Ron gạch nhà tắm bị đen thường do hai nguyên nhân chồng lên nhau: cặn xà phòng, dầu gội bám vào bề mặt ron và nấm mốc ăn sâu vào lớp vữa xốp. Cặn bẩn bề mặt chỉ cần nước ấm, chất tẩy trung tính và một bàn chải cứng là sạch. Mốc ăn sâu thì cần chất diệt mốc, đủ thời gian ngấm, và đôi khi chà xong vẫn còn vệt — lúc đó phải tính tới chuyện kẻ lại ron.
Cách làm đúng là đi từ nhẹ đến nặng: thử cách hiền nhất trên một đoạn nhỏ, chỉ tăng mức khi cách trước không ăn thua. Làm ngược lại — đổ ngay chất tẩy mạnh nhất lên cả sàn — vừa hại men gạch, vừa ăn mòn chính lớp ron, lại dễ gây ngộ độc trong một căn phòng nhỏ kín gió.
Bài này chỉ bàn chuyện làm sạch ron tại chỗ. Nếu ron đã bở, rỗ, bong thành rãnh thì làm sạch không cứu được; cách cạo và kẻ lại ron mới được viết riêng trong cùng chuyên mục.
Ron đen do bẩn hay do mốc: nhìn thế nào cho đúng
Vệt đen nằm đều theo đường ron, chà mạnh thấy nhạt đi. Đây thường là cặn xà phòng trộn với bụi và tế bào da. Lớp này bám ở bề mặt, nước chảy qua mỗi ngày lại đắp thêm một chút. Nhóm này dễ xử lý nhất.
Chấm đen li ti, mọc dày ở góc tường, chân tường, quanh khu vòi sen. Đó là dấu hiệu của nấm mốc. Mốc thích chỗ ẩm lâu, ít nắng, ít gió — đúng những góc nước đọng sau mỗi lần tắm. Chà bằng nước thường gần như không đi.
Ron ố vàng hoặc nâu nhạt, không có chấm. Hay gặp ở nhà dùng nước giếng khoan hoặc nước có nhiều cặn khoáng, cũng có thể do vết gỉ từ kệ sắt, móc treo. Loại ố này cần chất tẩy cặn khoáng chứ không phải chất diệt mốc.
Ron có vệt hồng, đỏ nhạt quanh chỗ để chai dầu gội. Thường là một loại vi khuẩn sống nhờ cặn xà phòng, không phải mốc. Làm sạch cặn xà phòng đều đặn và để nhà tắm khô là nó tự giảm.
Ron bở, chọc đầu chìa khoá vào thấy vụn ra. Lớp vữa đã xuống cấp. Làm sạch chỉ khiến ron rỗ thêm. Trường hợp này nên ghi nhận để kẻ lại, đừng tốn công chà.
Dụng cụ và đồ bảo hộ cần chuẩn bị
Phần lớn đồ dùng đã có sẵn trong nhà. Điều quan trọng hơn là đồ bảo hộ, vì nhà tắm Việt Nam thường nhỏ, cửa sổ hẹp hoặc không có.
- Bàn chải chà ron lông cứng, đầu nhỏ, hoặc bàn chải đánh răng cũ cho góc hẹp. Không dùng bàn chải lông kim loại: nó cào xước men gạch và cào mòn ron.
- Miếng bọt biển và khăn lau sợi nhỏ để thấm nước bẩn sau khi chà.
- Bình xịt để phun dung dịch đúng đường ron, đỡ phải đổ tràn ra cả mặt gạch.
- Găng tay cao su dài qua cổ tay, kính bảo hộ hoặc kính bơi để tránh văng vào mắt khi chà ngang tầm mặt.
- Khẩu trang loại vừa khít mặt khi dùng chất diệt mốc có mùi hắc.
- Quạt đặt ở cửa thổi hướng ra ngoài, hoặc bật quạt hút và mở cửa suốt lúc làm.
- Một xô nước sạch riêng để tráng, không dùng lại nước chà.
Trước khi bắt đầu, dọn hết chai lọ, thảm, rèm ra khỏi nhà tắm. Trẻ nhỏ và thú cưng cho ra phòng khác, đóng cửa lại cho tới khi phòng thông thoáng hết mùi.
Mức 1 và mức 2: nước ấm, chất tẩy trung tính, bột nhão
Hai mức đầu dùng thứ hiền, an toàn cho cả gạch men bóng lẫn gạch giả đá. Nhiều nhà chỉ cần dừng ở đây.
- Làm ướt cả mảng tường hoặc sàn bằng nước ấm. Nước ấm làm mềm cặn xà phòng nhanh hơn nước lạnh.
- Pha nước rửa chén hoặc chất tẩy rửa đa năng loại trung tính với nước ấm, xịt đẫm đường ron, để khoảng năm đến mười phút cho cặn mềm.
- Chà dọc theo đường ron, không chà vòng tròn. Lực vừa phải, đều tay; chà từ trên xuống dưới để nước bẩn không chảy lên chỗ đã sạch.
- Lau bằng bọt biển, tráng nước sạch, nhìn lại. Nếu ron đã sáng lên rõ rệt thì dừng.
- Chưa sạch thì sang mức 2: trộn baking soda với một ít nước thành bột nhão đặc như kem đánh răng, phết dọc ron, để mười lăm phút rồi chà. Hạt bột mịn có tác dụng mài nhẹ, giúp bong lớp cặn cứng hơn.
- Tráng thật kỹ cho hết bột, vì bột còn sót lại khô thành vệt trắng đục trên mặt gạch.
Nhiều người xịt giấm lên ngay sau baking soda để thấy sủi bọt. Phản ứng đó chủ yếu trung hoà hai thứ với nhau, hiệu quả làm sạch không hơn dùng riêng từng thứ. Giấm còn có tính axit, dùng thường xuyên trên ron gốc xi măng sẽ làm ron mòn dần, và có thể làm mờ bề mặt gạch giả đá tự nhiên. Nếu muốn dùng giấm cho ố vàng do cặn khoáng, pha loãng, để ngắn và tráng sạch ngay.
Mức 3: xử lý mốc ăn sâu và ố vàng do cặn khoáng
Chấm đen của nấm mốc nằm trong lỗ xốp của vữa, nên chà bao nhiêu cũng chỉ đi được phần ngọn. Cần một chất diệt mốc có khả năng ngấm và làm trắng — phổ biến nhất là dung dịch gốc clo (loại nước tẩy trắng quần áo) pha loãng, hoặc sản phẩm tẩy mốc chuyên dùng cho nhà tắm bán ở cửa hàng tạp hoá, siêu thị. Cách dùng chung: xịt hoặc dùng bàn chải quét dung dịch lên đúng đường ron, để yên theo thời gian hướng dẫn trên bao bì, rồi chà nhẹ và tráng thật nhiều nước.
Với mốc ở góc tường đứng, dung dịch chảy xuống nhanh trước khi kịp ngấm. Mẹo hay dùng là đặt một dải khăn giấy hoặc bông gòn dọc theo đường ron, thấm đẫm dung dịch cho nó áp sát vào ron trong thời gian chờ. Xong thì gỡ khăn giấy, bỏ vào túi kín, không vứt vào bồn cầu.
Ố vàng do cặn khoáng thì ngược lại: clo không giải quyết được, cần chất có tính axit nhẹ như axit citric (bột chanh) pha nước, hoặc chất tẩy cặn vôi dùng cho nhà tắm. Thời gian tiếp xúc nên ngắn, tráng sạch ngay, và tránh dùng lên đá tự nhiên như đá hoa, đá vôi vì axit làm mờ và rỗ bề mặt đá. Không chắc gạch nhà mình là gạch men hay đá tự nhiên thì thử ở một góc khuất trước.
Sau mức 3 mà ron vẫn loang lổ, có chỗ trắng có chỗ xám, đó là dấu hiệu lớp mặt ron đã bị mòn, mốc đã ăn qua. Đừng tăng nồng độ hay ngâm lâu hơn: hoá chất mạnh lặp lại nhiều lần còn làm vữa bở nhanh hơn. Lúc này kẻ lại ron là phương án rẻ và bền hơn.
Những thứ tuyệt đối không trộn hoặc dùng nối tiếp nhau
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Mỗi năm vẫn có người phải đi cấp cứu vì hít khí độc khi cọ nhà tắm — gần như luôn do trộn hai chất tẩy với nhau trong một phòng kín.
| Kết hợp | Điều gì xảy ra | Cách tránh |
|---|---|---|
| Chất tẩy gốc clo + chất tẩy có axit (tẩy bồn cầu dạng axit, tẩy cặn vôi, giấm đậm đặc) | Sinh khí clo, gây cay mắt, ho, khó thở, nặng có thể tổn thương phổi | Dùng hai loại ở hai ngày khác nhau, tráng thật sạch và để khô ở giữa |
| Chất tẩy gốc clo + chất có amoniac (một số nước lau kính, tẩy dầu mỡ) | Sinh khí cloramin, gây kích ứng đường hô hấp mạnh | Đọc thành phần trên nhãn; không chắc thì không dùng chung |
| Hai sản phẩm tẩy khác hãng đổ chung một xô "cho mạnh" | Không biết trước phản ứng, có thể sinh nhiệt, sinh khí | Mỗi lần chỉ một sản phẩm, đúng liều trên bao bì |
| Bất kỳ chất tẩy nào + phòng đóng kín cửa | Khí tích tụ nhanh trong phòng vài mét vuông | Mở cửa, bật quạt hút suốt lúc làm và thêm một lúc sau đó |
Nếu lỡ ngửi thấy mùi hắc lạ, cay mắt, khó thở: ra ngay chỗ thoáng, rửa mắt bằng nước sạch, và đi khám nếu triệu chứng không giảm. Đừng quay vào "làm cho xong".
Thêm một lưu ý: chất tẩy gốc clo làm bạc màu ron màu (ron xám, ron đen, ron màu kem). Với ron màu, chọn sản phẩm tẩy mốc ghi rõ dùng được cho ron màu, và thử ở góc khuất trước.
Giữ ron sạch lâu: phủ chống thấm bề mặt ron và thói quen sau khi tắm
Ron gốc xi măng có hàng triệu lỗ rỗng li ti, đó là lý do nó hút bẩn và nuôi mốc. Sau khi đã làm sạch và để ron khô hẳn — thường là qua một hai ngày không dùng nhà tắm hoặc dùng rất ít — có thể quét một lớp dung dịch phủ chống thấm cho ron (người bán hay gọi là chất chống thấm ron, sealer ron). Lớp này lấp bớt lỗ rỗng, giúp nước và cặn xà phòng khó ngấm vào.
Lớp phủ không vĩnh viễn. Tuỳ loại và tần suất chà rửa, nó mòn dần, nên cần quét lại định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Cách kiểm đơn giản: nhỏ vài giọt nước lên ron, nếu nước đọng thành giọt là lớp phủ còn tốt; nếu nước thấm ngay làm ron sẫm màu thì đã đến lúc phủ lại.
Thói quen hằng ngày quan trọng không kém. Dùng gạt nước cao su gạt khô tường và sàn khu tắm sau mỗi lần tắm, việc này mất chưa tới một phút. Bật quạt hút hoặc để hé cửa cho hơi nước thoát. Treo chai lọ lên kệ thay vì để dưới sàn, vì đáy chai luôn đọng nước là chỗ mốc mọc đầu tiên.
Mỗi tuần chà nhanh đường ron khu vòi sen bằng nước ấm và chất tẩy trung tính. Làm đều như vậy thì hiếm khi phải dùng tới mức 3, và lớp ron giữ được màu lâu hơn nhiều so với kiểu để thật đen rồi mới tổng vệ sinh một lần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng máy phun hơi nước nóng để làm sạch ron không?
Máy hơi nước làm mềm cặn và diệt được một phần mốc bề mặt mà không cần hoá chất, khá hợp với nhà có trẻ nhỏ. Nhược điểm là hơi nóng làm phòng rất ẩm, cần thông gió tốt sau đó, và với ron đã bở thì áp lực hơi có thể làm bong thêm. Không dùng trên ron mới kẻ chưa đủ thời gian đông cứng.
Dùng bút sơn kẻ ron có thay được việc làm sạch không?
Bút kẻ ron chỉ phủ một lớp màu lên mặt ron để che vệt ố. Nếu bên dưới vẫn còn mốc và cặn, lớp màu bám kém và bong sau một thời gian, mốc lại lộ ra. Bút kẻ ron chỉ nên dùng sau khi đã làm sạch kỹ và ron còn chắc, như một bước hoàn thiện.
Ron ở sàn đen nhanh hơn ở tường là vì sao?
Sàn nhận nước bẩn chảy từ trên xuống, giữ nước lâu hơn, lại chịu chân dẫm mang theo bụi. Ron sàn cũng thường bị mòn lớp mặt nhanh hơn. Vì thế sàn cần gạt khô kỹ hơn và cần phủ lại lớp chống thấm ron thường xuyên hơn tường.
Nhà tắm không có cửa sổ thì làm vệ sinh bằng chất tẩy mốc có an toàn không?
Vẫn làm được nhưng phải chủ động tạo luồng gió: mở cửa chính, đặt quạt thổi không khí từ phòng bên vào hoặc hút ra ngoài, bật quạt hút nếu có, đeo khẩu trang và làm từng đoạn ngắn. Nếu thấy chóng mặt, cay mắt thì ra ngoài nghỉ ngay. Có thể ưu tiên các sản phẩm ít mùi hơn.
Ron sau khi tẩy trắng được vài tuần lại đen, có phải chưa diệt hết mốc?
Có thể còn mốc sâu trong vữa, nhưng thường nguyên nhân lớn hơn là nhà tắm vẫn ẩm kéo dài sau khi tắm. Mốc cần độ ẩm để mọc lại, nên thông gió, gạt khô và phủ chống thấm ron giúp nhiều hơn là tẩy mạnh hơn. Nếu tường phía sau liên tục ẩm dù đã thông gió, cần kiểm tra thấm từ bên trong.
Gạch giả gỗ, giả đá có dùng được các cách làm sạch này không?
Gạch men và gạch porcelain giả gỗ, giả đá nhìn chung chịu được chất tẩy trung tính và baking soda. Bề mặt nhám hoặc có vân nổi giữ bẩn nhiều hơn nên cần bàn chải mềm hơn và tráng kỹ. Đá tự nhiên thật thì tránh axit và tránh bột mài, nên thử ở góc khuất trước khi làm cả sàn.