thảm nỉ riêng và phơi khô hẳn.
- Hút bụi toàn bộ từ trần, ghế, khe ghế, gầm ghế đến sàn. Trượt ghế lên xuống để hút hết phần dưới.
- Lau trần xe thật nhẹ bằng khăn ẩm có dung dịch, không xịt trực tiếp: keo dán trần có thể bong nếu ngấm nước, gây xệ trần.
- Làm sạch táp-lô, tapi cửa, vô lăng bằng khăn có dung dịch pha loãng; chổi mềm cho khe gió và nút bấm. Không xịt dung dịch lên màn hình và cụm công tắc.
- Vệ sinh ghế theo chất liệu: ghế nỉ dùng dung dịch tạo bọt và hút ẩm; ghế da dùng dung dịch làm sạch da và chổi mềm, lau khô ngay.
- Làm sạch sàn cố định bằng bàn chải và dung dịch, hút ẩm hoặc thấm khô kỹ.
- Lau kính mặt trong sau cùng, vì quá trình làm các khu vực khác hay làm bẩn kính.
- Để cửa mở cho xe khô hoàn toàn trước khi đóng lại, nhất là vào mùa ẩm.
Sàn xe và lớp cách âm bên dưới thảm rất lâu khô. Đổ nhiều nước khi giặt sàn có thể gây ẩm mốc, mùi hôi và ảnh hưởng tới dây điện chạy dưới sàn. Làm ẩm vừa đủ và hút khô là nguyên tắc.
Khử mùi tận gốc thay vì xịt thơm
Lọc gió điều hoà là nghi phạm đầu tiên. Lọc gió bám bụi, lá cây và ẩm có thể bốc mùi mốc mỗi khi bật điều hoà. Ở nhiều mẫu xe, lọc gió nằm sau hộc đựng đồ và thay khá dễ theo sổ hướng dẫn. Thay lọc định kỳ giúp không khí trong xe sạch hơn rõ rệt.
Thảm và lớp lót sàn ẩm. Nước mưa theo giày, nước uống đổ hay rò nước từ gioăng cửa làm thảm ẩm, sinh mùi chua. Lật thảm kiểm tra, nếu lớp lót bên dưới ướt, cần làm khô hẳn và tìm nguồn nước vào. Rò từ gioăng hay đường thoát nước là việc của thợ sửa xe.
Thức ăn, sữa đổ vào khe ghế. Sữa và nước ngọt đổ vào khe ghế tạo mùi rất khó chịu khi xe nóng. Hút sạch, làm sạch bằng dung dịch phù hợp và để khô. Ghế nỉ ngấm sâu có thể cần giặt bằng máy hút ẩm ở tiệm.
Xịt thơm chỉ che mùi. Sản phẩm tạo mùi thơm chồng lên mùi hôi thường cho ra một mùi hỗn hợp khó chịu hơn. Chỉ dùng mùi nhẹ sau khi đã xử lý xong nguồn mùi.
Khử mùi bằng máy ozone phải theo đúng hướng dẫn. Một số tiệm dùng máy tạo ozone để khử mùi nặng. Ozone gây kích ứng đường hô hấp, vì vậy không ai được ngồi trong xe khi máy đang chạy, và xe phải được mở cửa cho thông thoáng một thời gian sau đó. Không tự mua máy về dùng nếu không nắm rõ cách làm an toàn.
Làm mới ghế da bị nứt: ba mức xử lý
Ghế da ô tô có thể là da thật hoặc giả da (PU, PVC). Cả hai đều nứt theo thời gian do nắng, nhiệt và ma sát lên xuống xe, đặc biệt ở phần hông ghế lái. Chọn mức xử lý theo độ sâu vết nứt.
| Mức hư | Dấu hiệu | Cách xử lý | Ai làm |
|---|---|---|---|
| Khô, nứt chân chim mặt ngoài | Bề mặt khô, vân nhỏ li ti, chưa bong màu | Làm sạch kỹ, dưỡng da định kỳ để da mềm lại | Tự làm được |
| Nứt nông, bạc màu | Vết nứt thấy rõ, màu bạc ở hông ghế, sờ chưa thủng | Làm sạch, trám vết nứt bằng chất làm đầy, phủ màu lại cho đồng | Tiệm phục hồi da; người khéo có thể tự làm vết nhỏ |
| Nứt sâu, rách, mủn | Thấy lớp vải lót hoặc mút, da bở | Thay mảng da hỏng hoặc bọc lại cả ghế | Tiệm bọc ghế |
| Giả da bong tróc từng mảng | Lớp mặt bong ra để lộ lớp vải nền | Không phục hồi được lâu; thay mảng hoặc bọc lại | Tiệm bọc ghế |
Phục hồi màu da cần pha màu khớp với phần da còn lại. Màu ghế đã phai nắng nhiều năm thường khác màu gốc, nên tiệm giỏi sẽ pha theo ghế thật của xe. Lớp màu phủ lại nếu không có lớp hoàn thiện bảo vệ sẽ mòn nhanh ở chỗ ma sát nhiều như hông ghế lái.
Nhựa táp-lô, tapi cửa bạc màu và trầy: làm mới đến đâu
Sau ghế, phần nội thất trông cũ nhất thường là nhựa: táp-lô bạc màu vì nắng chiếu qua kính lái, tapi cửa trầy do giày và chìa khoá, bậc lên xuống mòn vân. Bắt đầu bằng làm sạch kỹ bằng dung dịch nội thất pha loãng và chổi mềm, vì bụi và dầu tay bám lâu ngày khiến nhựa trông xỉn hơn thực tế.
Với nhựa bạc nhẹ, một lớp dưỡng nhựa nội thất loại khô, không bóng giúp màu sẫm lại và chống tia cực tím. Tránh loại tạo độ bóng cao trên táp-lô: ánh nắng phản chiếu lên kính lái gây loá mắt người lái, đồng thời lớp bóng nhờn bám bụi nhanh. Không phủ dưỡng lên vô lăng, cần số và bàn đạp vì làm trơn tay, trơn chân.
Vết trầy trên nhựa có vân thường không xoá được hẳn. Vết nông có thể giảm bằng cách hơ ấm rất nhẹ và miết, nhưng làm sai sẽ bóng chảy mất vân, nên chỉ thử ở chỗ khuất trước. Vết sâu thì cân nhắc thay chi tiết, hoặc dùng tấm ốp bảo vệ ở vị trí hay bị đá chân.
Một lưu ý quan trọng: phía trên và trong táp-lô có thể có túi khí. Không dán, khoan hay gắn thêm phụ kiện lên nắp túi khí phía hành khách và vô lăng. Khi bọc táp-lô hay ốp trang trí, hỏi kỹ tiệm cách họ tránh khu vực túi khí, vì vật gắn thêm có thể văng vào người khi túi khí bung.
Dưỡng ghế da đúng cách để không phải phục hồi sớm
Phần lớn ghế da nứt sớm vì hai lý do: da bị khô do nắng và nhiệt, và bụi cát bám lâu ngày cọ xát như giấy nhám mỗi lần lên xuống xe. Vì thế dưỡng da bắt đầu bằng làm sạch, không phải bôi kem.
Quy trình đơn giản: hút bụi ở đường may và khe ghế, xịt dung dịch làm sạch da lên chổi mềm (không xịt thẳng lên ghế), chải nhẹ theo từng mảng, lau sạch bằng khăn ẩm, lau khô. Khi da đã sạch và khô, thoa một lớp kem dưỡng mỏng bằng khăn mềm, để thấm theo hướng dẫn, rồi lau phần dư để ghế không nhờn, không bám bụi.
Với giả da, kem dưỡng không thấm vào như da thật, nên mục tiêu chủ yếu là làm sạch và phủ một lớp bảo vệ chống tia cực tím. Đọc kỹ sản phẩm có ghi phù hợp với giả da không.
Thói quen hằng ngày cũng quan trọng: dùng tấm che nắng kính lái khi đỗ ngoài trời, hạn chế để vật sắc trong túi quần sau, và khi lên xe thì ngồi xuống rồi mới xoay người thay vì trượt hông qua thành ghế. Thành ghế lái là chỗ nứt đầu tiên trên hầu hết xe chính vì động tác trượt này.
An toàn khi dùng hoá chất trong khoang xe kín
Khoang xe là không gian nhỏ, kín và nóng lên rất nhanh dưới nắng. Hơi từ dung dịch vệ sinh, dung môi phục hồi màu da hay chất khử mùi tích tụ lại có thể gây nhức đầu, chóng mặt, kích ứng mắt. Luôn mở hết cửa khi làm, và để xe thông thoáng thêm một lúc sau khi xong trước khi đóng cửa chạy đi.
Đeo găng tay khi dùng hoá chất, đặc biệt với chất tẩy mạnh và sản phẩm phục hồi màu có dung môi. Không trộn các loại dung dịch với nhau để "tăng hiệu quả", vì một số kết hợp có thể sinh khí độc.
Không để chai xịt, dung dịch có dung môi hay bình xịt áp suất trong xe khi đỗ nắng. Nhiệt độ trong xe đỗ nắng có thể làm bình xịt phồng hoặc nổ, hoá chất bay hơi và bám lên nội thất.
Với trẻ nhỏ thường ngồi xe, đặc biệt chú ý ghế trẻ em và khu vực hàng ghế sau: lau sạch phần dư hoá chất, để khô và thông thoáng kỹ. Chất khử mùi mạnh hay nước hoa xe hơi nồng không phù hợp cho khoang có trẻ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng máy hơi nước nóng để vệ sinh nội thất ô tô?
Máy hơi nước giúp làm sạch và khử khuẩn ghế nỉ, thảm, khe gió khá hiệu quả nếu dùng đúng cách. Tuy vậy, hơi nóng có thể làm hỏng da, bong keo trần xe, ảnh hưởng tới màn hình và nút điện tử. Người mới nên tránh dùng trên da, trần và khu vực điện tử.
Ghế da nứt có tự phục hồi tại nhà được không?
Với vết nứt nông, nhỏ, người khéo tay có thể dùng bộ phục hồi gồm chất làm đầy và màu da. Khó nhất là pha màu cho khớp và tạo vân giống da gốc. Vết lớn ở hông ghế lái thì nên để tiệm, vì đây là chỗ ma sát nhiều, làm không chuẩn sẽ bong nhanh.
Bao lâu nên vệ sinh nội thất ô tô một lần?
Hút bụi và lau nhanh có thể làm thường xuyên tuỳ mức sử dụng. Vệ sinh sâu toàn bộ nội thất thường làm định kỳ vài lần một năm, hoặc khi có sự cố như đổ thức ăn, xe bị ẩm sau mưa lớn. Xe có trẻ nhỏ hay thú cưng cần làm thường xuyên hơn.
Trần xe bị xệ có phải do vệ sinh không?
Trần xe xệ thường do lớp keo dán lão hoá dưới nhiệt nhiều năm, nhưng việc xịt nhiều nước hoặc dung dịch lên trần có thể làm keo bong nhanh hơn. Khi trần đã xệ, thường phải tháo ra dán lại hoặc thay vải trần ở tiệm, không nên tự dùng ghim hay keo dán tạm.
Có nên đổi ghế nỉ sang bọc da không?
Bọc da giúp dễ lau chùi, trông sang hơn, nhưng mùa nóng có thể nóng hơn ghế nỉ. Cần chọn tiệm bọc có kinh nghiệm để không ảnh hưởng tới túi khí bên hông ghế (nếu xe có) và cảm biến người ngồi. Hỏi rõ tiệm cách xử lý các bộ phận an toàn này.
Mùi xe mới mua lại không hết dù đã vệ sinh, làm sao?
Kiểm tra lại các nguồn: lọc gió điều hoà, dàn lạnh, lớp lót dưới thảm, cốp xe và lốp dự phòng. Mùi mốc dai dẳng có thể đến từ dàn lạnh điều hoà cần vệ sinh ở tiệm, hoặc dấu hiệu xe từng bị ngập nước. Trường hợp sau nên đưa xe đi kiểm tra kỹ hơn.